Tản văn

Nhớ nghề

Khi còn trẻ, còn đương chức, những lúc mệt mỏi người ta thường thở dài, rất thật: "Mong sao sớm được nghỉ, để thích làm gì thì làm. Nghỉ ngơi, đi chơi cho đỡ mệt".

Thời gian trôi như thoi. Thoắt đấy, giật mình - chà, đã ba mươi năm cống hiến cho công sở. Ba mươi năm ngày lại ngày say sưa như con ong thợ sớm tối chuyên cần với công việc đồ họa, giờ ông được nghỉ hưu. Ông "được" nghỉ hưu, đó là mơ ước ông hằng mong đợi.

Khi còn trẻ, lúc mệt mỏi bởi công việc, ông hình dung mình sẽ nhảy cẫng như điên vì sung sướng: "Tôi được tự do rồi, được tự do rồi!". Ông được tự do làm theo ý thích, không còn bị áp lực công việc, đố kị cạnh tranh của đồng nghiệp. Tự do vẽ vời, tự do sáng tạo, tự do giờ giấc, tự do đi chơi, tự do, tự do, tự do…

Nhưng lạ lắm, niềm ao ước bấy lâu nay đã thành hiện thực bỗng dưng muốn khóc, bỗng dưng lưu luyến, bâng khuâng. Cái bàn rộng dài ngổn ngang giấy má, bút chì, thước kẻ, dàn vi tính ngày ngày dán mắt với màn hình con chữ. Ba mươi năm, chao ôi, gắn bó ba mươi năm không nhớ không thương, không bâng khuâng hẫng hụt làm sao được. Nghệ sĩ chứ đâu có phải gỗ đá. Xa, nhớ lắm những thói quen, những phút thăng hoa, những kỷ niệm vui buồn. Nhớ cả không gian, cả những người không quen biết. Ngày ngày ghét cay ghét đắng mụ già ế chồng làm công việc lao công cằn nhằn, gắt gỏng quàu quạu suốt ngày cứ như là bố tướng, thế mà giờ đây bỗng dưng thấy thân thương gần gụi. Chao ôi, bỗng dưng yêu tất cả những ngày qua.

Chỉ còn vài tháng là ông nghỉ hưu. Mỗi sáng mai thức dậy, ông thở dài. Lại ngắn thêm một ngày. Thần thái ông suy sụp, ai cũng thấy, nên ngày trao quyết định nghỉ hưu cho ông, anh em trong cơ quan người nọ đùn người kia, vì ai cũng ái ngại, cũng sợ như là mình làm điều gì không phải với ông. Thủ trưởng cơ quan trao cho ông tờ quyết định, ông rưng rưng, người chao chao như ngã, tờ quyết định bần bật trên tay. Trước khi từ nhà đi, vợ con làm công tác tư tưởng, và ông cũng hạ quyết tâm vui phơi phới. Thế mà… ông cũng  không hiểu vì sao mình lại như thế. Thực tình là ông muốn nghỉ cơ mà. Tất nhiên, tất nhiên rồi. Ông dự định nghỉ hưu sẽ có nhiều thời gian đi chơi, đi thực tế, giam mình cả ngày trong căn phòng riêng sáng tạo. Vẽ và vẽ. Những gì là lý tưởng ấp ủ bao nhiêu năm chưa có thời gian thực hiện giờ sẽ thành hiện thực. Đi uống bia, đi nhậu với bạn bè. Vậy mà… Nước mắt ông cứ chực trào. Có lẽ tại bữa cơm thân mật, tại những cái tiếng "dô dô" cụng ly. Gương mặt tiếng cười trẻ trung của thế hệ sau, những câu chuyện rôm rả của chúng không có gì liên quan tới ông. Tuổi già cô đơn, tuổi già lạc lõng. Tuổi già vô tích sự. Ông sốc vì ông chưa quen, vì tâm lý ông chưa đủ thời gian để chấp nhận.

Ông nhận sổ, hưởng lương hưu. Nhưng cái thói quen công sở vẫn cố hữu trong ông. Sáng, ông vội vàng cắp cặp đi. Hì, bước một chân vào cổng cơ quan, nhìn thấy anh bảo vệ, ớ ra, mình quên, thế là vội vàng ngoảnh mặt bước thật nhanh như chạy.

Nghệ sĩ nhạy cảm, dễ buồn, vui.

Với cái giá vẽ, ba lô màu, bút lông, với những tấm toan không màu, ông trở lại đúng tác phong anh họa sĩ chứ không phải anh công chức cần mẫn ba mươi năm nay trong một cơ quan nghiêm giờ giấc. Ông trở về đúng nghĩa trái tim ông. Người nghệ sĩ lang thang theo gió, mây bay, mùa thu, đông với những ráng chiều, hoàng hôn, hừng đông, tà áo biếc. Nghệ sĩ không có tuổi. Nghệ sĩ mãi thanh xuân. Mê man, đắm đuối vẽ nên tranh.

Ngày xuân đẹp trời. Nắng vàng tươi sưởi ấm những chồi non. Bên con đường làng lúa làng hoa, người ta thấy ông họa sĩ đang cố huơ tay nhặt những chiếc bút lông tung tóe ra đường và những hộp màu nhòe nhoẹt trên chiếc toan loang lổ bởi một gã nào đó mải ngắm ông hay vô tình đã gây ra tai nạn và bỏ chạy. Mãi sau người ta mới biết, sức khỏe ông có vấn đề.

Nghỉ hưu. Nghĩa là già. Nghĩa là ngừng lao động. Mọi thứ dần dà sẽ từ giã chúng ta. Đó là qui luật. Qui luật của tạo hóa. Qui luật của cuộc sống. Qui luật của muôn đời. Lúc còn trẻ hám danh hám lợi không dám dành thời gian làm công việc mình yêu thích, dự định nghỉ hưu sẽ làm, nghỉ hưu sẽ làm.

Nói bậy. Trẻ chẳng ăn ai, đòi nghỉ hưu, già, sẽ làm sẽ làm?

Tuổi trẻ. Cái quí giá nhất của đời người là tuổi trẻ. Tuổi trẻ, hãy làm đi, hãy làm đi, làm những gì mình yêu thích, mình cho là đúng, để tuổi già ta sống đúng với tuổi già. Để tuổi già ta không phải hối tiếc, ta không phải ước ao điều mà không bao giờ thành hiện thực. Thời gian trôi đi không bao giờ trở lại

Lê Anh Khoa

Các tin khác

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào đời sống thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

Tập trường ca “Những người lính của làng” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều vừa được Nha xuất bản Hội Nhà văn ấn hành là một dấu ấn khá đặc biệt. Ở đó, hình tượng người lính không còn được khắc họa đơn tuyến như biểu tượng anh hùng thuần túy, mà trở thành một thực thể đa chiều - vừa bi tráng, vừa mong manh, vừa mang nỗi đau riêng tư, vừa hòa vào số phận dân tộc.

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Tuy là đồng nghiệp và đồng hương Quảng Bình, nhưng mãi đến năm 2018, tôi mới được gặp và quen biết Nguyễn Hương Duyên, cây bút nữ văn xuôi "7x đời chót" đang làm Trưởng ban Thư ký tòa soạn tạp chí Nhật Lệ của Hội VHNT ở quê nhà.

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

Trong những ngày đầu năm 2026, giới văn chương Việt Nam, đặc biệt là vùng đất "sen bùi nhãn ngọt" Hưng Yên, đón nhận tin vui: Đại tá Công an - nhà thơ Văn Diên (hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) đã chính thức được vinh danh Giải thưởng Văn học Quốc tế 2025 với Huy chương Vàng Dickens cho tập thơ thiếu nhi "Green Wishes" (Ước vọng xanh).

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Một bữa nắng như chảo lửa nung cháy xứ Quảng, tôi ghé nhà bạn ở vùng trung du phía Tây Thăng Bình, nơi con sông Rù Rì chảy qua. Loáng thoáng trong câu chuyện quanh mâm giỗ, bà ngoại bạn thở than với mấy người già quê: “Trời ni mà có bát nước chè hai uống cái ực thì sướng phải biết!”.

Như thế nào là nghệ thuật?

Như thế nào là nghệ thuật?

Nghệ thuật (Tiếng Anh: Art), nếu chiết tự theo Hán Việt, đó là nuôi dưỡng, làm phát triển tài năng bên trong (tài nghệ) bằng các kỹ thuật, phương pháp. Sản phẩm nghệ thuật là hình thức hiện ra - kết quả của quá trình nuôi dưỡng tài năng cùng với các phương pháp biểu hiện tốt nhất có thể. Hiểu trên phương diện thực tế: nghệ thuật là sự biểu đạt thẩm mỹ thông qua các phương tiện/ chất liệu (ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh, hình khối, vũ đạo…).

Biết đủ để định vị bản thân

Biết đủ để định vị bản thân

Một sáng Chủ nhật thảnh thơi, tôi lại đem cuốn sách cũ ra đọc. Tiếng là những sách cũ, giấy đã sờn và rách gáy nhưng chữ nghĩa cổ nhân ngẫm ra thật thú vị. Trong "Đạo đức kinh", Lão Tử viết: "...Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đài, khả dĩ trường cửu". Nghĩa là: Biết thế nào là đủ thì không nhục, biết lúc nào nên ngừng thì không nguy, may có thể sống lâu được".

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Gần nửa thế kỷ cầm bút, 11 đầu sách đã xuất bản, 9 Giải thưởng Báo chí quốc gia - đó là những con số biết nói về một hành trình sáng tạo bền bỉ của nhà báo Hồ Quang Lợi. Nhưng, có lẽ, điều khiến độc giả nhớ nhất ở ông không chỉ là nhà báo với những bài bình luận quốc tế sắc sảo, mà còn trong tư cách nhà văn qua những trang viết chân dung đầy nhân văn về những con người "làm nên thời đại".

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

“Nơi tôi sống, núi rừng trùng điệp, màu xanh cây cối đã thành quen mắt. Từ khi tôi còn là một đứa trẻ bé tí theo mẹ đi chợ, những hoa văn thổ cẩm đã theo vào mắt tôi, cùng tôi khôn lớn”, nhà văn trẻ Đặng Thùy Tiên giới thiệu về mình. Nơi “núi rừng trùng điệp” ấy chính là thị trấn Tam Đường, nay là xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

“Rộn ràng, rộn ràng hạnh phúc đang tràn dâng/ Nôn nao lâng lâng xao xuyến đến ngập lòng...” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung “chào sân” bằng bài hát vui vui. Không cần guitar đệm nhạc, chỉ có nhịp vỗ tay đã thấy rộn lên như trong một hội hôn. Hát xong, người nhạc sĩ đến từ miệt Sen hồng Đồng Tháp cúi đầu chào khán giả. Sau tràng pháo tay khích lệ, anh hát tiếp: “Nhớ không em! trò chơi đám cưới ngày xưa/ Tóc cô dâu thả suông kết bông mười giờ/ bên chú rể lưng trần, che lộng vàng lá chuối/ Xây tổ ấm uyên ương mơ ước ngày nên đôi...”.

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam viết về chiến tranh và hậu chiến, có những tác phẩm không chọn giọng điệu sử thi lớn lao, cũng không cố dựng lên những tượng đài bất khả xâm phạm, mà lặng lẽ đi vào ký ức cá nhân, từ đó chạm đến phần sâu nhất của lịch sử dân tộc. Tác phẩm bút ký - tản văn “Lính già mau nhớ lâu quên” của nhà văn Tô Hoàng vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 2/2026 là một tập sách như thế.

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

“Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng”của tiến sĩ Nguyễn Thành Nam không chỉ kể lại lịch sử Việt Nam hơn một thế kỷ qua, mà còn đặt lịch sử vào một vai trò khác, như tấm gương để soi chiếu hiện tại. Khi các sự kiện và nhân vật được nhìn lại bằng những câu hỏi mới, lịch sử không còn là những mốc thời gian khép kín, mà trở thành nguồn bài học sống động, đặc biệt với người trẻ, trong việc hiểu mình đang ở đâu và nên đi về đâu.

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Lần mới đây nhất tôi gặp lại nhà văn Nguyễn Thu Hằng chính là tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025. Cuộc thi do Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Ở cuộc thi này chị đã đoạt giải Nhất với tiểu thuyết “Chiều qua thị trấn”.

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trong thơ Việt Nam đương đại nửa sau thế kỷ XX, lớp nhà thơ trưởng thành từ chiến tranh đã tạo nên một diện mạo đặc biệt cho thi ca dân tộc. Họ mang đến cho thơ không chỉ cảm xúc mà còn là ký ức lịch sử, những trải nghiệm sống động của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và bước vào công cuộc dựng xây đất nước.

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải là gương mặt quen thuộc trong làng văn, làng báo Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm, bà khẳng định mình không chỉ là nhà báo tâm huyết mà còn là cây bút kiên trì với thể loại phi hư cấu, đặc biệt là những cuốn sách chân dung gây tiếng vang như tác phẩm về nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn – cuốn sách được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá cao, từng được dịch nhiều chương trên tạp chí The Consequence (Mỹ).

Tơ duyên trong chữ

Tơ duyên trong chữ

Tập tiểu luận phê bình "Duyên khởi đến cõi văn" (NXB Hội Nhà văn, 2025) của PGS.TS Hoàng Kim Ngọc là kết quả sau hơn 3 năm đọc, nghĩ và viết dưới ánh sáng của chữ duyên: “Hữu duyên, nhân duyên, thiện duyên và duyên khởi. Đó là sự gặp gỡ giữa nhà phê bình với nhà văn, giữa nhà văn với cõi văn linh diệu của họ” (Lời nói đầu).