Ngăn chặn tình trạng biến tướng dạy thêm núp bóng tự nguyện

Cấm nhà trường thu tiền học tăng cường

Điểm đáng chú ý của Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT đã được Bộ GD&ĐT ban hành và sẽ có hiệu lực từ ngày 15/11 tới là phân định rõ hai nhóm hoạt động có mục tiêu và yêu cầu tổ chức khác nhau. Đây cũng là lần đầu tiên Bộ GD&ĐT có quy định chi tiết, định nghĩa rõ ràng về các hoạt động giáo dục ngoài chương trình chính khóa.

Đối với hoạt động giáo dục tăng cường do trường tổ chức ngoài thời lượng chính khóa, nhằm tăng cường thực hành, trải nghiệm, vận dụng kiến thức, phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh. Bốn nội dung dạy tăng cường gồm: Giáo dục toàn diện (đạo đức, lịch sử văn hóa, thể chất, an toàn giao thông...); khoa học công nghệ và năng lực số; thực hành, trải nghiệm, STEM; ngoại ngữ và kỹ năng. Khi tổ chức dạy tăng cường, các trường phải đảm bảo tính liên thông, phù hợp với chương trình chính khóa, ưu tiên nội dung thực hành, trải nghiệm, vận dụng thực tiễn.

Hình thức học đa dạng, có thể học trên lớp, tại phòng thí nghiệm hoặc theo mô hình câu lạc bộ, hoạt động dã ngoại, tham quan. Người dạy học tăng cường là giáo viên, hoặc chuyên gia, huấn luyện viên, nghệ sĩ, nghệ nhân... Thông tư 85 xác định rõ, kiến thức nói trên là những nội dung cơ bản, nền tảng, cần thiết mà mọi học sinh được tiếp cận bình đẳng, nên cấm thu tiền dưới mọi hình thức. Chi phí thực hiện từ nguồn chi thường xuyên của trường và các nguồn hợp pháp.

Trong khi đó, hoạt động giáo dục theo nhu cầu học sinh là những nội dung mở rộng, nâng cao hoặc chuyên sâu, phục vụ nhu cầu, sở thích, năng khiếu và định hướng phát triển cá nhân của các em. Chương trình này gồm bốn nhóm nội dung chính: Văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao, hướng nghiệp; năng lực số, trí tuệ nhân tạo; chứng chỉ, năng lực sử dụng ngoại ngữ theo chuẩn quốc tế, học ngoại ngữ mới; giáo dục kỹ năng. Nhóm này được tổ chức khi học sinh, phụ huynh đăng ký tự nguyện, không nhất thiết theo đơn vị lớp chính khóa; có thu học phí và công khai, minh bạch.

Thông tư 85 cấm các trường ép buộc, vận động phụ huynh đăng ký học theo nhu cầu; xếp các tiết học này xen kẽ chương trình học chính khóa, tăng cường; cắt giảm hoặc chuyển nội dung học tăng cường sang nhóm theo nhu cầu để thu tiền. Cùng đó, trường không được dùng kết quả các chương trình này thay thế điểm của chương trình chính khóa. Ngoài ra, khi Thông tư 85 có hiệu lực, trường học phải dừng cấp phép tổ chức giáo dục kỹ năng sống, chương trình ngoài giờ chính khóa (chương trình liên kết). Những hoạt động đã có sẽ được duy trì tới hết năm học.

Đẩy mạnh giám sát để ngăn chặn sớm các nguy cơ biến tướng

Mặc dù, khẳng định Thông tư 85 đã tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, góp phần ngăn chặn tình trạng dạy thêm học thêm núp bóng tự nguyện trong nhà trường song nhiều ý kiến cũng cho rằng, điều quan trọng không chỉ nằm ở quy định, mà còn ở cách tổ chức thực hiện, giám sát và xử lý vi phạm tại từng nhà trường.

Theo TS Nguyễn Tùng Lâm, chuyên gia tâm lý giáo dục, để quy định mới đi vào cuộc sống, các Sở giáo dục và đào tạo, chính quyền địa phương và các cơ quan có thẩm quyền cần tăng cường kiểm tra những chương trình tổ chức ngoài giờ chính khóa có thu kinh phí, nhất là khi nội dung có dấu hiệu trùng lặp với chương trình môn học hoặc ôn tập, luyện thi. Việc kiểm tra cần dựa trên nội dung thực tế, cách tổ chức, nguồn kinh phí và quyền lựa chọn của học sinh, chứ không chỉ căn cứ vào tên gọi của chương trình.

Về phía nhà trường, hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm về tính hợp pháp, minh bạch và chất lượng của các hoạt động do đơn vị tổ chức. Kế hoạch giáo dục, thời khóa biểu, danh sách nhóm học, nội dung chương trình và các khoản thu cần được công khai theo quy định. Đồng thời, cần có kênh tiếp nhận phản ánh thuận tiện, bảo đảm phụ huynh và học sinh có thể nêu ý kiến mà không phải lo ngại bị gây bất lợi…

Ths Hoàng Tăng Đức, chuyên gia giáo dục cũng cho rằng, để Thông tư 85 thực sự phát huy hiệu quả như kỳ vọng, cần nhận diện và ngăn chặn một số nguy cơ. Thứ nhất là nguy cơ tự nguyện bằng đơn soạn sẵn theo hướng nhà trường phát mẫu đơn, giáo viên vận động phụ huynh ký, thậm chí tạo áp lực để gần như 100% học sinh tham gia. Thứ hai là nguy cơ tự nguyện bằng cam kết trọn cấp học: Ngay từ lớp 1, 6 hoặc 10, phụ huynh muốn con vào lớp “tiên tiến”, “chất lượng cao”, “tăng cường” phải cam kết tham gia các chương trình có thu phí suốt cấp học.

Thứ ba là tự nguyện nhưng cả lớp phải học khi các chương trình tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Nhật; Toán, Ngữ văn nâng cao; STEM, AI, thể thao, âm nhạc, kỹ năng sống… được tổ chức theo lớp biên chế hoặc bố trí xen giữa các tiết chính khóa, tăng cường. Thứ tư là nguy cơ đổi tên để thay bản chất: Nội dung giáo dục cần thiết cho mọi học sinh được chuyển thành “câu lạc bộ”, “chương trình nâng cao”, “hoạt động theo nhu cầu” để thu phí; hoặc các khoản thu được chuyển sang học liệu, phần mềm, tài khoản học tập và dịch vụ liên kết. Thứ năm là nguy cơ liên kết giáo dục thiếu minh bạch khi nhà trường hợp tác với tổ chức bên ngoài nhưng thiếu công khai về lựa chọn đối tác, nội dung, chất lượng, mức thu và cơ chế tài chính. Đây là những tình huống cần chủ động phòng ngừa, không phải kết luận mọi nhà trường hay chương trình có thu phí đều vi phạm.

"Theo tôi, Bộ GD&ĐT cần sớm có hướng dẫn cụ thể để ngăn chặn các hình thức biến tướng, nhất là việc gắn chương trình có thu phí với điều kiện tuyển sinh, cam kết học trọn cấp và quyền rút khỏi chương trình của học sinh. Các cơ quan quản lý, thanh tra cần kiểm tra thực chất thay vì chỉ dựa vào hồ sơ. Đặc biệt, phải có cơ chế tiếp nhận, bảo vệ người phản ánh và kiểm tra độc lập khi cần thiết. Trong trường hợp nếu phát hiện vi phạm, phải xử lý nghiêm theo pháp luật, làm rõ trách nhiệm của hiệu trưởng, đơn vị liên kết và những cá nhân, cơ quan buông lỏng quản lý hoặc bao che nếu có căn cứ", chuyên gia Hoàng Tăng Đức nêu ý kiến.