Những diễn biến trái ngược giữa nỗ lực ngoại giao và thực địa cho thấy cuộc chiến Ukraine đang bước vào một giai đoạn đặc biệt phức tạp. Trong khi Washington kỳ vọng Hội nghị Thượng đỉnh NATO tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) sẽ tạo ra động lực mới cho tiến trình đàm phán, chiến sự vẫn tiếp tục leo thang với cường độ chưa có dấu hiệu suy giảm.
Tuyên bố lạc quan của Tổng thống Mỹ
Phát biểu tại Phòng Bầu dục ngày 6/7, Tổng thống Trump cho biết ông tin rằng việc chấm dứt cuộc chiến đã ở rất gần sau các cuộc điện đàm cuối tuần qua với cả Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.
“Đây là một vấn đề mà theo tôi, chúng ta đang tiến gần đến giải pháp hơn nhiều so với những gì mọi người nghĩ. Tổng thống Putin muốn cuộc chiến kết thúc, tôi có thể nói điều đó rất chắc chắn”, ông Trump nói với các phóng viên.
Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết cuộc điện đàm với ông Putin diễn ra đúng dịp Quốc khánh Mỹ 4/7 và kéo dài khoảng 85 phút. Theo phía Điện Kremlin, ông Trump tiếp tục bày tỏ mong muốn hỗ trợ tìm kiếm một lộ trình hướng tới hòa bình.
Ông Trump cũng khẳng định Tổng thống Zelensky hiện “thực sự muốn cuộc chiến kết thúc” và cho biết vấn đề Ukraine sẽ là một trong những nội dung trọng tâm tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO ở Ankara.
“Tôi nghĩ chúng ta sẽ đạt được điều đó. Tôi tin rằng chúng ta sẽ chấm dứt được cuộc chiến này. Đây là một tình huống quá khủng khiếp”, ông nói.
Theo một quan chức Mỹ, ông Trump dự kiến gặp trực tiếp Tổng thống Zelensky bên lề hội nghị NATO vào ngày 9/7 nhằm thúc đẩy một sáng kiến hòa bình mới. Sau cuộc gặp này, nhiều khả năng Tổng thống Mỹ sẽ tiếp tục điện đàm với người đồng cấp Nga.
Moskva và Kiev lên tiếng
Tại Moskva, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Nga nhận thấy lập trường của Tổng thống Trump đối với cuộc chiến vẫn nhất quán.
Ông bác bỏ những nhận định cho rằng nhà lãnh đạo Mỹ liên tục thay đổi quan điểm về Ukraine, đồng thời nhấn mạnh ông Trump luôn sẵn sàng lắng nghe các lập luận và thông tin do Tổng thống Putin đưa ra.
Theo ông Peskov, hai nhà lãnh đạo đã thống nhất sẽ tiếp tục duy trì các cuộc tiếp xúc trong thời gian tới nhằm tìm kiếm cơ hội thúc đẩy tiến trình hòa bình.
Ở chiều ngược lại, Tổng thống Zelensky cũng đánh giá tích cực cuộc điện đàm với ông Trump, gọi đây là một cuộc trao đổi “rất tốt”.
Trong cuộc phỏng vấn với Financial Times, ông Zelensky cho rằng Tổng thống Mỹ đang nhìn nhận cuộc chiến theo một góc độ mới sau những thành công gần đây của Ukraine.
Theo nhà lãnh đạo Ukraine, ông Trump đã ghi nhận hiệu quả của chiến dịch sử dụng máy bay không người lái tầm xa nhằm vào các cơ sở dầu mỏ của Nga, chiến dịch được cho là đã gây ra tình trạng thiếu nhiên liệu tại nhiều khu vực bên trong lãnh thổ Nga.
Theo ông, cách tiếp cận của Tổng thống Mỹ không chỉ phản ánh phong cách cá nhân mà còn chịu tác động từ nhiều yếu tố chính trị trong nước, trong đó có cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới cũng như mong muốn ghi dấu ấn bằng việc chấm dứt một cuộc chiến kéo dài.
Những phát biểu này cho thấy quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo dường như đã được cải thiện đáng kể so với cuộc gặp căng thẳng tại Nhà Trắng năm ngoái, khi cuộc trao đổi giữa họ từng biến thành màn tranh cãi gay gắt trước truyền thông.
Đáng chú ý, trong phát biểu mới nhất, ông Trump không còn nhắc lại quan điểm trước đây rằng Ukraine “không có đủ lá bài” để đàm phán với Nga.
Chiến sự ác liệt ngoài thực địa
Trái ngược với tín hiệu ngoại giao, chiến sự trên thực địa tiếp tục diễn biến khốc liệt.
Ngày 6/7, Nga tiến hành cuộc tấn công quy mô lớn bằng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và hàng trăm máy bay không người lái nhằm vào Kiev cùng nhiều khu vực khác.
Theo giới chức Ukraine, ít nhất 28 người thiệt mạng, trong đó riêng thủ đô Kiev ghi nhận 18 nạn nhân. Khu vực ngoại ô và vùng Kiev có thêm 10 người tử vong. Nhiều người khác tiếp tục mất tích khi lực lượng cứu hộ đào bới đống đổ nát của một tòa nhà chung cư nhiều tầng bị phá hủy.
Vụ việc này diễn ra chỉ vài ngày sau vụ không kích khiến 31 người thiệt mạng tại Kiev vào tuần trước, vốn được xem là đợt tập kích gây thương vong lớn nhất tại thủ đô Ukraine kể từ đầu năm.
Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất sau đợt tấn công là sự suy giảm nghiêm trọng năng lực phòng không của Ukraine.
Theo Không quân Ukraine, nước này không bắn hạ được bất kỳ tên lửa đạn đạo nào trong tổng số 23 quả Nga phóng đi. Trong tháng qua, lực lượng phòng không Ukraine chỉ đánh chặn thành công 4 trong tổng số 49 tên lửa đạn đạo.
Giới chức Kiev cho rằng nguyên nhân chủ yếu là kho tên lửa đánh chặn Patriot do Mỹ cung cấp đang dần cạn kiệt.
Tổng thống Zelensky tiếp tục kêu gọi Mỹ và các đồng minh NATO tăng cường viện trợ hệ thống Patriot, đồng thời đề xuất được cấp giấy phép để Ukraine tự sản xuất loại vũ khí này.
Ông cho rằng nếu được chuyển giao công nghệ, Ukraine không chỉ đủ khả năng bảo vệ lãnh thổ mà còn có thể hỗ trợ các quốc gia đồng minh khác.
Trên mạng xã hội X, nhà lãnh đạo Ukraine cũng kêu gọi NATO đưa ra "những quyết định mạnh mẽ" tại hội nghị ở Ankara, cảnh báo rằng chừng nào tên lửa Patriot vẫn nằm trong kho dự trữ của các nước đồng minh thì Nga vẫn sẽ tiếp tục phá hủy các khu dân cư.
Trong khi đó, quân đội Ukraine vừa thực hiện một trong những cuộc không kích tầm xa nhất kể từ đầu cuộc chiến, nhắm vào nhà máy lọc dầu Omsk nằm sâu trong vùng Siberia của Nga. Mục tiêu này cách khu vực do Ukraine kiểm soát khoảng 2.700 km và nằm gần biên giới Kazakhstan.
Thống đốc vùng Omsk, ông Vitaly Khotsenko, đã xác nhận vụ việc và cho biết lực lượng phòng không Nga đã bắn hạ phần lớn thiết bị bay không người lái. Vụ tấn công đã gây ra hỏa hoạn tại cơ sở này, nhưng rất may không có thương vong về người.
Tổng thống Zelensky ca ngợi đây là một “thành tựu quan trọng” của quân đội, đồng thời nhấn mạnh rằng khu vực Siberia hiện đã nằm trong tầm ngắm của vũ khí chính xác từ Kiev.
Công ty công nghệ quốc phòng Fire Point của Ukraine tiết lộ rằng cuộc tấn công được thực hiện bằng dòng UAV FP-1 nâng cấp của họ. Đây được xem là một kỷ lục về tầm bay đối với UAV tấn công không chỉ ở Ukraine mà trên toàn thế giới. Nhà máy Omsk, thuộc sở hữu của Gazpromneft với công suất xử lý khoảng 460.000 thùng dầu mỗi ngày, từng là một trong hai nhà máy lọc dầu thuộc Top 10 của Nga chưa từng bị đánh trúng trước đó.
Động thái này nằm trong chiến dịch của Ukraine nhằm vào ngành công nghiệp lọc dầu của Nga, với mục đích sẽ gây ra tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trên diện rộng. Ngoài ra, lực lượng Ukraine cũng đã đánh trúng các cảng xuất khẩu dầu Ust-Luga và Vysotsk trên biển Baltic, cùng các mục tiêu tại khu vực Kaluga và Yaroslavl. Tại bán đảo Crimea, giới chức địa phương cho biết một cuộc không kích vào cảng Kerch đã khiến một người thiệt mạng, đồng thời gây mất điện tại thành phố lớn nhất bán đảo là Sevastopol.
Những diễn biến mới nhất cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng ngoại giao và thực tế chiến trường vẫn còn rất lớn. Các cuộc gặp giữa ông Trump và ông Zelensky tại Hội nghị Thượng đỉnh NATO được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá mới. Tuy nhiên, khi cả hai bên vẫn duy trì các cuộc tấn công quy mô lớn, triển vọng về một lệnh ngừng bắn toàn diện vẫn là mục tiêu đầy thách thức đối với mọi nỗ lực hòa giải quốc tế.
