Hãng tin Reuters ngày 5/8 dẫn lời trợ lý Ngoại trưởng Mỹ về các vấn đề Đông Á Daniel Russel cho hay, trong cuộc họp với Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN tại Myanmar vào cuối tuần này, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry sẽ nêu vấn đề Biển Đông và yêu cầu các nước có tranh chấp ở biển Đông, đặc biệt là Trung Quốc phải ngừng ngay các hoạt động làm gia tăng căng thẳng và làm thay đổi hiện trạng biển Đông.
Đây là một phần trong kế hoạch của Mỹ nhằm xoa dịu căng thẳng ở biển Đông vốn bùng phát do việc Trung Quốc đơn phương đưa ra một số lệnh cấm ở biển Đông và đặc biệt là việc nước này hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam. Ông Daniel Russel nhấn mạnh, đây là một vấn đề nhạy cảm nhưng việc đảm bảo an ninh, an toàn hàng hải cho tuyến giao thông biển có các hoạt động thương mại trị giá 5.000 tỷ USD mỗi năm là điều quan trọng hơn cả.
Bày tỏ hy vọng Trung Quốc và 4 quốc gia ASEAN có cùng tranh chấp trên biển Đông sẽ ủng hộ những nỗ lực hòa giải này, ông Daniel Russel nói: “Kinh tế khu vực là rất quan trọng và bất kỳ một phản ứng thái quá của nước nào hoặc việc đe dọa dùng vũ lực hoặc sử dụng lực lượng bán vũ trang để khiêu khích cũng khiến cho tình thế trở nên phức tạp hơn. Nếu muốn giảm tải mọi tình huống xấu có thể xảy ra, chúng ta phải nhìn thẳng vào sự thật và từng bước giải quyết các rắc rối hiện có”.
Cũng theo trợ lý Ngoại trưởng Mỹ thì dù Trung Quốc đã di dời giàn khoan Hải Dương 981 hồi giữa tháng 7, giúp loại bỏ một mối phiền toái, gây căng thẳng trong khu vực nhưng hành động này của Trung Quốc đã dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về chiến lược dài hạn của nước này ở biển Đông. Thêm vào đó, tấm bản đồ dọc mới phát hành trong đó Trung Quốc “ôm trọn” biển Đông và lệnh cấm đánh bắt cá ở Biển Đông (mới hết hiệu lực) cho thấy, Bắc Kinh còn có nhiều tham vọng chính trị lớn khác ở biển Đông và các quốc gia trong khu vực cần phải cảnh giác.
Nhắc đến vai trò của Trung Quốc ở khu vực và trên thế giới, đặc biệt là việc nước này là thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, ông Daniel Russel nói: “Trung Quốc với tư cách một quốc gia lớn và hùng mạnh, có trách nhiệm đặc biệt phải thể hiện sự kiềm chế. Sức mạnh quân sự là một dấu chân lớn, anh phải đặt chân rất, rất cẩn thận và bước đi một cách thận trong khi ở trong khu vực nhạy cảm”.
Cũng nói về vấn đề này khi nhắc đến Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 47 (AMM 47) và các hội nghị có liên quan đang diễn ra ở thủ đô Naypyitaw, Myanmar, hãng AP cho hay, trước khi thực hiện chuyến công du châu Á để tham dự ARF, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry cũng đã đích thân kêu gọi các nước có tranh chấp “thực hiện một số bước tự nguyện, xác định hành động mà họ thấy lo ngại và nếu tất cả mọi người đồng ý thì cần phải loại bỏ ngay những hành động khiêu khích”.
Bước này có thể bao gồm tuân thủ một thỏa thuận không thay đổi hiện trạng bằng cách tạo ra các tính năng mới, hoặc quan trọng hơn là một lệnh cấm thạm thời nỗ lực cải tạo các tính năng đảo, đá, rặng san hô trên biển Đông… Trong khi đó, tại châu Á, Philippines cũng đã đưa ra kế hoạch “3 hành động” nhằm giải quyết vấn đề Biển Đông một cách hòa bình.
Trong cuộc trả lời báo chí, Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Albert del Rosario cho biết, nước này sẽ đệ trình kế hoạch “3 hành động” tại các hội nghị ở Myanmar. Hiện, kế hoạch này đã nhận được sự ủng hộ của nhiều quốc gia trong khu vực, trong đó có các quốc gia có cùng tranh chấp trên biển Đông.
Đáng buồn là, cho đến nay, bất chấp mọi nỗ lực của cộng đồng quốc tế trong vấn đề Biển Đông, Trung Quốc vẫn bác bỏ mọi đề xuất “đóng băng” căng thẳng. Thậm chí, Vụ phó Vụ biên giới và hải đảo thuộc Bộ Ngoại giao Trung Quốc còn tuyên bố rằng nước này có quyết xây cất ở các đảo trên biển Đông và từ chối luôn đề nghị của chính quyền Manila về kế hoạch “3 hành động”
