Tăng thêm áp lực cho học sinh?
Ngày 10/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa ra dự thảo về hoạt động và tuyển sinh lớp 10 chuyên với nhiều thay đổi, các sở, trường được chọn áp dụng ngay năm sau hoặc dời sang năm 2028
Cụ thể, trường chuyên tuyển lớp 10 theo khối Khoa học Tự nhiên, Xã hội, Ngoại ngữ thay vì từng lớp chuyên Toán, Văn, Lý, Hóa,... Các em làm ba bài thi, gồm Toán hoặc Văn, Ngoại ngữ nâng cao; kèm bài thi đánh giá năng lực và một bài đại trà (Toán hoặc Văn hoặc cả hai). Trong đó, môn đại trà sử dụng đề thi lớp 10 của Sở Giáo dục và Đào tạo. Điểm bài thi nâng cao được tính hệ số 2, còn lại hệ số 1.
Hiện học sinh thi lớp 10 chuyên làm bài thi 4 môn, đề thi và cách tính điểm khác nhau giữa trường thuộc sở và thuộc đại học. Điểm chung là môn chuyên được nhân hệ số 2.
Với đề xuất thay đổi, học sinh các môn chuyên tự nhiên, xã hội chịu tác động mạnh nhất. Ví dụ, học sinh thi lớp 10 chuyên Lý sẽ làm bài Toán nâng cao (hệ số 2), Văn, bài thi đánh giá năng lực, thay vì làm bài Toán - Văn - Anh và môn Lý chuyên (hệ số 2) như hiện nay.
Trưa 10/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo lý giải việc thay đổi nhằm chọn những em có nền tảng kiến thức, tư duy và tiềm năng phát triển phù hợp với lĩnh vực của khối chuyên. Học sinh không cần chú trọng ghi nhớ hoặc luyện trước kiến thức chuyên sâu từng môn, nhờ đó giảm áp lực ôn luyện, tạo cơ hội phát hiện những năng lực khác.
Đánh giá năng lực là bài thi mới. Bộ chưa công bố cụ thể nhưng cho hay không yêu cầu kiến thức chuyên sâu, mà kiểm tra năng lực đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề nền tảng ở cấp THCS, nhằm tránh tình trạng luyện thi.
Cách tổ chức lớp học ở trường chuyên theo đó cũng thay đổi, được chia thành ba khối như tuyển sinh. Ngoài 8 môn bắt buộc, học sinh học 4 môn tự chọn. Bên cạnh đó, mỗi em có một môn chuyên, tương ứng với ba khối là Toán - Văn - Ngoại ngữ. Đến cuối kỳ I, học sinh chọn thêm hai môn chuyên sâu.
Ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, khẳng định việc tổ chức lớp theo ba khối không có nghĩa là xóa bỏ chuyên sâu theo môn học, càng không làm giảm cơ hội phát triển năng khiếu chuyên biệt của học sinh. Ba khối chuyên là cách tổ chức lớp học ban đầu, giúp học sinh có nền tảng kiến thức rộng hơn, đồng thời tạo điều kiện phát hiện năng lực, sở trường và định hướng phát triển. Sau khi chọn môn chuyên sâu, các em học các chuyên đề định hướng. Từ lớp 11, việc học chuyên sâu được tổ chức ổn định theo các môn đã lựa chọn.
Bộ xác định hoạt động giáo dục của trường chuyên được tổ chức với ba tầng: giáo dục toàn diện theo chương trình phổ thông; giáo dục nâng cao theo khối chuyên; giáo dục chuyên sâu theo môn học, kết hợp dự án liên môn, liên ngành. Cách này nhằm phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu và định hướng sớm ngành nghề cho học sinh, chuẩn bị nền tảng cho đào tạo tài năng, chất lượng cao ở đại học.
Ngay sau khi dự thảo Thông tư được công bố đã gây tranh luận sôi nổi trên các diễn đàn giáo dục, trong đó phần nhiều phụ huynh bày tỏ bất ngờ, lo lắng, thậm chí bức xúc trước những dự kiến thay đổi này. Việc thay đổi mô hình thi chuyên khiến học sinh chịu nhiều áp lực hơn khi cùng một lúc phải thi nhiều môn và với những học sinh thi chuyên Văn, Toán lại có lợi thế hơn nhiều so với học sinh thi môn chuyên khác.
Anh Đặng Quang Phương (Mễ Trì, Hà Nội) có cậu con trai đang ôn thi chuyên hóa cũng không khỏi băn khoăn nếu thay đổi, con sẽ gặp bất lợi với các bạn chuyên toán. Bởi theo dự thảo, thi vào trường chuyên sẽ thi môn Toán nhân hệ số 2 và Khoa học tự nhiên, mà con lại học mỗi môn Hóa, như vậy thì những bạn chỉ ôn Toán chuyên thôi là chắc chắn các bạn đánh bật những bạn ôn Hóa như con anh ra.
Tương tự chị Trần Thị Thảo (An Khánh, Hà Nội) đang có con ôn thi lớp 9 cũng bức xúc cho rằng cần phải có lộ trình thay đổi, không thể 6 tháng nữa thi mà giờ nói đổi là đổi ảnh hưởng rất lớn đến các con đang ôn thi chuyên về một môn như con chị. Con nhà chị thi Sử, trong khi các bạn thi chuyên Toán, chuyên Văn thì hệ số 2 môn Văn môn Toán thì các bạn ấy gần như đã đạt được điểm cao rồi, như vậy quá thiệt thòi cho các bạn thi chuyên khác như chuyên Lý, chuyên Hóa, chuyên Sinh, chuyên Sử, chuyên Địa.
Cần lộ trình, không thể nóng vội
Từ thực tế hoạt động của trường THPT chuyên hiện nay, nhiều giáo viên cũng cho rằng, phương án xét tuyển theo tổ hợp môn làm mất đi vai trò, vị trí và chức năng đào tạo học sinh có năng khiếu chuyên biệt của trường chuyên.
Có nhiều năm luyện thi chuyên, thầy Trần Nhật Minh, giáo viên Toán tại Hà Nội, cho rằng việc nghiên cứu thay đổi phương thức tuyển sinh vào trường chuyên là hướng đi đáng quan tâm.
Theo định hướng hiện nay, mục tiêu của trường chuyên không chỉ là bồi dưỡng học sinh giỏi một môn học mà hướng tới phát triển tài năng trên nền tảng kiến thức toàn diện, có năng lực tư duy độc lập, giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Tuy nhiên, theo thầy Minh, điều cần cân nhắc là khả năng phát hiện đúng những học sinh sở hữu năng khiếu nổi trội ở từng môn. “Một học sinh có năng lực đặc biệt về Toán, Lý hoặc Hóa chưa chắc đồng thời nổi trội ở các môn học khác. Nếu chuyển sang tuyển sinh theo tổ hợp, những học sinh có thế mạnh chuyên biệt có thể gặp bất lợi khi cạnh tranh với các bạn có năng lực đồng đều hơn”, thầy Minh chia sẻ.
Thầy Minh cho rằng không nên chỉ thay đổi cách thi mà cần đồng thời xây dựng phương thức đánh giá có thể nhận diện năng lực cốt lõi và năng khiếu đặc thù của từng học sinh.
Nếu dự thảo được thông qua, thầy Minh cho rằng không nên áp dụng ngay với lứa học sinh đã bước vào quá trình ôn tập theo phương thức cũ để đảm bảo quyền lợi cho các em.
Tương tự, thầy V.Q.B.C có nhiều năm luyện thi chuyên toán ở Hà Nội bày tỏ quan điểm, đổi mới trường chuyên không nhất thiết phải bỏ tuyển sinh theo môn.
Thầy C ủng hộ việc đổi mới hệ thống trường chuyên theo hướng hiện đại hơn, toàn diện hơn, tăng cường hoạt động nghiên cứu khoa học, tư duy liên môn, khả năng tự học và giải quyết vấn đề thực tiễn. Nhưng theo thầy C, muốn đạt được những mục tiêu đó thì không nhất thiết phải bỏ tuyển sinh theo từng môn chuyên.
“Chúng ta hoàn toàn có thể tiếp tục tuyển sinh theo môn chuyên, đồng thời đổi mới đề thi để đánh giá năng lực thực chất; tăng cường các chương trình học liên môn; mở rộng cơ hội trải nghiệm và nghiên cứu khoa học; tổ chức những học phần tự chọn phù hợp và tạo điều kiện chuyển đổi môn chuyên linh hoạt.
Đặc biệt, học sinh đã bộc lộ năng khiếu rõ rệt cần được tiếp tục bồi dưỡng chuyên sâu ngay từ đầu lớp 10, trong khi những học sinh chưa xác định được sở trường vẫn có thêm các hoạt động trải nghiệm và cơ hội định hướng. Giáo dục toàn diện và đào tạo chuyên sâu không phải hai mục tiêu đối lập.
Một học sinh hoàn toàn có thể giỏi Toán, giỏi Tin hoặc có năng khiếu đặc biệt trong một lĩnh vực khoa học, đồng thời vẫn được trang bị kiến thức phổ thông, kỹ năng xã hội, khả năng giao tiếp, tư duy phản biện và sự hiểu biết rộng về thế giới. Điều quan trọng là thiết kế chương trình sao cho cả hai mục tiêu được phát triển hài hòa, thay vì đánh đổi mục tiêu này để đạt mục tiêu kia”, thầy C nhấn mạnh.
Theo thầy C, hệ thống trường chuyên được xây dựng để phát hiện và bồi dưỡng những năng lực nổi trội. Vì vậy, bất kỳ sự đổi mới nào cũng cần được xem xét từ chính sứ mệnh cốt lõi ấy.
Một nền giáo dục tốt không phải là nền giáo dục buộc mọi học sinh đi trên cùng một con đường, mà là nền giáo dục tạo điều kiện để mỗi học sinh phát triển tốt nhất năng lực của mình. Với những em chưa biết mình mạnh ở đâu, hãy mở thêm cơ hội khám phá. Với những em đã có năng khiếu nổi bật, hãy tạo điều kiện để các em được phát triển sớm hơn, sâu hơn và xa hơn.
Đổi mới trường chuyên cần bắt đầu từ việc nhận diện đúng tài năng và tổ chức giáo dục phù hợp với từng học sinh. Không nên đánh đổi chiều sâu của năng khiếu lấy sự đồng nhất trong phương thức tuyển chọn.
Thầy C ủng hộ phương án tiếp tục duy trì tuyển sinh theo từng môn chuyên, đồng thời đổi mới mạnh mẽ nội dung thi tuyển, chương trình đào tạo và cơ chế học tập linh hoạt.
Bởi cuối cùng, điều quyết định chất lượng của trường chuyên không phải là chúng ta tuyển học sinh theo bao nhiêu khối hay bao nhiêu môn, mà là chúng ta có phát hiện đúng những tài năng và tạo điều kiện để các tài năng ấy phát triển hết tiềm năng hay không.