Theo tin từ hãng AP, căng thẳng trong quan hệ ngoại giao Nhật Bản – Trung Quốc chưa hề lắng dịu cho dù cách đây gần một tuần, giới chức hai bên đã bí mật nhóm họp tại Thượng Hải. Trên thực tế, song song với các cuộc gặp cấp cao, ở ngoài biển, tàu hải giám hoặc tàu đánh cá của Trung Quốc vẫn bị lực lượng phòng vệ Nhật Bản phát hiện đi vào vùng biển tranh chấp quanh quần đảo Senkaku/Điếu Ngư.
Ngày 26/10, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Satoshi Morimoto thừa nhận rằng, các cuộc hội đàm về xây dựng “cơ chế liên lạc trên biển” giữa cơ quan quốc phòng Nhật Bản và Trung Quốc nhằm tránh các xung đột hàng hải trên biển Hoa Đông đã chính thức bị hoãn. Nguyên do là vì căng thẳng ngoại giao song phương xung quanh vấn đề tranh chấp quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. “Cơ chế liên lạc trên biển” được xây dựng nhằm mục đích phòng ngừa khả năng phát sinh xung đột quân sự một cách ngẫu nhiên do phán đoán sai các sự cố va chạm giữa tàu chiến, máy bay của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (SDF) và máy bay, tàu chiến của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA). Trụ cột của cơ chế liên lạc trên biển này là việc thiết lập đường dây nóng giữa cơ quan quốc phòng hai nước.
Ông Satoshi Morimoto cũng cho biết thêm rằng, cơ chế liên lạc trên biển giữa Nhật –Trung dự kiến được thiết lập và hoàn tất vào cuối năm 2012 nhưng nhiều tháng qua, hoạt động này đã bị ngừng trệ. Đặc biệt, sau khi Tokyo quốc hữu hóa quần đảo Senkaku/Điếu Ngư, mua lại một số đảo từ chủ sở hữu tư nhân người Nhật, các cuộc hội đàm giữa hai bên đã ngừng lại. Dẫu vậy, Nhật Bản vẫn hy vọng sẽ sớm nối lại quá trình đàm phán. Và điều này, theo Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản, phụ thuộc rất nhiều vào sự hợp tác của Trung Quốc.
Trong khi đó, Trung Quốc vẫn giữ thái độ nhất quán “phải có được chủ quyền đối với quần đảo Senkaku/Điếu Ngư”. Đáp trả tuyên bố của Ngoại trưởng Nhật Bản Koichiro Gemba về việc bản đồ Trung Quốc xuất bản năm 1960 mô tả quần đảo Senkaku/Điếu Ngư thuộc lãnh thổ Nhật Bản, ngày 26/10, Tân Hoa xã đưa tin về việc một nhà ngoại giao Trung Quốc tìm thấy một bản đồ do phương Tây vẽ từ thế kỷ 19 chứng minh chủ quyền của Bắc Kinh đối với quần đảo này. Theo đó, bản đồ này do Đại tá người Pháp Pierre Lapie và con trai vẽ vào năm 1832, đánh dấu quần đảo Senkaku/Điếu Ngư là "Tiaoyu-Su". Điếu đáng nói là tấm bản đồ này được Đại sứ Trung Quốc tại Bỉ tìm thấy tại một hiệu sách có tên Schwilden nằm trên đường Galerie Bortier tại thủ đô Brussels hồi cuối tuần trước.
Đồng thời, Trung Quốc cũng đã lên tiếng phản đối kế hoạch diễn tập quân sự chung Nhật-Mỹ với nội dung đổ bộ chiếm đảo ở gần đảo Okinawa. Phát biểu trong cuộc họp báo hôm 25/10, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Trung Quốc nói: "Chúng tôi kịch liệt phản đối việc Nhật mời các nước tập trận quân sự bởi điều này chỉ làm gia tăng căng thẳng khu vực". Chưa hết, trong 3 tuần qua, thông tin từ Lực lượng bảo vệ bờ biển Nhật Bản còn xác nhận, Trung Quốc liên tục điều tàu đánh cá, tàu hải giám và cả tàu chiến đến gần quần đảo tranh chấp Senkaku/Điếu Ngư.
Hôm 25/10, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hồng Lỗi cũng thừa nhận, các tàu hải giám của nước này đã đi vào vùng biển rộng 12 hải lý ngoài khơi quần đảo Senkaku/Điếu Ngư trên biển Hoa Đông
