Lan Thương – Mekong và những thách thức

Cơ chế hợp tác Lan Thương - Mekong (LMC) chính thức được ra mắt vào tháng 3-2016 trong cuộc gặp giữa người đứng đầu chính phủ các nước Trung Quốc, Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam ở Tam Á, Hải Nam, Trung Quốc.

Mở ra một chương mới cho Tiểu vùng sông Mekong mở rộng (GMS), việc thiết lập LMC đã được nhiều người ca ngợi là bước đi tiếp theo mang tính sống còn trong việc làm sâu sắc thêm sự hợp tác, nâng cao tính kết nối, tăng cường phát triển bền vững và chung tay quản lý nguồn nước ở lưu vực sông Mekong. Tuy nhiên, không phải không có những thách thức đang đón chờ cơ chế mới này.

Bắt nguồn từ cao nguyên Thanh Hải - Tây Tạng ở Trung Quốc, sông Mekong tạo thành một đoạn biên giới tự nhiên ngắn giữa Lào và Myanmar, sau đó chảy qua Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam, lấy trầm tích màu mỡ để nuôi dưỡng những cánh đồng lúa nước ở vùng đồng bằng trước khi đổ ra biển Đông. Sông Mekong từ lâu được coi là nền tảng của sự tăng trưởng kinh tế và thịnh vượng ở Đông Nam Á lục địa, nổi tiếng với tính đa dạng sinh học khi sở hữu một trong những nguồn cá nước ngọt dồi dào nhất thế giới với 1.000-1.700 loài khác nhau.

Sông Mekong cung cấp lương thực, nước uống, thủy lợi, giao thông và thủy điện, đem lại lợi ích cho hàng chục triệu người đang sinh sống dọc theo con sông này và xa hơn nữa. Việc quản lý nguồn nước xuyên biên giới và các vấn đề về việc sử dụng nguồn nước có liên quan đã và đang là nguyên nhân gây căng thẳng trong khu vực.

Sự ra đời của LMC đã bổ sung vào danh sách các cơ chế hợp tác đang vận hành trong khu vực: Ủy ban sông Mekong (MRC); Chiến lược hợp tác kinh tế Ayeyawadi - Chao Phraya - Mekong (ACMECS); sáng kiến Tiểu vùng sông Mekong mở rộng của ADB; Sáng kiến hạ lưu sông Mekong do Mỹ hỗ trợ; Hợp tác Mekong-Nhật Bản; Hợp tác Mekong-Ganga; Quan hệ đối tác Mekong-Hàn Quốc và Hợp tác phát triển lưu vực sông Mekong của ASEAN.

Thiếu một ban thư ký quốc tế để tập trung, tập hợp sáng kiến đã đặt ra câu hỏi liệu LMC sẽ điều phối các thể chế này như thế nào để tránh xé vụn các dự án và bảo đảm tính bổ trợ lẫn nhau giữa những sứ mệnh và chương trình đa dạng ấy?

Sự phức tạp vốn có trong việc xác định phương hướng hợp tác liên thể chế trong tương lai đặc biệt rõ ràng trong lĩnh vực cung cấp cơ sở hạ tầng, vốn có ý nghĩa sống còn đối với sự phát triển và duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong tiểu vùng. Báo cáo về khả năng cạnh tranh toàn cầu năm 2017-2018 của Diễn đàn Kinh tế thế giới nêu bật những thách thức sâu sắc mà các nước ở hạ lưu GMS hiện phải đối mặt trong lĩnh vực này.

Một thủy điện của Trung Quốc được xây dựng tại vùng thượng lưu sông Mekong, thuộc tỉnh Vân Nam.
Một thủy điện của Trung Quốc được xây dựng tại vùng thượng lưu sông Mekong, thuộc tỉnh Vân Nam.

Đồng thời, khuôn khổ đầu tư khu vực GMS 2022 gần đây đã ước tính nhu cầu của GMS về vốn tài trợ cho cơ sở hạ tầng ở mức rất cao là 63,5 tỷ USD - chủ yếu trong lĩnh vực giao thông vận tải.

Sự cạnh tranh ngày càng gia tăng giữa Trung Quốc và Nhật Bản trong lĩnh vực cung cấp cơ sở hạ tầng trở nên rõ ràng, với việc Bắc Kinh chi phối sự phát triển của hành lang Bắc - Nam, với Côn Minh đóng vai trò đầu cầu của Trung Quốc đối với khu vực, trong khi Tokyo vẫn tập trung vào hành lang Đông - Tây và các liên kết phía Nam.

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng trong quan hệ Trung - Mỹ, sự phát triển của chiến lược “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và cởi mở”, việc thành lập nhóm tiểu đa phương “bộ tứ” - bao gồm Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ, thì sự hợp tác liên thể chế chưa có gì được đảm bảo sẽ sâu sắc hơn.

Một vấn đề khác mà LMC phải đối mặt là phản ứng dữ dội của khu vực trước việc Trung Quốc gần đây ký hợp đồng kéo dài 99 năm để thuê cảng Hambanota của Sri Lanka sau khi nước này không có khả năng duy trì thanh toán các khoản nợ. Các mối quan ngại về “ngoại giao bẫy nợ” đã lan rộng trong tiểu khu vực.

Mặc dù Lào là nước thành viên LMC duy nhất nằm trong danh sách do Trung tâm Phát triển toàn cầu đưa ra gồm các quốc gia được coi là “dễ bị tổn thương” bởi gánh nặng về nợ xuất phát từ nguồn vay được xác định dành cho các dự án của Trung Quốc nhưng tỷ lệ nợ công của Campuchia với Trung Quốc cũng gia tăng trong những năm gần đây.

Cảng Hambanota, cùng với các dự án khác do Trung Quốc tài trợ, đã đặt ra những câu hỏi về cơ sở hợp lý về kinh tế của nhiều dự án cho vay của nước này, khi nhiều dự án hiện đã bị coi là vừa tốn kém vừa vô giá trị. Trong khi kế hoạch hành động bao gồm chú trọng vào truyền thông, giao lưu nhân dân và nâng cao nhận thức cộng đồng về LMC ở các nước thành viên thì chiến lược thương hiệu và thông tin công khai vẫn chưa được phát triển.

Việc đưa hoạt động quản lý nguồn nước và xây dựng đập vào thẩm quyền giải quyết của LMC nêu bật và đặt ra nhiều vấn đề hơn nữa. Trung Quốc đã xây dựng 7 đập lớn với 20 đập bổ sung, hoặc đang trong quá trình xây dựng, hoặc đang trong giai đoạn liên kế hoạch ở Vân Nam, Tây Tạng và Thanh Hải, gây ra những mối đe dọa đối với dòng chảy tự do của sông, quần thể cá, sinh kế, an ninh lương thực, hệ sinh thái và môi trường trên khắp lưu vực sông Mekong.

Ở Campuchia, những câu hỏi tiếp tục được đặt ra về việc “đánh đổi an ninh lương thực lấy an ninh năng lượng”, trong bối cảnh những tác động tiêu cực của việc xây dựng đập đối với hoạt động đánh bắt cá ở địa phương và sự phụ thuộc sâu sắc của nhóm dân nghèo nhất vào sông Mekong để có được nguồn thực phẩm bổ dưỡng, đặc biệt là trong những giai đoạn mùa màng đói kém, mất mùa.

Ngoài ra, lực bẩy kinh tế đáng kể của Trung Quốc đối với khu vực hầu như không đủ để xoa dịu mối lo ngại rằng các cuộc đàm phán thông qua cơ chế LMC về tương lai của sông Mekong có thể sẽ hết sức phiến diện, với việc Bắc Kinh chưa đưa ra cam kết đáng tin cậy đối với yêu sách hợp lý của các nước thành viên trong việc quản lý dòng sông.

Dù đã có khởi đầu đầy tham vọng và rất có khả năng sẽ có thêm động lực khi bước vào giai đoạn củng cố và mở rộng 2020-2022 nhưng LMC sẽ còn phải giải quyết tất cả những vấn đề này. Một LMC thực sự cân bằng, minh bạch và cởi mở, tích cực phối hợp với các thể chế khác và can dự với tất cả các bên tham gia một cách công bằng nằm trong lợi ích của tất cả các bên.

Ngọc Lan (tổng hợp)

Các tin khác

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Bước chân vào kỳ tuyển sinh hàng năm tại trường THPT Kashima Gakuen, tỉnh Ibaraki đồng nghĩa với việc đặt cược tương lai vào cánh cửa duy nhất: trượt kỳ thi là ở nhà một năm. Không phương án dự phòng, không có chỗ cho sự thỏa hiệp. Suốt một phần tư thế kỷ, HLV Masato Suzuki và ban giám hiệu đã biến áp lực ấy thành sức mạnh, hình thành khả năng tự lập cho học sinh, từ đó trở thành bệ phóng cho hàng chục tuyển thủ bóng đá Nhật Bản đang tung hoành tại các sân cỏ châu Âu. Đây là câu chuyện tiêu biểu cho khái niệm "thể thao học đường Nhật Bản".

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Phim ngắn AI (trí tuệ nhân tạo) đang “làm mưa, làm gió” trên thị trường đã thu hút một lượng lớn khán giả say mê theo dõi. Những thước phim do AI tạo ra đẹp mắt, kịch bản hư cấu, giật gân, lôi cuốn, tạo hiệu ứng thị giác mạnh và khơi gợi sự tò mò cho người xem. Đánh vào tâm lý này, mã độc được cài cắm vào nội dung dưới vỏ bọc xem quảng cáo, bấm link lạ, cơ hội trúng thưởng, nhận thẻ xem phim VIP… khiến người xem có nguy cơ tiền mất, dữ liệu cá nhân bị lộ và tài khoản bị chiếm đoạt.

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…