Khi trí tuệ nhân tạo tham gia viết báo

Cách đây không lâu, trên trang web của tạp chí Forbes (Mỹ) đã cho công bố một bài báo, tác giả của nó được nêu đích danh là "Narrative Science" (tạm dịch là "Khoa học kể chuyện"). Đó thực chất là một công nghệ cho phép xây dựng được một văn bản mạch lạc mà không cần có sự tham gia của con người.

Đây có thể coi là một bước tiến lớn, nếu như biết rằng các "robot-nhà báo" sơ khai trước đây chỉ có thể làm việc với những con số thống kê cứng nhắc, viết về kết quả các trận đấu thể thao hay các bản dự báo về tài chính. Giờ đây với  "Narrative Science" (NS), các "robot-nhà báo" có thể viết ra những bài báo có nội dung gần với lĩnh vực chính trị.

Một số cây bút tại phương Tây, giờ đây đã bắt đầu phải nhìn nhận robot như những đối thủ cạnh tranh trong tương lai, đã bắt đầu tranh luận về những lợi ích cũng như bất lợi mà công nghệ NS có thể đem lại cho ngành báo chí. Biết đâu với khả năng hoàn thiện hơn nữa trong tương lai, những công nghệ như NS có thể đoạt được giải thưởng Pulitzer!

Viết bởi… robot

Nói chính xác, "Narrative Science" không chỉ là tên của một công nghệ, mà trên thực tế còn là tên gọi của một công ty tại Chicago , nơi đã sáng chế ra một thuật toán cho phép máy tính có thể biến đổi những dữ liệu khô khan trở thành văn bản. Công ty trên được thành lập từ năm 2010 bởi ba sáng lập viên - Larry Birnbaum, Kris Hammond và Stuart Frankel.  Birnbaum và Hammond là hai cựu sinh viên của Trường đại học Tổng hợp Yale (có trình độ về ngôn ngữ và lập trình), còn Frankel là một trong những cựu quan chức hàng đầu của DoubleClick (hãng đang đảm nhiệm các dịch vụ quảng cáo cho Google).

Câu chuyện đầu tiên được giao cho robot-phóng viên viết có liên quan đến kết quả một trận đấu bóng chày. Phần lớn các bài báo được công ty đem thử nghiệm ban đầu hoặc là thuộc lĩnh vực thể thao, hoặc là chuyện thống kê tài chính: robot dựa trên cơ sở của một bảng thống kê hay báo cáo tài chính, làm rõ những sự kiện chính, triển khai soạn thảo, thậm chí còn nghĩ ra tiêu đề giúp phản ánh được nội dung chính.

Các cha đẻ của NS khẳng định rằng, đứa con của họ có thể làm việc với bất kỳ dạng thông tin hay đề tài nào. Để làm được điều này, họ đã nhờ đến sự giúp đỡ của một đội ngũ các phóng viên. Công nghệ NS cho dù chỉ sử dụng một thuật toán cơ sở, nhưng lại có thể thay đổi linh hoạt các chi tiết tùy thuộc vào mỗi một khách hàng mới. Phần đơn giản nhất chính là việc thay đổi định dạng (tên tuổi, ngày tháng, kiểu chữ).

Tuy nhiên đối với các phóng viên tham gia cộng tác, nhiệm vụ sẽ nặng nề hơn nhiều: phải xác định được văn phong của các bài báo, lựa chọn một bộ từ ngữ và câu văn đặc trưng để robot có thể sử dụng. Nhờ sự hợp tác của các phóng viên giúp xác định cho robot các chuẩn và ngôn ngữ báo chí thông thường, các bài báo của NS không hề giống như máy tính viết trước đây. 

Vào thời điểm hiện tại, Narrative Science đã có hơn 30 khách hàng, cùng với khoản lợi nhuận riêng trong năm 2011 khoảng 6 triệu USD. Nếu như ban đầu chỉ tập trung vào loại khách hàng là các công ty xây dựng và tài chính (sử dụng robot để làm các báo cáo nội bộ), công nghệ này đã có bước chân đầu tiên vào lĩnh vực báo chí - Narrative Science ký hợp đồng với Forbes, xây dựng các tài liệu báo cáo về thu nhập của họ. Chưa thể nói rằng, văn phong trong các bài báo của NS là rất hay và sống động, tuy nhiên người đọc có thể lĩnh hội từ đó tất cả những chi tiết cần thiết.

"Robot-nhà báo" trong tương lai không xa sẽ trở thành đối thủ cạnh tranh với các nhà báo bằng xương bằng thịt.
"Robot-nhà báo" trong tương lai không xa sẽ trở thành đối thủ cạnh tranh với các nhà báo bằng xương bằng thịt.

Narrative Science hiện vẫn đang tiếp tục phát triển và hoàn thiện công nghệ của mình. Tháng 2 vừa qua, họ đã cho xuất xưởng một bài báo có đề tài chính trị đầu tiên trên cơ sở phân tích các bản ghi trên Twitter, cũng như tần suất tên tuổi các ứng cử viên đảng Cộng hòa được nhắc tới trên mạng. Robot-phóng viên đã có được những kết luận (dù chưa phải là quá sâu sắc) dựa trên các dữ liệu thu thập được: "Dù đánh giá trên cộng đồng Twitter về Newt Gingrich là khả quan, nhưng ý kiến chung của công luận về ứng cử viên trên và phong cách của ông ta lại mang chiều hướng bất lợi".

Hãng Narrative Science tất nhiên vẫn đặt ra cho mình nhiều tham vọng hơn so với việc chỉ phân tích các thống kê và bản ghi trên mạng. Theo tạp chí The Atlantic, các cha đẻ của công nghệ này đang tập trung nghiên cứu một dự án nhằm dạy cho NS tạo ra những văn bản dành cho một người hay một nhóm người nhỏ nào đó. Cụ thể hơn, các bài báo sẽ được "viết ra" để phục vụ cho quyền lợi của những người cụ thể, với các đề tài đa dạng hơn từ việc đánh giá thị trường chứng khoán và đề xuất mua cổ phiếu cho tới giải thích các số liệu phân tích y khoa của khách hàng.

Đối thủ hay đối tác?

Khả năng ứng dụng "Narrative Science" vào thế giới truyền thông đã gây ra rất nhiều ý kiến phản hồi khác nhau từ phía các nhà báo, những người đã nhìn thấy tay "robot-nhà báo" trên như một đối thủ cạnh tranh, hay như một trợ lý thân cận. Kể từ khi một tạp chí có uy tín như Forbes cho công bố một số "tác phẩm" của NS, trên báo chí đã xuất hiện vô số những nhận xét đao to búa lớn về những bài báo do robot sáng tác. Phần lớn ý kiến đều cho rằng chúng có nội dung tẻ nhạt, thô thiển, khả năng phân tích thấp, thậm chí còn có cả dẫn chứng về tỉ lệ khán giả quan tâm để mắt tới không hề cao.  

Các nghiên cứu về Narrative Science trên thực tế được xếp vào lĩnh vực gọi là "Xử lý ngôn ngữ tự nhiên" (Natural Language Processing, NLP), một lý thuyết nằm trong vùng giao thoa giữa các nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo và ngôn ngữ toán học. NLP nghiên cứu các vấn đề về phân tích thông tin văn bản bằng máy tính, cũng như khả năng tự động tổng hợp thành văn bản đúng ngữ pháp (phù hợp với các quy tắc của ngôn ngữ tự nhiên).

Bất chấp thực tế có rất nhiều phê phán, nhiều nhà báo vẫn nhìn nhận NS như một đối thủ cạnh tranh với mình ở một mức độ nào đó - đầu tiên là khác với phóng viên bằng xương bằng thịt, "robot-nhà báo" chỉ cần… vài giây là có thể viết xong một bài báo. Máy tính có thể rất dễ dàng và nhanh chóng khai thác hàng núi thông tin dựa trên việc giám sát những bản ghi trên các mạng xã hội. Tuy nhiên, nó còn kèm theo một nhược điểm cố hữu so với con người là khó có thể nhận ra tính chất thiếu khách quan của thông tin. 

Mặt khác, đối với giới lãnh đạo các phương tiện truyền thông đại chúng, "robot - nhà báo" chắc chắn sẽ đòi "lương" thấp hơn nhiều người bình thường. Chẳng hạn như theo tờ The New York Times, khách hàng chỉ phải trả chưa tới 10 USD cho một bài báo khoảng 500 từ do NS viết ra. Ngoài ra, những nhà báo thế hệ mới này còn giúp cho các ông chủ tiết kiệm hàng loạt những chi phí về đảm bảo điều kiện làm việc, chi trả bảo hiểm hay nghỉ phép v.v… Trên thực tế, khách hàng chỉ phải trả tiền cho thuật toán, còn tất cả những chi phí còn lại đều do "Narrative Science" bao hết.

Trước nhiều mối lo ngại và chỉ trích của báo chí, những cha đẻ của NS khẳng định rằng, công nghệ của họ sẽ giúp giảm nhẹ công việc của các nhà báo - nó có thể nhanh chóng phân tích một lượng thông tin khổng lồ (qua các báo cáo thống kê hay mạng xã hội), giúp các phóng viên tiết kiệm thời gian nhưng vẫn cho ra được một bài báo phân tích có chất lượng.

Tóm lại, sự xuất hiện của những công nghệ kiểu NS sẽ khiến mức độ cạnh tranh trong lĩnh vực truyền thông đại chúng tăng lên. Nhưng đó cũng trở thành động cơ khiến các phóng viên cần phải nỗ lực hơn nữa để những bài báo của mình trở nên hấp dẫn hơn trên cơ sở những dữ liệu phong phú đã được robot tổng hợp. 

Hồng Sơn (tổng hợp)

Các tin khác

Bài toán dài hơi của ngành khảo cổ

Bài toán dài hơi của ngành khảo cổ

Khảo cổ học cung cấp tư liệu và căn cứ khoa học cho việc nhận diện, bảo tồn, phát huy di sản. Trong khi những nhiệm vụ ấy ngày càng cụ thể, ngành vẫn ít người theo học, nhiều địa phương thiếu nhân lực chuyên môn và điều kiện nghiên cứu còn hạn chế.

Đi chùa online để… tích điểm?

Đi chùa online để… tích điểm?

Từ xếp hàng vào chính điện ảo đến làm nhiệm vụ tích điểm “công đức”, trào lưu đi chùa online đang đan xen nhu cầu tìm bình an với trải nghiệm giải trí. Đại diện Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhìn nhận công nghệ có thể hỗ trợ tu học nhưng không thay thế hoàn toàn trải nghiệm tại chùa.

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Triết lý "không đường lùi" ở Kashima Gakuen

Bước chân vào kỳ tuyển sinh hàng năm tại trường THPT Kashima Gakuen, tỉnh Ibaraki đồng nghĩa với việc đặt cược tương lai vào cánh cửa duy nhất: trượt kỳ thi là ở nhà một năm. Không phương án dự phòng, không có chỗ cho sự thỏa hiệp. Suốt một phần tư thế kỷ, HLV Masato Suzuki và ban giám hiệu đã biến áp lực ấy thành sức mạnh, hình thành khả năng tự lập cho học sinh, từ đó trở thành bệ phóng cho hàng chục tuyển thủ bóng đá Nhật Bản đang tung hoành tại các sân cỏ châu Âu. Đây là câu chuyện tiêu biểu cho khái niệm "thể thao học đường Nhật Bản".

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Nguy cơ mã độc từ phim ngắn AI

Phim ngắn AI (trí tuệ nhân tạo) đang “làm mưa, làm gió” trên thị trường đã thu hút một lượng lớn khán giả say mê theo dõi. Những thước phim do AI tạo ra đẹp mắt, kịch bản hư cấu, giật gân, lôi cuốn, tạo hiệu ứng thị giác mạnh và khơi gợi sự tò mò cho người xem. Đánh vào tâm lý này, mã độc được cài cắm vào nội dung dưới vỏ bọc xem quảng cáo, bấm link lạ, cơ hội trúng thưởng, nhận thẻ xem phim VIP… khiến người xem có nguy cơ tiền mất, dữ liệu cá nhân bị lộ và tài khoản bị chiếm đoạt.

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.