Bước vào năm học 2026-2027, ngành giáo dục đứng trước yêu cầu tạo chuyển biến mạnh mẽ hơn, thực chất hơn sau một năm triển khai Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Từ bảo đảm “đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên”, giảm áp lực thi cử, khắc phục bệnh thành tích đến sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, tinh gọn đội ngũ và đổi mới quản trị nhà trường, hàng loạt vấn đề đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi cả tư duy lẫn cách làm. Mục tiêu cuối cùng là hướng tới nền giáo dục thực chất và công bằng.
Phóng viên Báo CAND đã có cuộc trò chuyện với Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hoàng Minh Sơn về những vấn đề nóng của ngành giáo dục vào đầu năm học mới.
PV: Thưa Bộ trưởng, những nhiệm vụ trọng tâm và giải pháp đột phá nào sẽ được ngành triển khai trong năm học 2026-2027 nhằm hướng tới một nền giáo dục thực chất và công bằng?
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Năm học 2026-2027 là năm ngành giáo dục cần chuyển mạnh từ việc hoàn thiện chính sách sang tổ chức thực hiện chính sách một cách hiệu quả. Điều quan trọng trước hết là bảo đảm các điều kiện nền tảng để mọi học sinh đều có cơ hội học tập, đó là “đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên”.
Cùng với đó, ngành giáo dục tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh; tăng cường kỷ cương, kỷ luật, kiên quyết khắc phục bệnh thành tích, gian lận và những biểu hiện tiêu cực trong giáo dục.
Một nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là trong những lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật và các ngành có tính chiến lược đối với sự phát triển của đất nước.
Cuối cùng, hiệu quả của giáo dục phải được nhìn nhận từ cơ hội mà người học được hưởng, chất lượng dạy và học được nâng lên và hiệu quả hoạt động thực tế của các cơ sở giáo dục, chứ không chỉ qua những con số về điểm số hay thành tích.
PV: Sau một năm triển khai Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, theo Bộ trưởng, những chuyển biến nào là rõ nét nhất? Trong thời gian tới, đâu sẽ là những khâu đột phá để các chủ trương lớn tiếp tục đi vào cuộc sống, thưa Bộ trưởng?
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Sau một năm triển khai Nghị quyết 71, có thể thấy những chủ trương lớn về đổi mới giáo dục đã được thể chế hóa khá đầy đủ, đồng thời nhận được sự đồng thuận và quan tâm lớn của xã hội. Nhiều chính sách quan trọng đối với nhà giáo và người học đã được quan tâm; vấn đề tự chủ, phân cấp, phân quyền, cơ chế tài chính và các điều kiện bảo đảm cho phát triển giáo dục cũng đang được chuẩn bị và triển khai.
Trong thời gian tới, ngành giáo dục sẽ tập trung vào ba nhóm vấn đề lớn: Đảm bảo công bằng trong tiếp cận giáo dục; tăng cường kỷ luật, kỷ cương và xây dựng môi trường giáo dục an toàn; đồng thời phát triển nguồn nhân lực cho những lĩnh vực chiến lược.
Một thách thức lớn là năng lực tổ chức thực hiện giữa các địa phương, các cơ sở giáo dục còn không đồng đều trong khi nguồn lực cũng chưa được phân bổ đồng đều. Vì vậy, cùng với chính sách, phải đặc biệt chú trọng khâu thực thi để tạo ra chuyển biến thực chất.
PV: “Giáo dục thực chất” đang được xã hội đặc biệt quan tâm. Vậy Bộ GD&ĐT sẽ thay đổi cách đánh giá chất lượng giáo dục như thế nào để giảm bệnh thành tích, chạy theo điểm số và tạo động lực cho người học phát triển thực chất, thưa Bộ trưởng?
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Muốn có giáo dục thực chất thì trước hết phải thay đổi cách đánh giá. Việc đánh giá cần được đổi mới ở cả cấp độ học sinh, nhà trường và địa phương; không thể chỉ nhìn vào điểm số hay kết quả của một kỳ thi để đánh giá chất lượng giáo dục.
Ngành giáo dục sẽ hướng tới xây dựng những chỉ số phát triển giáo dục phản ánh đúng hơn chất lượng và các điều kiện bảo đảm chất lượng. Trong đó, sự tiến bộ của từng học sinh, chất lượng dạy học, môi trường giáo dục và mức độ hạnh phúc của người học phải được coi trọng.
Chúng ta cần thay đổi văn hóa nhà trường, để nhà trường thực sự là nơi học sinh được phát triển, được khuyến khích khám phá và phát huy năng lực, thay vì chỉ chịu áp lực về thành tích. Tuy nhiên, cũng phải nói thêm rằng, áp lực điểm số không chỉ xuất phát từ nhà trường mà còn liên quan đến kỳ vọng của gia đình và xã hội. Vì vậy, để giáo dục thực chất, cần có sự thay đổi đồng bộ từ cách dạy, cách học, cách thi, cách đánh giá đến nhận thức của phụ huynh và xã hội.
Để học không phải vì thi, vì điểm số thì bản thân các em học sinh phải hiểu được rằng mình học vì sự tiến bộ của bản thân chứ không phải chạy đua vì điểm số. Còn đối với ngành giáo dục như tôi cũng đã nói, phải đổi mới mạnh mẽ trong công tác đánh giá. Ở đây phải lưu ý rằng "đánh giá cho việc học tập" khác với "đánh giá kết quả". Khi mỗi học sinh được đánh giá để biết mình đang ở đâu các em sẽ biết cần phải học như thế nào để bản thân mình tốt hơn về kiến thức, về năng lực, về phẩm chất, về sự rèn luyện.
Bên cạnh đánh giá, cần phải thực sự đổi mới trong phương pháp dạy và học để các em học sâu, học thực chất chứ không phải học để trả bài, học để thi được. Việc dạy và học phải tăng cường trải nghiệm chứ không chỉ học để ghi nhớ, học để làm các bài tập. Việc các em tham gia thực hành, trải nghiệm với những hoạt động đa dạng cũng giúp các em có kiến thức tốt hơn, hiểu sâu hơn và có năng lực tốt hơn phục vụ phát triển sau này.
Đối với người thầy, cũng không nên đặt ra những mong chờ quá nhiều về thành tích của lớp, điểm số của học sinh. Khi đó chính người thầy cũng sẽ hướng tới việc làm thế nào để từng học sinh trong lớp có thể tiến bộ tốt nhất.
PV: Một trong những yêu cầu lớn của Nghị quyết 71 là bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục. Bộ trưởng có thể chia sẻ những giải pháp để học sinh vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo được thụ hưởng cơ hội học tập tốt hơn, qua đó thu hẹp khoảng cách vùng miền?
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Công bằng trong giáo dục trước hết phải được thể hiện bằng việc mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng. Vì vậy, cần tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, trường lớp, đồng thời bảo đảm đội ngũ giáo viên cho những địa bàn khó khăn.
Đối với giáo viên công tác ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, cần có chính sách về tiền lương, phụ cấp, nhà ở và các điều kiện sinh hoạt để họ yên tâm công tác. Việc điều động, luân chuyển, biệt phái giáo viên cũng phải được thực hiện hợp lý, minh bạch, có sự hỗ trợ phù hợp, tránh làm xáo trộn đời sống của giáo viên. Cùng với đó, Nhà nước và các địa phương cần tiếp tục có chính sách hỗ trợ người học, đặc biệt là học sinh ở những vùng khó khăn.
Việc đưa vào sử dụng 108 trường phổ thông nội trú khu vực biên giới là một trong những giải pháp cụ thể nhằm mở rộng cơ hội học tập cho học sinh ở địa bàn đặc thù. Mục tiêu là từng bước thu hẹp chênh lệch về điều kiện giáo dục giữa các vùng miền, để nơi nào học sinh cũng có cơ hội học tập và phát triển.
PV: Việc sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục đang được triển khai nhằm sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực. Tuy nhiên, vấn đề dôi dư cán bộ quản lý, phân bổ lại giáo viên và quản trị nhà trường sau sáp nhập cũng đặt ra không ít băn khoăn. Ngành giáo dục sẽ giải quyết vấn đề này như thế nào, thưa Bộ trưởng?
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục phải hướng tới mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng giáo dục, nhưng tuyệt đối không được làm ảnh hưởng đến quyền tiếp cận giáo dục của học sinh.
Việc sáp nhập có thể tạo điều kiện để bố trí, sử dụng đội ngũ hiệu quả hơn; những cán bộ quản lý có năng lực chuyên môn có thể trở lại giảng dạy, những giáo viên có năng lực tốt có thể tham gia giảng dạy ở nhiều cơ sở, nhiều điểm trường. Qua đó góp phần khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ.
Đối với cán bộ quản lý và giáo viên chịu tác động từ quá trình sắp xếp, cần có phương án bố trí phù hợp, có thể xem xét điều chuyển đến những vị trí gần nơi cư trú hơn, đồng thời có chính sách hỗ trợ phù hợp. Đây cũng là quá trình thực hiện chủ trương chung của Chính phủ và phối hợp với Bộ Nội vụ trong việc sắp xếp đội ngũ.
Về lâu dài, các chính sách theo Luật Nhà giáo sẽ tiếp tục tạo điều kiện để nâng cao vị thế, thu nhập, sự ghi nhận và tôn trọng đối với nhà giáo. Quan điểm của chúng tôi là sắp xếp phải vì chất lượng giáo dục, vì người học và đồng thời phải quan tâm thỏa đáng đến đội ngũ nhà giáo.
Ngành giáo dục đang hướng tới xây dựng một nền tảng quản lý giáo dục số thống nhất ở cấp quốc gia. Khi dữ liệu được kết nối, việc quản lý học sinh, giáo viên, cơ sở vật chất, đội ngũ và các hoạt động giáo dục sẽ thuận lợi hơn, đồng thời giúp các cấp quản lý ra quyết định dựa trên dữ liệu. Đây cũng là cơ hội để đổi mới quản trị nhà trường, chuyển từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản trị theo mục tiêu, theo chất lượng và hiệu quả thực tế.
PV: Cùng với giáo dục phổ thông, việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học cũng đang được đặt ra. Theo Bộ trưởng, những tiêu chí và định hướng cốt lõi nào cần được đặt lên hàng đầu để sau sắp xếp, mạng lưới giáo dục tinh gọn nhưng mạnh hơn, hiệu quả hơn?
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Việc sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục phải hướng tới một hệ thống mạnh hơn, hiệu quả hơn và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển đất nước. Đối với giáo dục nghề nghiệp, chủ trương đặt ra yêu cầu giảm ít nhất 30% số đơn vị và chuyển quản lý về địa phương.
Bộ GD&ĐT đang hoàn thiện phương án để trình các cấp trong tháng 9/2026 với mục tiêu hoàn thành sớm hơn yêu cầu đề ra. Đối với giáo dục đại học, việc sắp xếp phức tạp hơn bởi mỗi cơ sở có sứ mạng, quy mô, lĩnh vực đào tạo và điều kiện khác nhau. Vì vậy, không thể chỉ nhìn vào một tiêu chí đơn lẻ mà cần đánh giá tổng thể về chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, quy mô, hiệu quả hoạt động và khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực.
Mục tiêu không phải đơn thuần là giảm số lượng cơ sở, mà quan trọng hơn là loại bỏ những nơi hoạt động kém hiệu quả, chất lượng thấp; đồng thời hình thành những cơ sở giáo dục có đủ năng lực đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là cho các lĩnh vực chiến lược. Tinh thần chung là sắp xếp đến đâu phải chắc đến đó, bảo đảm sau sắp xếp hệ thống thực sự tốt hơn.
PV: Một năm học mới bắt đầu, Bộ trưởng có những chia sẻ như thế nào về nỗ lực, quyết tâm của ngành giáo dục trước sứ mệnh cũng như yêu cầu mà đất nước đang đặt ra trong giai đoạn mới?
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Giáo dục và đào tạo là sự nghiệp của toàn dân và luôn luôn được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và của toàn xã hội. Trong bối cảnh mới, vai trò của giáo dục và đào tạo càng được quan tâm hơn rất nhiều, đặc biệt là trực tiếp từ lãnh đạo cao nhất của Đảng, Nhà nước. Đây vừa là động lực, đồng thời đặt ra thách thức nhiều hơn, đòi hỏi ngành giáo dục phải trách nhiệm hơn, quyết tâm hơn và nỗ lực lớn hơn để thích ứng, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước.
Sự quyết tâm, nỗ lực của toàn ngành thể hiện ngay trong chủ đề năm học mới, đó là: "Đổi mới tư duy, chuyển biến mạnh mẽ, kết quả thực chất". Tôi tin tưởng rằng đội ngũ nhà giáo với tâm huyết, trách nhiệm nghề nghiệp vì sự phát triển chung của ngành giáo dục và sự phát triển, tiến bộ người học sẽ cố gắng hết mình để chuyển hóa những chính sách, những cơ chế thành kết quả cụ thể, thực chất. Học sinh, sinh viên hôm nay sẽ là chủ nhân tương lai của đất nước sau này.
Các em sinh viên năm nay vào năm thứ nhất đại học đến năm 2030 sẽ tốt nghiệp ra trường. Trong mục tiêu phát triển đất nước, các em sẽ là lực lượng nòng cốt đóng góp vào tăng trưởng, mô hình phát triển mới của đất nước.
Các cháu học sinh năm nay vào lớp 1 có lẽ đến năm 2045 sẽ ra trường ở trình độ đại học. Các cháu sẽ là những chủ nhân trong giai đoạn phát triển rất mới của đất nước. Những đổi mới hôm nay trong mỗi nhà trường tác động rất quan trọng tới sự phát triển của các em sau này, nguồn nhân lực sau này, con người sau này, chủ nhân đất nước sau này.
Chúng tôi sẽ nỗ lực hết mình đi cùng với các nhà trường, nhà giáo, các em học sinh, sinh viên quyết tâm đáp ứng được sự quan tâm đặc biệt, sự kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đối với ngành giáo dục.
Pv: Xin trân trọng cảm ơn Bộ trưởng về cuộc trò chuyện này!
