Người lưu giữ bảo tàng ấu thơ bằng ngôn ngữ

Kai Hoàng là một người trẻ nhiệt huyết với chữ nghĩa. Anh xuất hiện trước hết với tư cách một nhà thơ với bút danh khá lạ. Tôi đọc thơ anh cũng bằng cái nhìn mới lạ ấy. Nhưng không phải bút danh mà chính những con chữ trên văn bản của anh đã gây thiện cảm với tôi về một giọng thơ trẻ giàu cá tính và triển vọng đi xa.

Tôi nhớ trong bài thơ "Khúc ru mẹ", Kai Hoàng có viết:

“Con về mót những lời ru
thấy mình mỏng manh như cỏ
uống vội giọng hát mẹ gầy
nhớ lại mùa ấu thơ
rưng rức

Trên tay mẹ là những tháng năm nứt nẻ
trên tay con là những giấc mơ nở hiền
giấc mơ đi ra từ lời ru đêm trắng
đậu vào những thăng trầm
hát cạn đêm đêm”.

Bằng tâm thế ấy không có gì ngạc nhiên khi Kai Hoàng hướng những trang tản văn trong tập "Xóm của hồi ức" của mình về một thời chưa xa đầy ắp kỷ niệm đẹp tuổi thơ nhưng lại có khả năng biến mất trước biến chuyển thần tốc của đời sống. Những tản văn cũng cá tính như thơ của anh.

Bìa tác phẩm “Ngày hôm qua mắt biếc” của tác giả trẻ Kai Hoàng.
Bìa tác phẩm “Ngày hôm qua mắt biếc” của tác giả trẻ Kai Hoàng.

Một xóm nhỏ nằm sát mép sông. Một con đường mòn sỏi đá đi tắt. Một khu vườn để dành chẳng của riêng ai. Những cội me già cổ thụ toả bóng mát. Cái quán liêu xiêu như dáng nội. Mùi khói bếp với bao món ngon của mẹ. Giấc ngủ trưa đong đưa cánh võng dưới vòm cây. Chiều chiều lãng mạn thả diều ngoài đồng. Những mùa hè thênh thang tung tẩy,… Tất cả được Kai Hoàng gọi tên "Hồi ức", thể hiện bằng văn phong trong trẻo lôi cuốn, tái dựng những bức tranh sắc màu gợi cảm tiếc nuối, làm cho người đọc xa quê cảm thấy có hình bóng chính mình trong ấy bằng nỗi niềm vừa nhớ thương vừa day dứt, vừa bềnh bồng mơ mộng vừa nặng trĩu xót xa. Thiếu ký ức tuổi thơ con người khó có thể lớn lên và sáng tạo mạnh mẽ!

Không chỉ hướng ra thế giới bên ngoài mà một số cây bút trẻ còn hướng về nơi chôn nhau cắt rốn sinh thành để tạo dựng cho mình một không gian văn hoá riêng biệt. Đây là điều đáng mừng trong giới văn trẻ hiện nay. Và nhà thơ Kai Hoàng đã trở thành một trong những người trẻ biết cách lưu giữ ký ức văn hoá, hay như anh viết là Bảo tàng ấu thơ, bằng ngôn ngữ tình yêu riêng mình, từ thơ đến tản văn.

Đâu chỉ bảo lưu các hiện vật cụ thể như cái trống, cái chiêng, cái nồi, lọ gốm, viên gạch hay cái cối, cái chày, chiếc xuồng, mái chèo,… mà chính những trang viết thổn thức đầy xúc cảm như của Kai Hoàng đã góp phần bảo lưu những giá trị văn hoá làng quê Việt đang dần mất đi trong quá trình đô thị hoá, hiện đại hoá.

Tôi rất thích thú khi anh tái hiện nhiều hình ảnh sinh động ấu thơ, như trong bài "Xóm của hồi ức" anh viết: “Tôi không biết liệu thời gian có chữa lành cho những mất mát bằng những thứ công nghệ hiện đại, những hàng quán lộng lẫy hay những khu vui chơi hào nhoáng hay không. Nhưng tôi cảm thấy vui khi chứng kiến nhiều người tìm kiếm tuổi thơ của mình bằng cách này hay cách khác, chẳng hạn như chiều nay nghe người ta réo gọi í ới một chú chở kem bằng xe đạp tạt ngang qua nhà, hoặc dừng lại ở gánh tàu hũ nóng bên kia hàng quán, không quên xin thêm chút nước đường ăn cho đỡ nhạt”.

Kai Hoàng là một người trẻ tìm cảm hứng trong sự cô đơn lặng lẽ trải nghiệm, tránh xa đám đông ồn ào trống rỗng và không chịu phụ thuộc vào kỹ thuật công nghệ hào nhoáng. Đó là một sự khác biệt so với nhiều bạn bè cùng thế hệ với anh.

Và cũng chính nhờ sự già dặn trong tâm thức ấy đã giúp Kai Hoàng mang lại cho người đọc những trang viết bất ngờ thú vị, như anh thổ lộ trong bài "Chạy xa vùng nhớ": “Giống như cách bạn nhớ lại chuyến đi Phú Yên hồi năm ngoái, chỉ cần một giây hồi tưởng bạn đã thấy mình đặt chân đến Ghềnh Đá Đĩa, đã cảm nhận được từng bậc đá xếp tầng khéo léo, cảm nhận rõ cái mùi biển hay những con sóng liếm chân ướt lạnh.

Nhưng khi vô thức nhìn qua đứa bạn đồng hành, cũng năm ngoái, chỉ thấy một khoảng không chơi vơi trong tiềm thức của người ngồi cạnh, bạn thấy mình tiu nghỉu, điêu tàn như miếng giẻ lau nhúng nước. Đó là lúc bạn chợt nhận ra người ta có thể chạy xa vùng nhớ dù đã cùng trải nghiệm, chỉ bởi lúc đó thay vì chứng kiến bằng đầy đủ năm ngũ quan mà Tạo hóa ban cho thì người ta lại phó thác cho cái máy ảnh để nhìn, cho cái thẻ nhớ để lưu dấu”.

Lưu giữ ký ức sống động miền quê ấu thơ, Kai Hoàng cũng không ngừng đi, quan sát, chiêm nghiệm và lưu giữ những khoảnh khắc đẹp của thời tuổi trẻ khát khao. Anh như chiếc máy ảnh biết nói đã ghi lại mọi xúc cảm trên hành trình. Từ những con hẻm Sài Gòn, gánh hàng rong hay mùi khói bếp nhà bên cạnh khi anh trọ học cho tới những cơn mưa của mối tình đầu đều mang lại cảm hứng cho anh với bao suy tư, trăn trở. Và từ đó anh lại liên tưởng trở về thời thơ ấu. Nghĩa là chất liệu của hiện tại là cầu nối giữa tuổi trẻ và tuổi thơ của Kai Hoàng, để anh tái hiện thành những câu chuyện gần gũi có sức lan toả, lay động lòng người.

“Bạn hỏi, điều gì nhớ nhất khi xa nhà. Tôi đáp ngay chẳng do dự, mùi khói bếp. Bạn tỏ vẻ ngạc nhiên, nhưng tôi chỉ mỉm cười, thầm giữ cho riêng mình một bí mật. Bí mật đó, đơn giản chỉ là mỗi ngày được ăn những món ngon mẹ nấu, được thấy dáng ba loay hoay cặm cụi nhóm lửa, và bàn ăn lúc nào cũng rộn tiếng nói cười. Những điều đơn sơ đó, chỉ đến khi lẻ loi một thân một mình giữa thị thành, tự ăn vội bữa cơm chiều mới chợt thấy ý nghĩa xiết bao” (Cay khói bếp nhà).

Mùi khói bếp, lời ru của mẹ và toàn bộ Bảo tàng ấu thơ mà Kai Hoàng lưu giữ nhất định sẽ giúp anh bước đi vững vàng hơn trên con đường đời không ít sóng gió phía trước. Và tôi cũng như người đọc có quyền chờ đợi những trang văn thú vị khác của anh sau tập "Xóm của hồi ức" đáng đọc này.

Phan Hoàng

Các tin khác

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào đời sống thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

Tập trường ca “Những người lính của làng” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều vừa được Nha xuất bản Hội Nhà văn ấn hành là một dấu ấn khá đặc biệt. Ở đó, hình tượng người lính không còn được khắc họa đơn tuyến như biểu tượng anh hùng thuần túy, mà trở thành một thực thể đa chiều - vừa bi tráng, vừa mong manh, vừa mang nỗi đau riêng tư, vừa hòa vào số phận dân tộc.

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Tuy là đồng nghiệp và đồng hương Quảng Bình, nhưng mãi đến năm 2018, tôi mới được gặp và quen biết Nguyễn Hương Duyên, cây bút nữ văn xuôi "7x đời chót" đang làm Trưởng ban Thư ký tòa soạn tạp chí Nhật Lệ của Hội VHNT ở quê nhà.

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

Trong những ngày đầu năm 2026, giới văn chương Việt Nam, đặc biệt là vùng đất "sen bùi nhãn ngọt" Hưng Yên, đón nhận tin vui: Đại tá Công an - nhà thơ Văn Diên (hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) đã chính thức được vinh danh Giải thưởng Văn học Quốc tế 2025 với Huy chương Vàng Dickens cho tập thơ thiếu nhi "Green Wishes" (Ước vọng xanh).

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Một bữa nắng như chảo lửa nung cháy xứ Quảng, tôi ghé nhà bạn ở vùng trung du phía Tây Thăng Bình, nơi con sông Rù Rì chảy qua. Loáng thoáng trong câu chuyện quanh mâm giỗ, bà ngoại bạn thở than với mấy người già quê: “Trời ni mà có bát nước chè hai uống cái ực thì sướng phải biết!”.

Như thế nào là nghệ thuật?

Như thế nào là nghệ thuật?

Nghệ thuật (Tiếng Anh: Art), nếu chiết tự theo Hán Việt, đó là nuôi dưỡng, làm phát triển tài năng bên trong (tài nghệ) bằng các kỹ thuật, phương pháp. Sản phẩm nghệ thuật là hình thức hiện ra - kết quả của quá trình nuôi dưỡng tài năng cùng với các phương pháp biểu hiện tốt nhất có thể. Hiểu trên phương diện thực tế: nghệ thuật là sự biểu đạt thẩm mỹ thông qua các phương tiện/ chất liệu (ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh, hình khối, vũ đạo…).

Biết đủ để định vị bản thân

Biết đủ để định vị bản thân

Một sáng Chủ nhật thảnh thơi, tôi lại đem cuốn sách cũ ra đọc. Tiếng là những sách cũ, giấy đã sờn và rách gáy nhưng chữ nghĩa cổ nhân ngẫm ra thật thú vị. Trong "Đạo đức kinh", Lão Tử viết: "...Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đài, khả dĩ trường cửu". Nghĩa là: Biết thế nào là đủ thì không nhục, biết lúc nào nên ngừng thì không nguy, may có thể sống lâu được".

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Gần nửa thế kỷ cầm bút, 11 đầu sách đã xuất bản, 9 Giải thưởng Báo chí quốc gia - đó là những con số biết nói về một hành trình sáng tạo bền bỉ của nhà báo Hồ Quang Lợi. Nhưng, có lẽ, điều khiến độc giả nhớ nhất ở ông không chỉ là nhà báo với những bài bình luận quốc tế sắc sảo, mà còn trong tư cách nhà văn qua những trang viết chân dung đầy nhân văn về những con người "làm nên thời đại".

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

“Nơi tôi sống, núi rừng trùng điệp, màu xanh cây cối đã thành quen mắt. Từ khi tôi còn là một đứa trẻ bé tí theo mẹ đi chợ, những hoa văn thổ cẩm đã theo vào mắt tôi, cùng tôi khôn lớn”, nhà văn trẻ Đặng Thùy Tiên giới thiệu về mình. Nơi “núi rừng trùng điệp” ấy chính là thị trấn Tam Đường, nay là xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

“Rộn ràng, rộn ràng hạnh phúc đang tràn dâng/ Nôn nao lâng lâng xao xuyến đến ngập lòng...” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung “chào sân” bằng bài hát vui vui. Không cần guitar đệm nhạc, chỉ có nhịp vỗ tay đã thấy rộn lên như trong một hội hôn. Hát xong, người nhạc sĩ đến từ miệt Sen hồng Đồng Tháp cúi đầu chào khán giả. Sau tràng pháo tay khích lệ, anh hát tiếp: “Nhớ không em! trò chơi đám cưới ngày xưa/ Tóc cô dâu thả suông kết bông mười giờ/ bên chú rể lưng trần, che lộng vàng lá chuối/ Xây tổ ấm uyên ương mơ ước ngày nên đôi...”.

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam viết về chiến tranh và hậu chiến, có những tác phẩm không chọn giọng điệu sử thi lớn lao, cũng không cố dựng lên những tượng đài bất khả xâm phạm, mà lặng lẽ đi vào ký ức cá nhân, từ đó chạm đến phần sâu nhất của lịch sử dân tộc. Tác phẩm bút ký - tản văn “Lính già mau nhớ lâu quên” của nhà văn Tô Hoàng vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 2/2026 là một tập sách như thế.

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

“Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng”của tiến sĩ Nguyễn Thành Nam không chỉ kể lại lịch sử Việt Nam hơn một thế kỷ qua, mà còn đặt lịch sử vào một vai trò khác, như tấm gương để soi chiếu hiện tại. Khi các sự kiện và nhân vật được nhìn lại bằng những câu hỏi mới, lịch sử không còn là những mốc thời gian khép kín, mà trở thành nguồn bài học sống động, đặc biệt với người trẻ, trong việc hiểu mình đang ở đâu và nên đi về đâu.

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Lần mới đây nhất tôi gặp lại nhà văn Nguyễn Thu Hằng chính là tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025. Cuộc thi do Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Ở cuộc thi này chị đã đoạt giải Nhất với tiểu thuyết “Chiều qua thị trấn”.

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trong thơ Việt Nam đương đại nửa sau thế kỷ XX, lớp nhà thơ trưởng thành từ chiến tranh đã tạo nên một diện mạo đặc biệt cho thi ca dân tộc. Họ mang đến cho thơ không chỉ cảm xúc mà còn là ký ức lịch sử, những trải nghiệm sống động của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và bước vào công cuộc dựng xây đất nước.

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải là gương mặt quen thuộc trong làng văn, làng báo Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm, bà khẳng định mình không chỉ là nhà báo tâm huyết mà còn là cây bút kiên trì với thể loại phi hư cấu, đặc biệt là những cuốn sách chân dung gây tiếng vang như tác phẩm về nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn – cuốn sách được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá cao, từng được dịch nhiều chương trên tạp chí The Consequence (Mỹ).

Tơ duyên trong chữ

Tơ duyên trong chữ

Tập tiểu luận phê bình "Duyên khởi đến cõi văn" (NXB Hội Nhà văn, 2025) của PGS.TS Hoàng Kim Ngọc là kết quả sau hơn 3 năm đọc, nghĩ và viết dưới ánh sáng của chữ duyên: “Hữu duyên, nhân duyên, thiện duyên và duyên khởi. Đó là sự gặp gỡ giữa nhà phê bình với nhà văn, giữa nhà văn với cõi văn linh diệu của họ” (Lời nói đầu).