Các ca khúc mang âm hưởng miệt quê
Bài hát “đám cưới” này tôi đã được nghe ca sĩ Đình Văn hát, nói thực, ông ca sĩ “Tình đẹp mùa chôm chôm” hát như “rót vào tai” làm tôi rạo rực. Một ca khúc nhẹ nhàng với những ca từ cũng rất nhẹ nhàng. Chất vui tươi, giản dị và đặc biệt là rất quần chúng dường như làm cho không khí thêm phấn chấn.
Nhất là trong ca khúc của mình tác giả đã “khéo lồng” câu chuyện “bứt hoa bờ rào chơi trò đám cưới” thuở bé thơ “chơi” trở thành hiện thực. Một câu chuyện lứa đôi kiểu “duyên thắm tình quê” sao mà gợi, sao mà thấy tràn dâng hạnh phúc. Hạnh phúc hóa ra không phải đâu xa. Hạnh phúc ở ngay bên ta một khi ta biết trân trọng nó.
Tôi gặp nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung rất tình cờ. Khi ấy Ban tổ chức Trại sáng tác giới thiệu: “Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung, Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật (VHNT) Đồng Tháp”. Một người đàn ông vẻ thư sinh đứng lên, ông nói chữa: “Sau khi sáp nhập tỉnh tôi được nghỉ quản lý. Giờ các anh chị cứ gọi tôi là nhạc sĩ là quý lắm rồi”.
Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung là con thứ 2 trong gia đình có 5 anh chị em, quê xã Tịnh Thới, TP Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp (nay là phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp mới) anh có sáng tác đầu tay từ khá sớm, đó là khi anh đang theo học Phân ban Âm nhạc, hệ Trung cấp, Trường Văn hóa TP Hồ Chí Minh (nay là Trường Đại học Văn hóa TP Hồ Chí Minh). Bài hát đầu tay có tên là “Một thuở hè qua” dường như “báo hiệu” về loạt ca khúc sau này đều mang âm hưởng miệt quê với phong cách của những “câu hò Đồng Tháp”.
Tính từ ca khúc đầu tiên anh viết khi tròn 20 tuổi “Một thuở hè qua”, đến nay Nguyễn Duy Trung đã có trên hai trăm ca khúc được sử dụng rộng rãi trong phong trào văn nghệ tỉnh; được giới thiệu trên các phương tiện thông tin đại chúng, phát thanh, truyền hình Trung ương và địa phương cũng như các sân khấu ca nhạc TP. Hồ Chí Minh và Đồng Tháp. Ngoài các tác phẩm đã được hát, nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung cũng đã phát hành tuyển tập ca khúc “Mặt trời mùa xuân” gồm 27 bài hát do Hội VHNT Đồng Tháp xuất bản năm 2002 và nhiều ca khúc được in chung trong các tập ca khúc do Hội VHNT các tỉnh, thành phố phát hành.
Nhạc sĩ, nhà thơ Thai Sắc, người quê Lệ Thủy, Quảng Bình (nay là Quảng Trị) nhưng rất gắn bó với Đồng Tháp (ông là đồng tác giả cuốn “Ca dao Đồng Tháp Mười”) đã nhận xét: “Trong số những nhạc sĩ sáng tác ca khúc ở Đồng Tháp, không ai nhanh nhạy bằng Nguyễn Duy Trung trong việc tiếp cận các đề tài mang tính thời sự cũng như chủ điểm ngành nghề. Gần như nơi nào có nhu cầu là lập tức Nguyễn Duy Trung có ngay ca khúc đáp ứng”.
Có thể kể ra đây những sáng tác của nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung như: “Cầu Cao Lãnh - mở hướng tương lai”; “Chuyện tình bên dòng Sa Giang”; “Đồng Tháp - mùa xuân mới”; “Đồng Tháp trên đường đi tới”; “Hát về Cao Lãnh”; “Hồng Ngự vươn tới tương lai”; “Làng hoa trong phố”; “Mặt trời mùa xuân”; “Nắng ấm mùa xuân”; “Tình đất - tình người”; “Tình xuân”; “Tỏa ngát hương sen”; “Thanh Bình trong ký ức”; “Thương lắm Gáo Giồng ơi”; “Tràm Chim hồng sắc xuân”; “Về nguồn cội”; “Về với quê em”; “Về với miệt vườn”; “Về với yêu thương”; “Vút bay”; “Xuân về trên đất Sen hồng”; “Xuân về trên thành phố trẻ”...
Lưu giữ giá trị nghệ thuật dân gian
Vốn nhiều năm công tác trong ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) nên nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung đã góp nhiều công sức vào xây dựng và phát triển văn hóa, nghệ thuật quần chúng ở địa phương.
Anh tâm sự: “Tôi mong muốn được góp công sức nhỏ để tạo dựng hình ảnh quê hương Đồng Tháp và đưa hình ảnh của quê hương mình đến với cả nước. Đặc biệt là thúc đẩy ngành “công nghiệp không khói” của tỉnh. Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung đã vận dụng chất liệu hò Đồng Tháp - một điệu hò có một không hai - như: Tràm Chim hồng sắc xuân; Tỏa ngát hương sen; Về với miệt vườn; Về với quê em... Có những ca khúc, anh không chỉ đưa chất liệu hò Đồng Tháp vào giai điệu nền mà còn đặt một đoạn câu hò chính hiệu ngay đầu tác phẩm, làm thành yếu tố gợi mở trực diện, cụ thể trước khi đi vào bài như: “Tình đất - tình người”; “Thanh Bình trong ký ức”; “Thương lắm Gáo Giồng ơi”...
Không chỉ sáng tác, anh còn tham gia nghiên cứu, sưu tầm âm nhạc dân gian, tham gia thực hiện, chủ nhiệm đề tài các công trình nghiên cứu sưu tầm, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể, như các công trình: “Các điệu Lý, bài Vè Đồng Tháp”; “Hò Đồng Tháp”; “Hát Ru Đồng Tháp”.
Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung cho hay: “Năm 2012, để chuẩn bị hồ sơ khoa học “Hò Đồng Tháp” đề nghị Bộ VHTT&DL đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, Sở VHTT&DL đã mời nhóm nghiên cứu của nhạc sĩ Cao Văn Lý thực hiện công trình “Sưu tầm, nghiên cứu phục hồi điệu hò Đồng Tháp”. Nhóm nghiên cứu về các làng quê để sưu tầm các điệu lý, các bài vè, câu hò. Tôi đã trực tiếp hỗ trợ nhóm nghiên cứu và tham gia hội đồng nghệ thuật thẩm định công trình này nên được hiểu thêm nhiều về Hò Đồng Tháp so với những hiểu biết của mình”.
Công trình nghiên cứu về “Hò Đồng Tháp” còn được sử dụng để sản xuất thành các phim tài liệu, được phát sóng trên các kênh của VTV, HTV và THĐT. Sau đó công trình được hoàn thiện thành Hồ sơ khoa học trình Bộ VHTT&DL công nhận Hò Đồng Tháp là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia năm 2018”.
Nguyễn Duy Trung, từ yêu âm nhạc đến trở thành nhạc sĩ là cả một chặng đường dài. Theo anh, bên cạnh những kiến thức tích lũy được từ trường lớp, người nhạc sĩ phải biết rung động thật sự trước cái đẹp, trước những tình cảm cao cả. Anh tâm sự: “Giai điệu của bài hát trước hết phải là giai điệu của trái tim. Có như thế mới tạo nên linh hồn đẹp nhất cho tác phẩm”. Chắc là như vậy nên có khoảng 2 phần 3 số bài hát của mình anh dành viết riêng cho quê nhà Đồng Tháp, “để giới thiệu một vùng đất giàu đẹp, con người ân nghĩa thủy chung” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung nói.
Và quả thật khi nghe những bài hát quê hương của anh, tôi cảm nhận được ở đấy tâm hồn của người con gắn bó máu thịt với nơi chôn nhau cắt rốn, biết yêu từng hạt lúa, củ khoai, từng giọt mồ hôi rơi trên luống đất … Tất cả kết thành câu nhớ câu thương: “Tháp Mười ngày xưa nước chua đồng mặn, thân cò mẹ lội mưa nắng tảo tần, cha lưng trần tay chai vai sạm nắng, để có bữa ăn chiều khoai luộc muối thay cơm. Đất thấm mồ hôi đất bỗng hóa ngọt lành, đồng hoang chua mặn nay vàng ngát hương. Bữa cơm chiều gạo thơm bông súng trắng, cá rô đồng bông điên điển nấu canh…” (Tình đất – tình người).
Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung đã đoạt các giải thưởng: Giải A Liên hoan Âm nhạc toàn quốc 2023 do Hội Nhạc sĩ Việt Nam tổ chức; Giải B Giải thưởng VHNT Nguyễn Quang Diêu (5 năm một lần) đợt 1 và đợt 2; Ca khúc “Hát về nông thôn mới” Huy chương vàng Hội diễn nghệ thuật quần chúng toàn quốc năm 2012; Ca khúc “Cau thắm trầu xanh” Giải Khuyến khích Cuộc vận động sáng tác ca khúc đám cưới thanh niên do Báo Tuổi Trẻ và NXB Trẻ phát động.
