Lý Phương Đức, nữ chiến sĩ giao liên của Bác Hồ

Với bộ đồng phục nữ sinh trung học, tóc cắt ngắn, nói thạo tiếng Quảng Đông, một ít tiếng Anh, thường lui vào hiệu báo này, quán sách kia nên người dân vẫn tưởng rằng đấy là  “một cô gái nhà giàu lười học”. Không ai biết rằng, đó là một nữ chiến sĩ giao thông đang “nắm giữ” nhiều đầu mối quan trọng.

Gốc là họ Nguyễn, nhưng khi Lý Phương Đức cùng những người khác như:  Lý Thúc Thông,  Lý Phương Thuận, Lý Tự Trọng, Lý Thúc Tự, Lý Thúc Chắt được đồng chí Lý Thụy cử cán bộ tới Xiêm (Thái Lan ngày nay) đưa họ sang Quảng Châu học từ năm 1925  đều được mang họ Lý. Lý là họ của Lý Thụy (tên mật của đồng chí Nguyễn Ái Quốc ở Quảng Châu) và Lý cũng là họ của Lý Ninh, tức Lênin, theo cách phát âm và viết của Trung Quốc (TQ).

Đến Quảng Châu, các em thiếu niên này tuổi 14, 15, 16 đã được gặp đồng chí Lý Thụy, còn có tên công khai là đồng chí Vương (Bác Hồ). Bác đã thu xếp nơi ăn nghỉ cho các em. Ít ngày sau, Bác liên hệ với các đồng chí ở Quảng Châu đưa cả nhóm vào học tại Trường Trung Sơn đại học, lớp dành cho các em thiếu nhi vừa học vừa rèn luyện, trong thực tế để đào tạo cán bộ tương lai cho cách mạng.

"Lý Phương Đức là bạn học của tôi ở Trường tiểu học Trung Sơn. Hàng ngày, bà làm việc rất tích cực, nhiệt tình và cương nghị, có tinh thần ái hữu giai cấp cao". (Diệp Tài Anh, em gái Nguyên soái Diệp Kiếm Anh - nguyên Bộ trưởng Quốc phòng nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa)

Tháng 5/1926, Lý Phương Đức cùng một số bạn khác được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Cộng sản TQ. Vừa học tập, Lý Phương Đức vừa được Bác giao nhiệm vụ làm giao thông. Không kể ngày đêm, hễ có việc là  Lý Phương Đức chuyển nhận thư từ, báo chí từ Bác, từ Hội Thanh niên Cách mạng đến cơ quan của Đảng bộ tỉnh Quảng Đông, đến văn phòng của cố vấn Bôrôđin, đại diện Chính phủ Liên Xô bên cạnh Chính phủ cách mạng Tôn Trung Sơn, và nhiều địa chỉ khác. Lý Phương Đức còn tham gia phân phát truyền đơn, treo cờ, dán biểu ngữ, tham dự míttinh, tuần hành thị uy trong không khí sôi sục của Quảng Châu. Bấy giờ Quảng Châu được coi như là thủ đô cách mạng của châu Á, Lý Phương Đức còn được cử đi lao động tại xưởng sản xuất đèn pin, xưởng đóng giày cao su để vận động tổ chức công nhân.

Tháng 1/1927, Lý Phương Đức được Bác giới thiệu vào Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCS TQ), tỉnh Đảng bộ Quảng Đông, phân bộ Quảng Châu. Trách nhiệm (đi giao thông) của Lý Phương Đức nặng nề thêm với những đầu mối, địa chỉ mới của ĐCS TQ.

Với bộ đồng phục nữ sinh trung học, tóc cắt ngắn, nói thạo tiếng Quảng Đông, một ít tiếng Anh, thường lui vào hiệu báo này, quán sách kia nên người dân vẫn tưởng rằng đấy là  “một cô gái nhà giàu lười học”. Và kẻ xấu cũng không hề nghĩ rằng, đó là một nữ chiến sĩ giao thông đang “nắm giữ” nhiều đầu mối quan trọng.

Công việc của Chính phủ Tôn Trung Sơn và của Hội  Thanh niên Cách mạng Việt Nam (TNCMVN) đang diễn ra thuận lợi thì đầu năm 1927, Tổng thống Trung Hoa dân quốc Tôn Trung Sơn từ trần tại Bắc Kinh. Tháng 4/1927, em rể Tôn Trung Sơn là Tưởng Giới Thạch, người đã được Tôn Trung Sơn tin dùng, cử sang Liên Xô, đã trở mặt, phản bội đường lối của Tôn Trung Sơn, khủng bố cách mạng, giành quyền lực vào tay mình. Nhiều cán bộ, học viên Trường Quân sự Hoàng Phố, hội viên của Hội TNCMVN bị bắt giam, sau đó nhờ chạy vạy, và giấu được tang vật, tung tích nên mới được trả tự do.

Cuối năm 1927, công nhân và binh sĩ  cách mạng Quảng Châu khởi nghĩa. Cùng với nhiều cán bộ, hội viên thanh niên khác, Lý Phương Đức đã nhiệt tình tham gia cuộc khởi nghĩa, sát cánh cùng quần chúng cách mạng Quảng Châu chiến đấu chống lại bọn phản động Quốc dân đảng, Tưởng Giới Thạch. Do nhiều nguyên nhân chủ quan, khách quan, cuộc khởi nghĩa  Quảng Châu bị dìm trong biển máu. Nhiều cơ sở Đảng, cơ sở giao thông bị tan vỡ.

Đầu năm 1928, lớp huấn luyện chính trị mở tiếp, phải chuyển xuống Hồng Công. Bác đã rời Quảng Châu từ giữa năm 1927. Lớp chính trị cuối cùng này do Lê Hồng Sơn phụ trách, giảng dạy theo chương trình của Bác và  kết thúc tại Hồng Công vào giữa năm 1928.--PageBreak--

Tại Hồng Công, Hội TNCMVN, phân tán sinh hoạt ở ba địa điểm đề phòng bất trắc. Hội tiếp tục giao nhiệm vụ giao thông cho Lý Phương Đức. Tuyến đường giao thông tại đây khó khăn nhiều hơn ở Quảng Châu. Lý Phương Đức đảm nhiệm một mạng lưới  cơ sở khá rộng ở Hồng Công, Dầu Mã Địa, Cửu Long... và các địa điểm bí mật của Hội TNCMVN của Cơ quan Quốc tế Cộng sản tại TQ. Là người cách mạng Việt Nam, hội viên Hội TNCMVN, nhưng là đảng viên ĐCS TQ nên cùng một lúc, Lý Phương Đức làm giao thông cho ĐCS TQ và Hội TNCMVN, tiền thân của ĐCS VN, nên đã được coi như  “lưỡng Đảng giao thông viên”. Trong mấy năm làm giao thông, nhận nhiệm vụ từ đồng chí Lý Thụy, Hội TNCMVN, ĐCS TQ, Lý Phương Đức đều hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Cuối năm 1929, đầu năm 1930, Bác từ Xiêm trở lại Trung Quốc nghe báo cáo công lao của Lý Phương Đức, Bác biểu dương cô chiến sĩ giao thông đã làm tốt công việc. Sau đó, Bác chuyển nhiệm vụ giao thông của Lý Phương Đức cho cô Duy, tức Nguyễn Thị Minh Khai, rồi điều động Lý Phương Đức đến Thượng Hải làm công tác vận động binh lính Việt Nam đang đóng quân ở đây. Thỉnh thoảng, Bác có đến Thượng Hải để Lý Phương Đức báo cáo công việc và chỉ thị cho Lý Phương Đức những nhiệm vụ tiếp theo. Đầu năm 1931, Bác đi cùng với đồng chí Trần Phú đến Thượng Hải, gặp Lý Phương Đức kiểm tra công tác. Đây là lần cuối cùng Lý Phương Đức gặp Bác...

Tháng 5/1931, do bị một tên tay sai chỉ điểm, Lý Phương Đức, rồi sau đó là một số cán bộ khác như Nguyễn Thị Minh Khai, Trần Ngọc Danh... bị bắt. Tháng 6, Bác bị Cảnh sát Anh bắt, giam tại nhà tù Victoria , Hồng Công.

Kẻ địch biết “cô Đức” khá rõ, nhưng chúng không khai thác được gì. Hơn một tháng bị đánh đập, tra tấn chết đi, sống lại, Lý Phương Đức đinh ninh trong dạ lời dặn của Bác, không hề để lộ cho kẻ thù biết bất cứ đầu mối giao thông, cơ sở cách mạng, người liên hệ công tác nào...

Thực dân Pháp ở Đông Dương được tin Lý Phương Đức bị bắt đã “gửi tiền thưởng” cho Cảnh sát Thượng Hải, chuyển “cô Đức” về giam tại Hỏa Lò, Hà Nội. Tại đây, “cô Đức” tiếp tục bị tra tấn nhưng chính quyền thực dân Pháp cũng không có thêm được tin tức gì mới. Bị bệnh nặng trong tù, Lý Phương Đức được đưa vào “nhà thương làm phúc” chữa trị một thời gian dài, thuốc men chẳng có, ăn uống đói khát.

Sau 3 năm tại nhà giam của thực dân Pháp, dù đã dùng đủ mọi cực hình tra tấn, chúng không thể lay chuyển được ý chí cách mạng của Lý Phương Đức, nên đến năm 1934, Tòa án chính quyền Pháp ở Đông Dương phải tuyên bố “cô Đức” trắng án, bị trục xuất khỏi Đông Dương và chỉ được cư trú tại Hồng Công, Ma Cao, Quảng Châu.

Trở về Quảng Châu, mất liên lạc với tổ chức, Lý Phương Đức vẫn được các bạn học cũ là bác sĩ hết lòng cứu chữa, giúp đỡ. Sức khỏe Lý Phương Đức dần dần hồi phục. Để tự kiếm sống, Lý Phương Đức đi Ma Cao dạy học ở Trường Nam Phương, ít lâu sau lại chuyển đến Hồng Công dạy học ở “Trí Dục nữ hiệu” (Trường Trí Dục nữ).

Sau khi lập gia đình với Đặng Nguyên Thanh (Đặng Nguyên Hùng), một cán bộ cách mạng, Lý Phương Đức đã chuyển đến Trùng Khánh.

Năm 1945, sau khi Nhật đầu hàng Đồng minh, gia đình Lý Phương Đức trở lại Quảng Châu, tìm kiếm các mối liên lạc với Đảng với cách mạng. Năm 1949, Lý Phương Đức được Đảng bộ địa phương ĐCS TQ giao nhiệm vụ vận động quần chúng đón tiếp Giải phóng quân nhân dân TQ.

Từ năm 1949 cho đến năm 1976, ở Quảng Châu, Lý Phương Đức vừa dạy học để có thời gian phụ trách Khu tưởng niệm Tôn Trung Sơn, vừa tham gia công tác Việt kiều.

Năm 1976, Lý Phương Đức được về Đất Mẹ Việt Nam .

Theo bản “tự thuật” của Lý Phương Đức ngày 2/9/1977 gửi các cơ quan có trách nhiệm, Lý Phương Đức cho biết “tên khai sinh là Nguyễn Thị Đức, sinh ngày 5/1/1909 tại làng Vặt Pà, tỉnh Na Khôn, Xiêm, quê cha ở Hương Khê, Hà Tĩnh”.

Năm 1986, trong tâm trạng thư thái, toại nguyện là công dân nước Việt đã được “mở mày mở mặt với năm châu bốn biển” như lời Bác nói, toại nguyện đã làm đúng lời Bác Hồ dạy, xứng đáng là một chiến sĩ giao thông đầu tiên của Bác Hồ, của Cách mạng Việt Nam, cô giao thông Lý Phương Đức năm nào đã thanh thản ra đi theo Bác

Đỗ Công Định (theo tài liệu của Viện Hồ Chí Minh)

Các tin khác

Nhà văn Phạm Thanh Khương: Buông lưới thả câu lòng nghe sóng hát

Nhà văn Phạm Thanh Khương: Buông lưới thả câu lòng nghe sóng hát

Gần đây, tôi có dịp được đọc nhiều thơ của nhà văn Phạm Thanh Khương (sinh năm 1959) được đưa lại trên trang Facebook của anh. Nhiều lúc, tôi bật cười vì hình ảnh trong bài "Lão Ngư", anh mô tả: "Biển như đời lão/ Bấp bênh sóng gió/ Lưỡi câu dáng lão ngồi". Biểu tượng chiếc lưỡi câu đung đưa, chập chờn hiện lên qua mỗi trang sách của anh mà tôi đọc sau đó. Tôi hỏi vì sao mấy năm nay nhà văn chăm chỉ đi câu cá vậy, anh trả lời: "Đỡ rách việc!"; rồi cười phớ lớ.

Dấu ấn báo chí Công an nhân dân hướng về cơ sở

Dấu ấn báo chí Công an nhân dân hướng về cơ sở

Từ ngày 13 đến 16/5/2026, Cục Truyền thông CAND chủ trì, phối hợp Công an tỉnh Sơn La cùng các đơn vị đồng hành tổ chức lớp bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, truyền thông trong CAND và chuỗi chương trình báo chí, truyền thông CAND hướng về cơ sở.

Dấu ấn cảnh sát hình sự ở miền quê quan họ

Dấu ấn cảnh sát hình sự ở miền quê quan họ

18/4, đúng dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Truyền thống lực lượng Cảnh sát hình sự, cán bộ, chiến sĩ (CBCS) Phòng Cảnh sát hình sự, Công an tỉnh Bắc Ninh đã vinh dự được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Đây là phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước ghi nhận những đóng góp xuất sắc của lực lượng Cảnh sát hình sự Bắc Ninh trong đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ sự bình yên cho nhân dân.

Trường ca về một người anh hùng

Trường ca về một người anh hùng

“Mặt trời nồng ấm trong tim” (NXB Hội Nhà văn 2026) là trường ca mới nhất của Châu La Việt. Bối cảnh tác phẩm là không gian thời kháng chiến chống xâm lược cực kỳ ác liệt, trải dài từ miền Bắc đến miền Đông Nam Bộ, từ Trường Sơn đến Tây Ninh.

Đại úy Vũ Mạnh Tuấn: Bí thư Đoàn 9X với ước mơ xanh

Đại úy Vũ Mạnh Tuấn: Bí thư Đoàn 9X với ước mơ xanh

Đại úy Vũ Mạnh Tuấn hiện là Bí thư Đoàn trường Cao đẳng Cảnh sát Nhân dân (CSND) II. Từ ước mơ ban đầu của năm 18 tuổi cho đến hành trình hơn 10 năm phấn đấu trong màu áo xanh, ở thời điểm nào, chiến sĩ trẻ này cũng luôn tâm niệm mang đến hình ảnh người Công an không chỉ tận tụy với nghề và còn phải tử tế với đời.

Bản hùng ca về tính nhân văn và trí tuệ

Bản hùng ca về tính nhân văn và trí tuệ

“Mê Cung” là tên cuốn tiểu thuyết của Đại tá, nhà văn Nguyễn Đăng An, đoạt giải Ba, cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài “Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống” lần thứ IV (giai đoạn 2017 - 2020). Tác phẩm không chỉ tái hiện một chuyên án sắc sảo của lực lượng Công an nhân dân mà còn là một cuộc thám hiểm vào tầng sâu của tâm lý con người, nơi ranh giới giữa bạn và thù, sống và chết rất mong manh.

Cội nguồn văn hóa, đoàn kết và thống nhất

Cội nguồn văn hóa, đoàn kết và thống nhất

Ngày 19/9/1954, trong buổi gặp mặt, nói chuyện với cán bộ, chiến sĩ Đại đoàn quân Tiên Phong trước khi về tiếp quản Thủ đô Hà Nội, tại đền Giếng (Khu di tích đền Hùng), Bác Hồ từng căn dặn: "Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước". Lời dạy ấy không chỉ mang tính thời điểm, không chỉ dành cho một đối tượng cụ thể mà còn là luận điểm vững chắc mở ra một quan điểm về cội nguồn văn hóa, lịch sử.

Những người đối mặt với hiểm nguy và giặc lửa

Những người đối mặt với hiểm nguy và giặc lửa

Trong những thời khắc cam go nhất của sự sống, hình ảnh người chiến sĩ Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (PCCC và CNCH) luôn hiện lên như điểm tựa vững chắc, sẵn sàng đối mặt hiểm nguy để giành lại sự sống cho người dân. Niềm vui của họ không ồn ào, không phô trương, mà lặng lẽ lắng lại trong sự an toàn của người dân, trong từng ánh mắt, nụ cười và những lá thư cảm ơn giản dị nhưng đầy ý nghĩa.

"Kế hoạch CM12" - dấu ấn mới của Điện ảnh CAND

"Kế hoạch CM12" - dấu ấn mới của Điện ảnh CAND

Điện ảnh Công an nhân dân (CAND) vừa bắt tay vào sản xuất bộ phim truyền hình dài tập "Kế hoạch CM12". Bộ phim tái hiện một trong những chiến công đặc biệt, mang dấu ấn sâu đậm của lực lượng CAND ở lĩnh vực phản gián trong những năm 1981-1984 mà ít người được biết. Không chỉ là một bộ phim về nghiệp vụ, bộ phim chứa đựng thông điệp về bản lĩnh, trí tuệ và sự nhân văn của lực lượng CAND Việt Nam.

Thượng úy Công an tạo clip "viral"

Thượng úy Công an tạo clip "viral"

Tuần qua, một clip tuyên truyền Luật Trật tự an toàn giao thông (TTATGT) đường bộ của Công an xã A Lưới (TP Huế) rất sinh động, ấn tượng đã gây "bão" trên mạng xã hội. Cùng với nhiều clip tuyên truyền khác của cán bộ, chiến sĩ Công an ở nhiều đơn vị, các clip tuyên truyền pháp luật như thế đã tạo viral (lan tỏa) trên mạng xã hội, thu hút hàng triệu lượt xem và bình luận, mang lại hiệu quả tuyên truyền tích cực trong cộng đồng.

Khát vọng cống hiến của người “truyền lửa”

Khát vọng cống hiến của người “truyền lửa”

Dưới tiết trời nắng ấm của một ngày cuối tháng 3, chúng tôi gặp Thiếu úy Nguyễn Thị Phương Anh, cán bộ Khoa An ninh chính trị nội bộ, Trường Đại học An ninh nhân dân (Bộ Công an) cũng là lúc em vừa trở về sau chuyến công tác ở TP Hà Nội. Phương Anh là một trong 20 gương mặt trẻ Công an vừa được Bộ Công an tuyên dương, trao giải thưởng “Gương mặt trẻ Công an tiêu biểu” năm 2025.

Người lính trở về từ ký ức làng

Người lính trở về từ ký ức làng

Tháng Tư lại về trên làng tôi, một ngôi làng ở Diễn Châu Nghệ An - lặng lẽ mà thấm sâu như một miền ký ức cũ. Gió từ cánh đồng thổi qua, mang theo hương lúa trổ bông dìu dịu, quyện trong sắc nắng cuối xuân còn vương chút êm đềm.

Người kể chuyện Kế hoạch phản gián CM-12

Người kể chuyện Kế hoạch phản gián CM-12

Thời gian gần đây, Thiếu tướng Nguyễn Khắc Đức - nguyên Cục trưởng Cục Kỹ thuật nghiệp vụ 1, Bộ Công an - trở thành tác giả có nhiều đầu sách được NXB CAND ấn hành. Gắn bó với trang viết từ khi còn là một người lính nghiệp vụ, sau khi nghỉ hưu, Thiếu tướng Nguyễn Khắc Đức có nhiều thời gian hơn dành cho công việc viết lách mà ông yêu thích từ thuở thiếu thời.

Thơ Xuân mới: Khắc họa thành công hình tượng người chiến sĩ CAND

Thơ Xuân mới: Khắc họa thành công hình tượng người chiến sĩ CAND

1.118 tác giả dự thi với hơn 3.000 tác phẩm là những con số “biết nói” chứng tỏ sức hấp dẫn của cuộc thi thơ mang tên “Xuân mới” do Chi hội Nhà văn Công an tổ chức. Hàng nghìn tác giả thuộc nhiều độ tuổi, ngành nghề, vùng miền khác nhau đã cùng hội tụ so tài, tạo nên một bức tranh thi ca muôn màu, muôn sắc, phong phú về chủ đề, đa dạng về bút pháp, linh hoạt về giọng điệu, mới mẻ trong cách thể nghiệm.

Bền bỉ hành trình lan tỏa văn hóa đọc

Bền bỉ hành trình lan tỏa văn hóa đọc

Từ cuối tháng 3 đến hết tháng 4 hằng năm, Trung tá Đỗ Thu Thơm, Giám đốc Thư viện CAND lại tất bật với các hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam trong lực lượng CAND.

“Lính chiến” kể chuyện đánh án

“Lính chiến” kể chuyện đánh án

Nhiều đường dây lừa đảo kinh tế quy mô lớn, thủ đoạn tinh vi liên tiếp bị bóc gỡ, bắt giữ nhiều đối tượng, thu hồi tài sản không nhỏ cho Nhà nước và Nhân dân... Một trong những người trực tiếp tham gia, góp phần quan trọng làm nên sự thành công của những chuyên án đặc biệt ấy là Đại úy Nguyễn Hữu Dũng (Công an phường Cầu Giấy, TP Hà Nội).

"Đất cháy": Khi "đất" chưa nguội và "lửa" còn âm ỉ

"Đất cháy": Khi "đất" chưa nguội và "lửa" còn âm ỉ

Trong nhiều năm, văn học viết về lực lượng Công an nhân dân thường vận hành trong một quỹ đạo khá ổn định, lấy sự kiện làm trung tâm, tổ chức tự sự quanh mô hình xung đột - truy quét - chiến thắng, và khép lại bằng sự khẳng định trật tự. Ở đó, văn học chủ yếu đóng vai trò minh chứng cho một chân lý có sẵn. Sự kiện được kể lại như một bằng chứng, hơn là như một vấn đề cần suy tư.

Nguyện ước mùa xuân từ châu Phi

Nguyện ước mùa xuân từ châu Phi

Lời tòa soạn: Với những sĩ quan Công an thực hiện nhiệm vụ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc ở những miền đất xa xôi của châu Phi, cuộc sống không chỉ là nhịp công việc căng thẳng giữa nắng rát mưa tuôn, mà vẫn có những lúc lắng lại tâm tư, vút bay cảm xúc đẹp đẽ về quê hương xứ sở, về tình đồng nghiệp quốc tế, những ước muốn ngân lên nơi con tim nặng lòng với lục địa đen. Xin giới thiệu tới độc giả những nguyện ước thiêng liêng của các sĩ quan Công an từ châu Phi.

Phố nhỏ với ký ức cuộc bầu cử đầu tiên

Phố nhỏ với ký ức cuộc bầu cử đầu tiên

Phố Hàng Vôi (Hà Nội) dài hơn 300m, rộng 8m, chạy từ phố Lò Sũ đến ngã tư phố Ngô Quyền giao với Tông Đản, nối liền với phố Hàng Tre. Đây nguyên là đất thôn Kiếm Hồ, Trừng Thanh thuộc tổng Tả Túc (sau là tổng Phúc Lâm), huyện Thọ Xương, kinh thành Thăng Long xưa. Phố này trước đây nằm sát bờ sông Hồng, thuận tiện cho thuyền bè chở vôi các nơi cập bến, có nhiều chỗ nung vôi và buôn bán vôi, do đó có tên là Hàng Vôi.

Tôn vinh các giá trị của thi ca

Tôn vinh các giá trị của thi ca

Ngày Thơ Việt Nam đã diễn ra sôi động trên địa bàn cả nước trong dịp Tết Nguyên tiêu. Ngày Thơ Việt Nam chính thức ra đời đến nay được 24 năm, nhưng ở một số địa phương, sự kiện Ngày Thơ đã được tổ chức trước đó như ở tỉnh Quảng Ninh vào năm 1988, Đêm thơ Núi Nhạn (tỉnh Phú Yên cũ) vào năm 1980.