"Châu Âu hai tốc độ":

Lối thoát chiến lược hay phát súng khai tử liên minh?

Trong suốt hơn 7 thập kỷ, Liên minh châu Âu (EU) đã vận hành dựa trên nguyên tắc đồng thuận. Tuy nhiên, khi bước sang năm 2026, trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu bị phân mảnh, quá chán nản với sự rệu rã của EU, nền kinh tế đầu tàu là Đức đã chính thức đặt lên bàn đàm phán một đề án bước ngoặt "Châu Âu hai tốc độ".

Không chỉ là một kế hoạch tái cơ cấu kinh tế, đây là một nỗ lực nhằm định nghĩa lại bản chất của chủ quyền và sự đoàn kết trong một kỷ nguyên mà hiệu quả được ưu tiên hơn sự công bằng tuyệt đối.

Khi "Đoàn tàu 27 toa" hụt hơi

Trong lịch sử của mình, EU luôn tự hào vì sự thống nhất đạt được thông qua thương lượng giữa các thành viên cho mọi vấn đề của khối. Tuy nhiên, thực tế trong bất cứ vấn đề nào cũng luôn có những ý kiến trái chiều. Bất đồng sẽ càng lộ rõ khi đứng trước những vấn đề mang tính lợi ích. Cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2024 bắt nguồn từ xung đột Ukraine đã làm lộ rõ những vấn đề tiềm ẩn trong cơ chế vận hành của EU khi các quốc gia áp dụng những tiêu chuẩn khác nhau cho những vấn đề cụ thể liên quan đến lợi ích và quyền lợi của mình.

Đó cũng là lúc EU rơi vào tình trạng mà các nhà kinh tế gọi là "sự tê liệt do đồng thuận". Với 27 quốc gia thành viên có trình độ phát triển và lợi ích chiến lược khác nhau, mọi quyết định quan trọng từ thuế quan đối với Trung Quốc đến các gói hỗ trợ cho các đối tác đều bị trì hoãn hoặc phủ quyết bởi một vài thành viên đơn lẻ.

8-2.jpg -0
Kinh tế EU đang tụt hậu đáng báo động.

Tiến sĩ Maria Schmidt, chuyên gia từ Hội đồng Quan hệ đối ngoại châu Âu, nhận định: "Chúng ta đang cố gắng điều hành một liên minh của thế kỷ 21 bằng bộ máy pháp lý của thế kỷ 20. Khi Mỹ và Trung Quốc chạy đua với tốc độ ánh sáng trong lĩnh vực AI và bán dẫn, EU vẫn đang kẹt trong các cuộc họp kéo dài thâu đêm chỉ để thống nhất về một dòng chú thích trong thông cáo chung”.

Những con số không biết nói dối. Nền kinh tế EU đang chệch hướng khi tốc độ tăng trưởng chung của toàn khu vực eurozone trong 2 năm qua dưới 1% trong khi lạm phát vẫn dai dẳng. Dòng vốn đầu tư đang chảy ngược từ EU về Mỹ và các thị trường khác bất chấp nỗ lực thu hút của các nước. Đức, với tư cách là nền kinh tế lớn nhất, cảm nhận rõ rệt nhất sự trì trệ này khi các ngành công nghiệp nặng của họ mất dần lợi thế cạnh tranh và không đủ sức kéo lại nền kinh tế khu vực. Một chính phủ mới được hình thành từ tháng 5/2025 đã đưa ra nhiều đề xuất thay đổi nhưng vẫn gặp phải quá nhiều rào cản. Họ đã quyết tâm thúc đẩy sự thay đổi ở tầm cấu trúc lớn hơn.

Bản chất "Châu Âu hai tốc độ”

Ý tưởng về việc trao quyền tự chủ hay “phân quyền” cho các thành viên EU để tự giải quyết vấn đề xuất mình không mới, nhưng khi nó được đưa ra bởi Đức, cường quốc dẫn dắt EU thì nó thực sự cần được xem xét nghiêm túc. Trong một phát biểu tại hội nghị kinh tế ở Berlin hôm 29/1/2026 vừa qua, Bộ trưởng Tài chính Đức Lars Klingbeil lần đầu tiên đã nhấn mạnh: “Đã đến lúc châu Âu cần vận hành theo mô hình hai tốc độ”. Điều này cho thấy, “mô hình mới” cho EU đã được các nhà lãnh đạo nước Đức nghiên cứu nghiêm túc và đưa ra vào thời điểm mà họ cho là hợp lý.

8-1.jpg -0
Bộ trưởng tài chính Đức Lars Klingbeil công khai ý tưởng về “châu Âu hai tốc độ”, gây chú ý gần đây.

Về mặt ý tưởng, đề xuất của Berlin, phối hợp cùng Paris và Warsaw, không nhằm chia cắt EU mà là tạo ra các "vòng tròn hội nhập". Trong kế hoạch mới được chính ông Klingbeil tuyên bố, một nhóm nòng cốt (Nhóm E6) bao gồm Đức, Pháp, Ý, Ba Lan, Tây Ban Nha và Hà Lan sẽ được thiết lập nhằm tạo ra một cơ chế "hợp tác tăng cường" trong các lĩnh vực chính. Theo đó, E6 sẽ tiến tới một ngân sách chung để đầu tư vào hạ tầng chiến lược cũng có nghĩa là xây dựng hạn mức tài khóa riêng so với EU. E6 cũng hướng tới việc thành lập các lữ đoàn phản ứng nhanh với hệ thống chỉ huy thống nhất, không phụ thuộc vào cấu trúc NATO như một bước khởi đầu cho cái gọi là “quân đội EU”.

Đặc biệt, E6 sẽ dành nguồn lực ưu tiên phát triển mạng lưới bán dẫn và điện toán lượng tử nội bộ hay nói chung là chính sách công nghệ riêng. Ngoài nhóm E6, “nhóm tiêu chuẩn” bao gồm các thành viên còn lại của EU cũng sẽ được duy trì. Họ vẫn hưởng lợi từ thị trường chung và tự do di chuyển, nhưng không có quyền can thiệp vào các quyết định chuyên sâu của nhóm nòng cốt và cũng không phải chịu các ràng buộc tài chính khắt khe của nhóm này. Nói tóm lại, EU hai tốc độ cũng có nghĩa là EU hai “tiêu chuẩn” với sự phân biệt về quyền hạn và nghĩa vụ giữa các quốc gia dựa trên nguồn lực mà họ có.

Luận điểm lớn nhất của các nhà lãnh đạo nước Đức là sự cần thiết phải tái cấu trúc chuỗi cung ứng châu Âu. Trong mô hình cũ, việc triển khai một dự án hạ tầng xuyên biên giới mất trung bình 7-10 năm để phê duyệt. Với mô hình mới, nhóm E6 có thể thông qua các gói đầu tư chỉ trong vài tháng.

Giáo sư kinh tế học tại Đại học Humboldt, ông Hans Werner Sinn, lập luận: "Thị trường chung là không đủ. Chúng ta cần một 'lực lượng đặc nhiệm kinh tế' có khả năng huy động hàng nghìn tỷ Euro vốn nhàn rỗi trong dân cư châu Âu để đổ vào công nghệ cao. Nếu không có 'tốc độ nhanh', châu Âu sẽ sớm trở thành một bảo tàng công nghiệp cho du khách Mỹ và Trung Quốc”.

Dẫn chứng tiêu biểu là dự án pin điện đã bị đình trệ suốt 3 năm qua do tranh chấp về địa điểm đặt nhà máy giữa các nước thành viên nhỏ. Trong mô hình hai tốc độ, các rào cản này sẽ được dỡ bỏ thông qua cơ chế biểu quyết đa số áp đảo trong nhóm nòng cốt.

8-3.jpg -0
Ý tưởng “hai tốc độ” của EU bị nghi ngờ sẽ làm chia rẽ khối hơn nữa.

Dấu hiệu chia rẽ: Nỗi lo bị "gạt ra rìa"

Tuy nhiên, phía sau những hứa hẹn về hiệu quả là một thực tế chính trị cay đắng. Các quốc gia như Hungary, Slovakia và một số nước vùng Baltic coi đây là sự phản bội lại lý tưởng nền tảng của EU. Việc tạo ra một nhóm nòng cốt vô hình trung biến các nước còn lại thành "quốc gia hạng hai" mất tiếng nói. Điều này tạo ra một rủi ro các nước ở tầng dưới có thể tìm kiếm sự bảo trợ kinh tế và chính trị từ bên ngoài để đối trọng lại quyền lực của Berlin-Paris hình thành sau khi đã tập hợp nguồn lực tốt nhất trong tay mình khiến EU tận rã.

Phát biểu tại Nghị viện châu Âu, Tổng thống Ba Lan Andrzej Duda từng cảnh báo: "Một châu Âu hai tốc độ là khởi đầu của sự kết thúc. Nó tạo ra một tầng lớp quý tộc chính trị mới, nơi những nước lớn quyết định số phận của cả châu lục sau những cánh cửa đóng kín, bỏ mặc các giá trị về sự bình đẳng giữa các quốc gia thành viên”.

Tuy nhiên, khi ông Duda đưa ra phát biểu của mình vào tháng 12/2024, ý tưởng về “chia EU” vẫn chưa rõ ràng. Nhưng, khi ông Klingbeil nhắc đến Ba Lan như một phần của E6, nó đem đến một góc nhìn khác.

Ba Lan với vị thế là trung tâm quân sự và hậu cần mới của châu Âu sau xung đột Ukraine, đóng vai trò là đại diện cho khối Đông Âu trong nhóm nòng cốt. Sự ủng hộ của Ba Lan đối với đề xuất của Đức cho thấy ranh giới "Đông - Tây" cũ đang dần bị thay thế bởi ranh giới giữa "Năng lực" và "Trì trệ" mở rộng tính đại diện cho E6. Ba Lan không chỉ là “cầu nối” mà đã trở thành yếu tố quyết định để thúc đẩy ý tưởng “EU hai tốc độ”.

8-4.jpg -0
Thế bế tắc mà kinh tế EU gặp phải thời gian qua khiến họ phải tìm đến những giải pháp gây sốc.

Canh bạc thế kỷ

Mô hình "Châu Âu hai tốc độ" không phải là một giải pháp hoàn hảo, nhưng với những diễn biến mới nhất, nó dường như là giải pháp duy nhất còn sót lại để EU duy trì vị thế của mình. Trong một kịch bản tích cực, nhóm nòng cốt thoát khỏi gông cùm thể chế sẽ trở thành động lực kéo toàn bộ châu lục đi lên. Sự thành công về kinh tế của nhóm E6 sẽ tạo ra sức hút, khiến các nước tầng dưới nỗ lực cải cách để được gia nhập "tốc độ nhanh".

Nhưng, ở kịch bản tiêu cực, sự phân chia EU thành hai mảnh sẽ dẫn đến việc các nước tầng dưới rời bỏ liên minh hoặc hình thành các khối đối lập ngay trong lòng EU và làm tan vỡ thể chế mà người châu Âu đã mất gần một thế kỷ để gây dựng.

Để thành hiện thực, đề xuất “Châu Âu hai tốc độ” vẫn sẽ lại một lần nữa cần nhận được sự đồng thuận từ tất cả các thành viên. Nói cách khác, nó cần được chính các quốc gia “hạng hai” chấp nhận và thông qua. Đó sẽ là thử thách không dễ dàng. Nhưng, nước Đức đang đặt cược toàn bộ uy tín vào canh bạc này. Như Bộ trưởng Ngoại giao Đức Johann Wadephul đã phát biểu: "Chúng ta chọn thay đổi đau đớn để tồn tại, thay vì chọn sự đoàn kết trong suy tàn”.

Cho đến thời điểm này, các quốc gia “nhóm cơ sở” của EU vẫn chưa đưa ra phản ứng cụ thể nào. Nhưng, thế giới đang thay đổi và châu Âu không còn thời gian để lựa chọn giữa "hoàn hảo" và "thực tế" nữa. Đề xuất của Đức, dù đau đớn, có lẽ là con đường duy nhất để lục địa già không trở thành một bảo tàng của quá khứ trong thế kỷ 21 đầy biến động này. Giờ là lúc chính những người châu Âu phải quyết định vận mệnh của mình.

Tử Uyên

Các tin khác

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Bước chân vào kỳ tuyển sinh hàng năm tại trường THPT Kashima Gakuen, tỉnh Ibaraki đồng nghĩa với việc đặt cược tương lai vào cánh cửa duy nhất: trượt kỳ thi là ở nhà một năm. Không phương án dự phòng, không có chỗ cho sự thỏa hiệp. Suốt một phần tư thế kỷ, HLV Masato Suzuki và ban giám hiệu đã biến áp lực ấy thành sức mạnh, hình thành khả năng tự lập cho học sinh, từ đó trở thành bệ phóng cho hàng chục tuyển thủ bóng đá Nhật Bản đang tung hoành tại các sân cỏ châu Âu. Đây là câu chuyện tiêu biểu cho khái niệm "thể thao học đường Nhật Bản".

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Phim ngắn AI (trí tuệ nhân tạo) đang “làm mưa, làm gió” trên thị trường đã thu hút một lượng lớn khán giả say mê theo dõi. Những thước phim do AI tạo ra đẹp mắt, kịch bản hư cấu, giật gân, lôi cuốn, tạo hiệu ứng thị giác mạnh và khơi gợi sự tò mò cho người xem. Đánh vào tâm lý này, mã độc được cài cắm vào nội dung dưới vỏ bọc xem quảng cáo, bấm link lạ, cơ hội trúng thưởng, nhận thẻ xem phim VIP… khiến người xem có nguy cơ tiền mất, dữ liệu cá nhân bị lộ và tài khoản bị chiếm đoạt.

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…