Một tập thơ song ngữ ấn tượng

Nhân đọc "Nắng bạch dưong" của Tô Ngọc Thạch, NXB Thế giới, 2012.

Ấn tượng về tập thơ song ngữ "Một tập thơ song ngữ ấn tượng Bạch dương là loài cây thân gỗ, sống ở vùng khí hậu ôn đới phương Bắc. Cây cao xanh, nhiều cành lá, đẹp và có sức sống mãnh liệt, là loại quốc thụ của Nga, nên người ta gọi nước Nga là xứ sở của bạch dương. Cũng vì thế, nhà thơ Tô Ngọc Thạch lấy tên "Nắng bạch dương" (NXB Thế Giới, 2012) đặt cho tập thơ dịch song ngữ Nga -Việt đầu tiên của mình.

Tập thơ dày 152 trang, in khổ 13,5 x 20,5 cm trên giấy tốt, bìa được họa sĩ Nga thiết kế khá ấn tượng, trang nhã và hiện đại, làm người đọc có cảm tình ngay từ khi cầm cuốn sách. Phần lời giới thiệu còn được một hội viên Hội Nhà văn Nga chắp bút.

Nhưng điều đáng nói hơn là 54 bài thơ của 17 nhà thơ Nga, in song ngữ Nga -Việt, mà theo những người thạo tiếng Nga tôi có dịp trao đổi đều cho rằng từ việc chọn những bài thơ Nga để dịch, đến việc chuyển ngữ từng bài đều thể hiện rõ năng lực tiếng Nga và khả năng cảm thụ thi ca Nga của dịch giả, nhà thơ Tô Ngọc Thạch. Điều đó là có cơ sở, bởi Tô Ngọc Thạch có thời gian dài sống, học tập và làm việc ở Liên Xô (trước đây). Hiện anh vẫn có nhiều bạn bè (cả người Việt và người Nga) ở bên đó. Thỉnh thoảng do công việc, anh vẫn qua lại Nga nên mối quan hệ thân thiết giữa anh và những người bạn ở Nga luôn là nguồn khích lệ anh đến với văn học Nga nói chung và thơ Nga nói riêng. Trên www.tongocthach.vn có hẳn mục chuyên giới thiệu thơ của các nhà thơ Nga gồm nguyên bản và phần dịch của chính chủ nhân trang web. Từ những bài anh dịch đăng tải trên www.tongocthach.vn gần chục năm nay, với số lượng có tới hàng trăm bài, dịch giả, nhà thơ Tô Ngọc Thạch chỉ chọn 54 bài để in trong tập thơ chuyển ngữ đầu tiên của mình. Nội điều ấy đã đủ cho thấy cách làm việc cẩn thận, khoa học của người dịch và cũng là nhà thơ, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam - người tới nay đã có 6 tập thơ, 1 tập văn xuôi được xuất bản.

Bằng những bài thơ song ngữ trong tập, người đọc dễ nhận ra Tô Ngọc Thạch như một hướng dẫn viên nhiệt tình dẫn du khách vào vườn thơ mênh mông, điệp trùng và kỳ ảo trên đất nước Nga qua từng giai đoạn, từ thế kỷ 19 đến nay. Bắt đầu là đại thi hào A. Pushkin, rồi Lermontov, Tyuchev; sang đầu thế kỷ 20, với Esenin và những nhà thơ giai đoạn cuối thế kỷ 20 đến nay: Kaputikyan, Gamzatov, Dinoviev…Với con mắt của một nhà thơ, trong mênh mông trùng điệp thơ Nga, Tô Ngọc Thạch đã tỉa ra được những bài "thơ hay của mọi thời" để chuyển ngữ sang thơ Việt. Mở đầu là đại thụ Pushkin được anh chọn dịch nhiều nhất (9 bài), khép lại tập thơ là nữ thi sĩ trẻ, hội viên Hội Nhà văn Nga từ năm 2001 - E.Bezrukova với 3 bài thơ được chuyển ngữ. Đấy không phải là sự ngẫu nhiên mà nằm trong ý tưởng nung nấu của dịch giả, nhà thơ Tô Ngọc Thạch: Muốn qua những tác phẩm thơ dịch mang đến cho người yêu thơ ở Việt Nam một bức tranh đa thanh, đa sắc của vườn thơ Nga trùng điệp.

Dường như trong tập song ngữ này, Tô Ngọc Thạch muốn làm cuộc "thử nghiệm" trong cách chọn thơ, dịch thơ, cố gắng qua bản chuyển ngữ của mình giúp người đọc thấy được tài năng của từng nhà thơ Nga và cái hay ở mỗi bài thơ của từng tác giả. Những bài thơ của các thi sĩ Nga được Tô Ngọc Thạch chuyển ngữ sang thơ Việt với những thể khác nhau. Đầu tiên là bài lục bát "Bức tượng ở hoàng thôn" của A. Pushkin: "Chiếc bình đựng nước buông rơi/ Bởi nàng sơ ý bên trời đá nghiêng/ Nàng ngồi với nét sầu riêng/ Tay cầm mảnh vỡ giữa miền bâng quơ/ Lạ thay chẳng cạn bao giờ/ Nước từ bình vỡ bất ngờ trào tuôn". Bài thơ được Việt hóa khá hay cả về ý tứ và nhịp điệu. Còn đây là bài thơ tứ tuyệt "Nước tầng sâu thẳm" của Baimunđuzova Tatiana: "Nước tầng sâu thẳm/Êm đềm ngược xuôi/ Những người thông thái/ Lặng lẽ trong đời". Qua những vần thơ ấy, người đọc phần nào có thể thấy một sự đồng cảm, đồng điệu giữa dịch giả, cũng là nhà thơ, với những thi sĩ mà mình chọn dịch

Cao Năm

Các tin khác

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào đời sống thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

Tập trường ca “Những người lính của làng” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều vừa được Nha xuất bản Hội Nhà văn ấn hành là một dấu ấn khá đặc biệt. Ở đó, hình tượng người lính không còn được khắc họa đơn tuyến như biểu tượng anh hùng thuần túy, mà trở thành một thực thể đa chiều - vừa bi tráng, vừa mong manh, vừa mang nỗi đau riêng tư, vừa hòa vào số phận dân tộc.

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Tuy là đồng nghiệp và đồng hương Quảng Bình, nhưng mãi đến năm 2018, tôi mới được gặp và quen biết Nguyễn Hương Duyên, cây bút nữ văn xuôi "7x đời chót" đang làm Trưởng ban Thư ký tòa soạn tạp chí Nhật Lệ của Hội VHNT ở quê nhà.

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

Trong những ngày đầu năm 2026, giới văn chương Việt Nam, đặc biệt là vùng đất "sen bùi nhãn ngọt" Hưng Yên, đón nhận tin vui: Đại tá Công an - nhà thơ Văn Diên (hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) đã chính thức được vinh danh Giải thưởng Văn học Quốc tế 2025 với Huy chương Vàng Dickens cho tập thơ thiếu nhi "Green Wishes" (Ước vọng xanh).

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Một bữa nắng như chảo lửa nung cháy xứ Quảng, tôi ghé nhà bạn ở vùng trung du phía Tây Thăng Bình, nơi con sông Rù Rì chảy qua. Loáng thoáng trong câu chuyện quanh mâm giỗ, bà ngoại bạn thở than với mấy người già quê: “Trời ni mà có bát nước chè hai uống cái ực thì sướng phải biết!”.

Như thế nào là nghệ thuật?

Như thế nào là nghệ thuật?

Nghệ thuật (Tiếng Anh: Art), nếu chiết tự theo Hán Việt, đó là nuôi dưỡng, làm phát triển tài năng bên trong (tài nghệ) bằng các kỹ thuật, phương pháp. Sản phẩm nghệ thuật là hình thức hiện ra - kết quả của quá trình nuôi dưỡng tài năng cùng với các phương pháp biểu hiện tốt nhất có thể. Hiểu trên phương diện thực tế: nghệ thuật là sự biểu đạt thẩm mỹ thông qua các phương tiện/ chất liệu (ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh, hình khối, vũ đạo…).

Biết đủ để định vị bản thân

Biết đủ để định vị bản thân

Một sáng Chủ nhật thảnh thơi, tôi lại đem cuốn sách cũ ra đọc. Tiếng là những sách cũ, giấy đã sờn và rách gáy nhưng chữ nghĩa cổ nhân ngẫm ra thật thú vị. Trong "Đạo đức kinh", Lão Tử viết: "...Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đài, khả dĩ trường cửu". Nghĩa là: Biết thế nào là đủ thì không nhục, biết lúc nào nên ngừng thì không nguy, may có thể sống lâu được".

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Gần nửa thế kỷ cầm bút, 11 đầu sách đã xuất bản, 9 Giải thưởng Báo chí quốc gia - đó là những con số biết nói về một hành trình sáng tạo bền bỉ của nhà báo Hồ Quang Lợi. Nhưng, có lẽ, điều khiến độc giả nhớ nhất ở ông không chỉ là nhà báo với những bài bình luận quốc tế sắc sảo, mà còn trong tư cách nhà văn qua những trang viết chân dung đầy nhân văn về những con người "làm nên thời đại".

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

“Nơi tôi sống, núi rừng trùng điệp, màu xanh cây cối đã thành quen mắt. Từ khi tôi còn là một đứa trẻ bé tí theo mẹ đi chợ, những hoa văn thổ cẩm đã theo vào mắt tôi, cùng tôi khôn lớn”, nhà văn trẻ Đặng Thùy Tiên giới thiệu về mình. Nơi “núi rừng trùng điệp” ấy chính là thị trấn Tam Đường, nay là xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

“Rộn ràng, rộn ràng hạnh phúc đang tràn dâng/ Nôn nao lâng lâng xao xuyến đến ngập lòng...” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung “chào sân” bằng bài hát vui vui. Không cần guitar đệm nhạc, chỉ có nhịp vỗ tay đã thấy rộn lên như trong một hội hôn. Hát xong, người nhạc sĩ đến từ miệt Sen hồng Đồng Tháp cúi đầu chào khán giả. Sau tràng pháo tay khích lệ, anh hát tiếp: “Nhớ không em! trò chơi đám cưới ngày xưa/ Tóc cô dâu thả suông kết bông mười giờ/ bên chú rể lưng trần, che lộng vàng lá chuối/ Xây tổ ấm uyên ương mơ ước ngày nên đôi...”.

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam viết về chiến tranh và hậu chiến, có những tác phẩm không chọn giọng điệu sử thi lớn lao, cũng không cố dựng lên những tượng đài bất khả xâm phạm, mà lặng lẽ đi vào ký ức cá nhân, từ đó chạm đến phần sâu nhất của lịch sử dân tộc. Tác phẩm bút ký - tản văn “Lính già mau nhớ lâu quên” của nhà văn Tô Hoàng vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 2/2026 là một tập sách như thế.

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

“Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng”của tiến sĩ Nguyễn Thành Nam không chỉ kể lại lịch sử Việt Nam hơn một thế kỷ qua, mà còn đặt lịch sử vào một vai trò khác, như tấm gương để soi chiếu hiện tại. Khi các sự kiện và nhân vật được nhìn lại bằng những câu hỏi mới, lịch sử không còn là những mốc thời gian khép kín, mà trở thành nguồn bài học sống động, đặc biệt với người trẻ, trong việc hiểu mình đang ở đâu và nên đi về đâu.

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Lần mới đây nhất tôi gặp lại nhà văn Nguyễn Thu Hằng chính là tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025. Cuộc thi do Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Ở cuộc thi này chị đã đoạt giải Nhất với tiểu thuyết “Chiều qua thị trấn”.

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trong thơ Việt Nam đương đại nửa sau thế kỷ XX, lớp nhà thơ trưởng thành từ chiến tranh đã tạo nên một diện mạo đặc biệt cho thi ca dân tộc. Họ mang đến cho thơ không chỉ cảm xúc mà còn là ký ức lịch sử, những trải nghiệm sống động của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và bước vào công cuộc dựng xây đất nước.

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải là gương mặt quen thuộc trong làng văn, làng báo Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm, bà khẳng định mình không chỉ là nhà báo tâm huyết mà còn là cây bút kiên trì với thể loại phi hư cấu, đặc biệt là những cuốn sách chân dung gây tiếng vang như tác phẩm về nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn – cuốn sách được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá cao, từng được dịch nhiều chương trên tạp chí The Consequence (Mỹ).

Tơ duyên trong chữ

Tơ duyên trong chữ

Tập tiểu luận phê bình "Duyên khởi đến cõi văn" (NXB Hội Nhà văn, 2025) của PGS.TS Hoàng Kim Ngọc là kết quả sau hơn 3 năm đọc, nghĩ và viết dưới ánh sáng của chữ duyên: “Hữu duyên, nhân duyên, thiện duyên và duyên khởi. Đó là sự gặp gỡ giữa nhà phê bình với nhà văn, giữa nhà văn với cõi văn linh diệu của họ” (Lời nói đầu).