Người thầy thuốc có “đôi bàn tay vàng”

GS Phạm Mạnh Hùng được giới khoa học, đồng nghiệp đánh giá là người có “đôi bàn tay vàng”, đã “giữ nhịp đập” cho hàng ngàn trái tim người bệnh khỏe mạnh, sống vui tươi với đời.

1. GS.TS Phạm Mạnh Hùng hẹn chúng tôi vào cuối buổi trưa, khi ông vừa khám xong cho người bệnh cuối cùng của ngày hôm đó. GS có phong thái nhẹ nhàng, lịch lãm và câu chuyện của ông ngay lập tức cuốn hút chúng tôi.

GS kể, hôm 29 Tết vừa rồi, ông và các đồng nghiệp ở Bệnh viện 19-8 đã cứu một nữ bệnh nhân tên là T.T.V (71 tuổi, ở Hà Nội) thoát khỏi cửa tử. Bệnh nhân có tiền sử đái tháo đường type 2. Vào lúc 5h sáng 29 Tết, bà tỉnh dậy, thấy người nóng bừng, cơn nóng càng tăng lên, bà thấy khát nước, vã mồ hôi, tay trái tê dại. Lúc này bà mới gọi các con đưa vào Bệnh viện 19-8 cấp cứu. Bà nhập viện trong tình trạng đau thắt ngực dữ dội và nhanh chóng được GS Hùng chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp ST chênh lên (STEMI) thành trước.

Bệnh nhân được chuyển thẳng phòng thông tim. Dưới sự chỉ đạo chuyên môn trực tiếp của GS.TS Phạm Mạnh Hùng, ê-kíp đã tiến hành can thiệp mạch vành qua da (PCI), tái thông tổn thương bằng dây dẫn chuyên dụng, nong bóng và đặt stent phủ thuốc. Dòng chảy mạch vành của bệnh nhân được khôi phục hoàn toàn, tái tưới máu cơ tim kịp thời trong “giờ vàng”.

“Việc tái tưới máu trong "giờ vàng" không chỉ cứu sống người bệnh, mà còn bảo tồn chức năng tim lâu dài. Đây là yếu tố quyết định chất lượng sống sau này của bệnh nhân", GS Phạm Mạnh Hùng chia sẻ.

Ngay khi tỉnh lại, bà T.T.V đã trò chuyện được bình thường. Bà nghẹn ngào khi được Trung tướng Đặng Hồng Đức, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an đến thăm, chia sẻ, động viên giúp bà yên tâm điều trị. Bà T.T.V. xúc động nói với Thứ trưởng rằng, GS Hùng và các bác sĩ Bệnh viện 19-8 là “ân nhân” của cuộc đời bà.

Trường hợp bà T.T.V chỉ là một trong số hàng ngàn bệnh nhân đã được GS Phạm Mạnh Hùng cứu sống. Nhắc đến những bệnh nhân có trái tim yếu ớt được chính mình hồi sinh, giọng nói của GS Phạm Mạnh Hùng bỗng náo nức lạ thường. Ông chia sẻ, bệnh lý về tim mạch rất phức tạp, rất khó và cũng đầy thách thức bởi đây là nhóm bệnh có mức độ nguy hiểm cao, chỉ cần quyết định điều trị sai có thể dẫn đến biến chứng nặng nề, thậm chí tử vong. Trong khi đó, số lượng người mắc bệnh tim mạch lại rất lớn. Bên cạnh đó, tim mạch là lĩnh vực đòi hỏi sự hiểu biết tổng hòa nhiều cơ chế phức tạp, liên quan chặt chẽ giữa sinh lý bệnh, giải phẫu và điện sinh lý.

Để quả tim vận hành nhịp nhàng, người thầy thuốc phải nắm vững từ sinh hóa học, điện giải, hoạt động tế bào cơ tim, cho tới hệ thống dẫn truyền điện học, sau đó mới đến lớp giải phẫu với cấu trúc phức tạp của van tim, mạch vành cùng nhiều biến thể khác nhau ở mỗi cá thể... Rồi, ông kể cho chúng tôi những kỷ niệm sâu sắc với bệnh nhân mà mỗi lần nhớ đến, ông luôn thấy xúc động, thăng hoa, phía sau những kỷ niệm là những thông điệp sâu sắc mang tính thời sự, nhắc nhở ông nhiều bài học giá trị khi cấp cứu người bệnh.

GS.TS Phạm Mạnh Hùng nhớ lại, cách đây gần 30 năm, khi đó ông mới tốt nghiệp bác sĩ nội trú của Trường Đại học Y Hà Nội vài năm và bắt đầu thực hiện độc lập kỹ thuật nong van hai lá bằng bóng qua da, trong một lần thực hiện kỹ thuật này thì xảy ra một biến chứng rất nặng: Bệnh nhân bị thủng tim, dẫn đến tràn máu màng tim, tim bị chèn ép, huyết áp tụt sâu, nguy cơ tử vong rất cao.

Lúc đó, GS Hùng căng thẳng vô cùng, toàn bộ ê-kíp phải huy động tối đa nhân lực, vừa hút máu màng tim để giải ép, vừa dùng thuốc vận mạch trợ tim, đặc biệt là adrenaline. Trong nhiều tình huống cấp cứu thông thường, nếu đã dùng tới hàng chục ống adrenaline mà không đáp ứng thì gần như phải chấp nhận tiên lượng rất xấu. Nhưng, trong ca đó, GS Hùng và đồng nghiệp quyết tâm không bỏ cuộc. May mắn là cả ê-kíp thống nhất phải cứu bệnh nhân đến cùng.

Và, điều kỳ diệu đã đến, sau khi hút được máu màng tim và kiểm soát được chảy máu, huyết động của bệnh nhân dần phục hồi. Bệnh nhân hôn mê thêm nửa ngày, sau đó tỉnh lại và hồi phục gần như bình thường. Thậm chí, sau đó, GS Hùng còn tiếp tục hoàn thành thủ thuật nong van hai lá cho bệnh nhân. Mấy chục năm sau, bệnh nhân và bác sĩ gặp lại nhau vui mừng khôn xiết, bệnh nhân vẫn khỏe mạnh, coi bác sĩ Hùng là ân nhân.

“Đó là một kỷ niệm rất khó quên, nhắc tôi và học trò về tinh thần làm nghề: Luôn nỗ lực tối đa vì người bệnh, không bỏ cuộc khi vẫn còn cơ hội. Tuy nhiên, trong trường hợp này không phải là sự cố chấp hay cấp cứu bằng mọi giá, mà phải giữ được sự tỉnh táo, trực giác và nhạy cảm nghề nghiệp để đưa ra quyết định đúng vào thời khắc quan trọng nhất”, GS Hùng nói.

Một kỷ niệm sâu sắc nữa trong cuộc đời chữa bệnh cứu người của GS.TS Phạm Mạnh Hùng là khi ông trở thành người đưa ra quyết định và trực tiếp cứu chữa cho một trong những người thầy đáng kính nhất của mình là GS Phạm Gia Khải, nguyên Viện trưởng Viện Tim mạch. Thời điểm đó, tình trạng bệnh tim của thầy Khải rất nặng. Thầy đã được can thiệp đặt stent trước đó nhưng vẫn cần can thiệp tiếp. Trong cuộc hội chẩn khi ấy có nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí có những quan điểm phản đối GS Hùng. Tuy nhiên, GS Hùng đánh giá phương án can thiệp là tối ưu. Ông tin vào chuyên môn và tay nghề, vào nhạy cảm lâm sàng của mình có thể giúp thầy, dù phải chấp nhận rủi ro. Vì vậy, GS Hùng đã đưa ra ý kiến chuyên môn về lựa chọn phương pháp điều trị can thiệp và trực tiếp tham gia can thiệp...

Và, điều kỳ diệu lại đến với toàn bộ ê-kíp khi ca can thiệp thành công tốt đẹp và sau đó, GS Phạm Gia Khải ổn định về bệnh động mạch vành và còn được tiếp tục can thiệp thêm những lần sau. Với GS Hùng, đây là một kỷ niệm rất đặc biệt, không chỉ vì đấy là một ca bệnh khó, mà còn vì người bệnh chính là người thầy gần gũi và đáng kính nhất của mình. GS Hùng đã dùng chính những kiến thức thầy từng dạy để ra quyết định mang tính sinh tử, giải quyết tình huống rất cấp bách để cứu chữa cho thầy.

Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Trần Đình Tuyên, học trò của GS Phạm Mạnh Hùng (hiện là giảng viên Bộ môn Tim mạch Trường Đại học Y Hà Nội, bác sĩ điều trị tại Viện Tim mạch, Bệnh Viện 19-8) kể với chúng tôi rằng, khi phải đứng trước ranh giới “sống - chết”, thầy luôn dạy học trò không được phép bỏ cuộc. Giữa áp lực nghẹt thở của phòng can thiệp - nơi ranh giới sinh tử chỉ tính bằng milimet, bàn tay của thầy vẫn uyển chuyển, chính xác đến lạ kỳ, có cảm tưởng thầy còn mang phong thái của một nghệ sĩ đích thực. Hơn nữa, GS Hùng còn truyền lửa cho bác sĩ Tuyên bằng chính sự tận tụy bên giường bệnh và tinh thần “học suốt đời” của ông.

“Với chúng em, thầy không chỉ dạy cách sử dụng dụng cụ can thiệp sao cho chuẩn, mà còn dạy cách đối đãi với nỗi đau của bệnh nhân bằng sự thấu cảm và quan tâm chân thành nhất”, bác sĩ Tuyên trải lòng và cho hay, những lúc trong phòng can thiệp, tim bệnh nhân dường như ngừng đập, áp lực đè nặng từng giây, nhưng bác sĩ Tuyên đã học được từ thầy bài học quý giá nhất: Muốn cứu được trái tim người khác, trái tim mình phải thật tĩnh. Thầy không chỉ dạy kỹ thuật, mà còn dạy học trò cách giữ được cái đầu lạnh, trái tim nóng giữa cơn bão cảm xúc - bài học mà bác sĩ Tuyên sẽ mang theo suốt đời làm nghề.

2. GS.TS Phạm Mạnh Hùng chọn vào ngành y là để viết tiếp truyền thống gia đình. Bố ông là bác sĩ chuyên khoa lao phổi, công tác tại Bệnh viện Gia Lâm. Từ nhỏ, GS Hùng đã chứng kiến công việc của bố, dù ban đầu ông không xác định sẽ theo đúng con đường ấy nhưng sau này, chị gái ông cũng học bác sĩ nên khi thi đại học, dù việc hướng nghiệp chưa rõ ràng như bây giờ, con cái chủ yếu tự định hướng, thì truyền thống gia đình cũng là một cái gì đó tự nhiên, cứ cảm giác là mình nên theo cái nghề đấy, nên GS Hùng đã chọn thi vào Trường Đại học Y Hà Nội.

“Còn đến với chuyên ngành tim mạch thì đúng là một cơ duyên nữa với tôi. Trong quá trình học nội khoa, khi đi qua Bộ môn Tim mạch, tôi nhận thấy đây là lĩnh vực rất khó, nhưng còn là “mảnh đất hoang sơ”, mình có thể học được nhiều và may mắn là các thầy đi trước nhận ra sự quan tâm của tôi đã trực tiếp gợi ý, định hướng cho tôi theo chuyên ngành này. Tôi luôn biết ơn những người thầy, không chỉ cho tôi kiến thức mà còn truyền cho tôi cảm hứng nghề nghiệp như GS Phạm Gia Khải, GS Nguyễn Lân Việt, GS Đỗ Doãn Lợi và bác sĩ Thạch Nguyễn - một GS người Mỹ gốc Việt rất tâm huyết với việc hỗ trợ y học Việt Nam”, ông kể. Chính bác sĩ Thạch Nguyễn đã truyền cho GS Hùng một tư tưởng rất quan trọng, đó là bác sĩ Việt Nam không chỉ đi học mà còn phải hướng tới vị thế chia sẻ tri thức cho khu vực.

GS Hùng cho biết thêm, nếu trước đây, GS và nhiều đồng nghiệp luôn ở trong tâm thế người đi học thì hiện nay, vị thế đã khác. Tại nhiều hội nghị khoa học lớn của Hoa Kỳ, châu Âu hay khu vực châu Á - Thái Bình Dương, các chuyên gia Việt Nam như GS Phạm Mạnh Hùng thường xuyên được mời tham dự với vai trò chủ đạo, báo cáo viên, để chia sẻ kinh nghiệm từ các ca thực tế. Trước đây, khi GS Hùng bắt đầu vào nghề, cả nước chỉ có một vài trung tâm có thể can thiệp mạch thì đến nay, cả nước đã có 139 trung tâm. Nhiều nơi trong số đó GS Hùng trực tiếp đến hỗ trợ, cầm tay chỉ việc hoặc đưa bác sĩ về đào tạo tại trung tâm, đồng thời tạo điều kiện để họ tham gia các hội nghị, hội thảo quốc tế.

Với các kỹ thuật cao, ông cũng là một trong những người đi đầu triển khai và đào tạo tại Việt Nam. Hiện GS Hùng được quốc tế công nhận là chuyên gia hướng dẫn kỹ thuật trong lĩnh vực thay van động mạch chủ qua đường ống thông đối với các thế hệ van mới. Đây là chứng nhận quốc tế, không phải ai cũng có thể tự đăng ký mà phải được đánh giá và công nhận.

Chia sẻ về quyết định trở thành Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 19-8, GS.TS Phạm Mạnh Hùng cho biết, đây là lựa chọn tốt nhất để bản thân ông và các đồng nghiệp có thể thực hiện khát vọng xây dựng thêm một trung tâm tim mạch hàng đầu trong cả nước, tiếp tục duy trì phát triển chuyên ngành tim mạch sánh vai các nước trên thế giới. Đặc biệt, ông có cơ hội tiếp tục khẳng định giá trị và đóng góp của bản thân cho người bệnh cũng như cho các thế hệ học trò…