- Giải thưởng âm nhạc Cống hiến năm 2020: Lại câu chuyện đề cử…
- Giải thưởng âm nhạc Việt: Chưa xứng tầm và “bao quát” được thị trường?
- Nhạt nhòa giải thưởng âm nhạc
Những giải thưởng gây tranh cãi
Đến hẹn lại lên, những giải thưởng âm nhạc trong nước lại rục rịch vào mùa. Tuy nhiên, suốt nhiều năm trời, điểm lại vẫn chỉ thấy những giải thưởng quá quen thuộc và ở những giải thưởng đó, lại là những cái tên nhạc sĩ, ca sĩ không mới.
Đơn cử, có thể kể đến ca sĩ Đan Trường khi có trong tay hàng chục giải thưởng các loại: Top 10 ca sĩ được yêu thích nhất Làn sóng xanh từ 1997 đến 2006, Giải thưởng HTV AWARD từ 2007 đến 2009, VTV Bài hát tôi yêu, giải Mai vàng từ 2001 đến 2007...
 |
| Giải thưởng Zing Music Award 2019 gây tranh cãi khi trao cho “Gánh mẹ” - Tác phẩm đang vướng tranh chấp bản quyền. |
Trong suốt hơn 20 năm đi hát, Đàm Vĩnh Hưng cũng có trên 20 lần lên sân khấu nhận giải thưởng. Anh cũng là người trụ bảng “Ca sĩ của năm” tới 4 năm liên tiếp trong tổng số gần 10 năm có mặt tại bảng xếp hạng của giải thưởng Làn sóng xanh.
Giọng ca “Say tình” cũng từng thốt lên: “Nhận được giải tôi rất vui vì những cố gắng của mình đã được công chúng và những người làm nghề công nhận, song tôi cũng buồn đôi chút khi mấy năm qua, ban tổ chức không tìm được người thay mình”.
Đến vài năm gần đây, chuyện các ca sĩ xin rút tên khỏi bảng danh sách đề cử, vắng mặt tại các buổi lễ trao giải lại trở nên phổ biến và quen thuộc. Cùng với đó, ồn ào từ khi công bố danh sách đề cử đến khi công bố giải thưởng cũng dần khiến các giải thưởng đã “mất thiêng”.
Từ những ngày đầu, Làn sóng xanh tạo “làn sóng” hâm mộ cuồng nhiệt với thể loại nhạc trẻ từ cuối thập niên 90, tạo dấu ấn của các ca sĩ Thanh Lam, Hồng Nhung, Lam Trường, Đan Trường, Mỹ Tâm, Cẩm Ly...
Sau hơn 20 năm duy trì giải thưởng, những tranh cãi về bảng đề cử và kết quả giải thưởng ngày càng một nhiều thêm.
 |
| Ê-kíp Hoàng Thùy Linh cùng album “Hoàng” và ca khúc “Để Mị nói cho mà nghe” đã chiến thắng 7/7 hạng mục được đề cử tại giải thưởng Làn Sóng Xanh 2019. |
Năm 2019, kết quả giải thưởng này gây chú ý với màn “bội thu” của Hoàng Thùy Linh. Nữ ca sĩ cùng ê-kíp mang về 8 giải thưởng, một điều chưa từng xảy ra tại Làn sóng xanh. Chiến thắng của Hoàng Thùy Linh gây bất ngờ và nổ ra những tranh cãi về việc nữ ca sĩ này có xứng đáng hay không. Nhưng, nhìn vào danh sách các đề cử ở từng hạng mục, dễ thấy những cái tên đậm tính thị trường.
Đây không phải lần đầu Làn sóng xanh gây tranh cãi. Năm 2018, giải thưởng này đã có sự “xuống giá” để thay đổi, để thức thời trong thời đại 4.0. Số lượng người tham gia trong hội đồng bình chọn lên đến 250 thành viên nhằm đảm bảo tính công bằng.
Thế nhưng, hội đồng này cũng đứng sau lượt bình chọn của khán giả, tức là dựa vào lượt view ảo. Những “hiện tượng” như “Chạy ngay đi”, “Hong Kong 1”... từng gây ý kiến trái chiều khi xuất hiện trong danh sách đề cử.
Được tổ chức từ năm 2010 và đã qua chặng đường 9 năm, Zing Music Award (ZMA) cũng lâm vào hoàn cảnh tương tự khi năm nào cũng vướng tranh cãi về việc trao giải.
Mới đây nhất, Zing Music Award 2019 bị chỉ trích khi vinh danh “Gánh mẹ” - bài hát đang có tranh chấp về bản quyền ở hạng mục Nhạc phim hay nhất. Không chỉ trao giải cho tác phẩm gây tranh cãi, giải thưởng này còn rút ngắn các hạng mục và chỉ còn 9 hạng mục, phù hợp với thị trường nhạc số lên ngôi.
Không riêng Làn sóng xanh, ZMA hay những giải thưởng khác như Pops Awards, Keeng Young Awards... giải Âm nhạc Cống hiến được kỳ vọng là “Grammy của Việt Nam” cũng không ít lần vấp phải tranh cãi về danh sách đề cử. Có những sản phẩm tốt, được giới chuyên môn đánh giá cao vẫn không lọt vào đề cử.
Tuy nhiên, có sản phẩm nặng tính thương mại nhưng vẫn được đề cử, khiến nhạc sĩ Huy Tuấn từng thốt lên: “Lần nào bản đề cử đưa ra cũng đều không thuyết phục”.
Trong thời đại 4.0, dễ thấy hầu hết các giải thưởng đều chịu ảnh hưởng của các bảng xếp hạng online, những lượt view trên mạng xã hội. Đơn cử, giải Cống hiến 2020 được trẻ hóa với những cái tên hầu hết đều sở hữu những “bài hát triệu view” như Thịnh Suy, Đạt G...
Từng ngồi ghế hội đồng nghệ thuật của nhiều giải thưởng, nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện thừa nhận, chính sự thiếu thuyết phục của các đề cử là nguyên nhân dẫn tới việc giảm giá trị của các giải thưởng.
“Hầu hết các giải thưởng trong thời gian đầu làm rất tốt nhưng sau này nhạt dần, không ai quan tâm. Thậm chí cũng có những giải thưởng nghệ sĩ từng rất sung sướng khi được nhận thì bây giờ, họ không còn hào hứng nữa. Nếu giải thưởng mà cứ chọn theo số đông, lấy lượt views trên Internet để làm thước đo thì giải thưởng sẽ dần mất giá trị. Bởi, lượt view trên mạng xã hội thường là ảo khi không ai biết được công cuộc “cày” view từ người hâm mộ ra sao”, nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện cho hay.
Buồn “từ nhà ra ngõ”
Thực tế, việc các giải thưởng âm nhạc đang rớt giá không phải riêng Việt Nam, trên thế giới, giới trong nghề và khán giả cũng tỏ ra không mấy mặn mà. Là một lễ trao giải âm nhạc uy tín hàng đầu thế giới, nhiều năm qua, Grammy đang đối mặt với tình trạng rating người xem lễ trao giải sụt giảm nghiêm trọng. Điển hình, đêm trao giải Grammy 2020 có mức rating “chạm đáy” với 18,7 triệu lượt xem, thấp hơn năm 2019 tới 1,2 triệu lượt.
 |
| Nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện. |
Đây là con số thấp thứ hai trong lịch sử giải thưởng này dù ban tổ chức đã mời những ngôi sao đình đám trên thị trường hòng “vớt vát” lại danh tiếng như nhóm BTS, Ariana Grande... Không chỉ giảm về lượng rating, Grammy cũng bị nhiều nghệ sĩ như Taylor Swift, Drake... quay lưng, không biểu diễn và cũng không có mặt tại lễ trao giải.
Bên cạnh đó, hàng loạt giải thưởng âm nhạc đình đám khác như: MTV Video Music Awards, Billboard Music Awards, American Music Awards... cũng chịu hoàn cảnh tương tự khi bị khán giả ngó lơ. Sự sụt giảm rating đã cho thấy sức hút của các giải thưởng này đã không còn được như xưa.
Dễ thấy, nguyên nhân chính khiến giới mộ điệu quay lưng khi các giải thưởng này liên tục vướng ồn ào không đáng có: Từ việc bị khán giả tố phân biệt chủng tộc, quá trình bình chọn thiếu minh bạch, bị “thao túng” bởi những thành viên trong hội đồng nghệ thuật... tới những màn biểu diễn nhạt nhòa, thiếu điểm nhấn ấn tượng trong các đêm trao giải.
Cây bút Brian Moylan nhận định trên tờ The Guardian: “Mọi người đã phát ốm với các giải thưởng”. Theo nhận định của cây bút này, nguyên nhân xuất phát từ việc hầu hết ban tổ chức các giải thưởng thường tìm cách để thu hút được quảng cáo cho chương trình của mình bằng những chiêu trò, thay vì tập trung chủ yếu vào chất lượng chuyên môn. Ngoài ra, khán giả cũng chán ngán với những bài phát biểu lê thê, nội dung rườm rà trong các buổi lễ trao giải.
Trong khi đó, tờ Vice cho rằng, hầu hết các giải thưởng âm nhạc không cho thấy được sự toàn diện của thị trường, nhiều sản phẩm âm nhạc thú vị thường bị bỏ qua trong danh sách đề cử do những tiêu chí khác nhau.
Khác với các giải thưởng điện ảnh thường quan tâm tới thành tích ở nhiều khía cạnh thì giải thưởng âm nhạc lại thường chia giải cho từng thể loại “như một trò chơi gây chia rẽ” và điểm mấu chốt là “các giải thưởng âm nhạc quan tâm nhiều hơn về sự kết nối với người hâm mộ”.
“Ai khóc nỗi đau này?”
Hiện nay, đếm sơ qua đã thấy có hơn 10 giải thưởng âm nhạc thường niên góp mặt trong làng giải trí Việt. Giải thưởng này khán giả chưa kịp nhớ tên thì đã xuất hiện những “lùm xùm” của giải thưởng khác tràn ngập các mặt báo. Thế nên, giải thưởng thì nhiều nhưng chất lượng thật sự thì rất khan hiếm.
Vì quá nhiều giải thưởng xuất hiện trong khi ứng cử viên không có nên đã dẫn đến thực trạng ban tổ chức phụ thuộc vào lượng fan của ca sĩ hay chọn một gương mặt “mới tinh” nhưng sản phẩm có lượng người xem khủng.
 |
| Nhóm BTS được mời biểu diễn tại lễ trao giải Grammy 2020. |
Tất nhiên, con số người xem trên mạng xã hội cũng là một trong những tham số tham khảo quan trọng, phản ánh xu hướng cũng như đời sống âm nhạc của khán giả. Việc đổi mới để thích ứng cũng là yếu tố cần và đủ nếu muốn tồn tại. Song, việc đổi mới này vô tình đánh đồng các giải thưởng uy tín và cả không uy tín.
Nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện nhận định: “Hiện nay, giải thưởng âm nhạc liên tục được tổ chức, “nhà nhà người người” nắm trong tay quyền tổ chức các giải thưởng âm nhạc. Điều này dẫn đến tình trạng nghệ sĩ chưa “kịp” có sản phẩm thì giải thưởng đã có kế hoạch tổ chức trao giải.
Do đó, ban tổ chức chỉ có thể chọn được tác phẩm hay hơn mà không chọn được tác phẩm xuất sắc nhất. Điều này vô tình khiến giải thưởng với nhiều người giờ đây chỉ để cho vui, quảng bá tên tuổi chứ không còn nhiều giá trị về mặt tôn vinh nghệ thuật. Có những tác phẩm tốt nhưng không có cơ hội để đến với đông đảo công chúng, còn những bài chỉ “vui tai, vui mắt” lại dễ được yêu thích”.
Tuy nhiên, nhìn một cách khách quan, nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Thiện thừa nhật, sự thống trị của gameshow trong gần một thập kỷ qua đang khiến đời sống âm nhạc rơi vào bế tắc. Mặc dù là “món ăn tinh thần” không thể thiếu ở mọi nơi, mọi lúc, mọi lĩnh vực nhưng số lượng tác phẩm âm nhạc chất lượng thật sự không nhiều, thế hệ trẻ cũng chưa có mấy ai vượt qua những cây “đại thụ” như Mỹ Linh, Quang Dũng, Đan Trường, Mỹ Tâm...
Sự thoái trào của các giải thưởng âm nhạc trong thời gian gần đây cho thấy chỉ có những giá trị thực mới đủ thuyết phục, mang lại tiếng vang cho nghệ sĩ và uy tín cho các giải thưởng. Âm nhạc vẫn cần lắm một giải thưởng có quy mô lớn và uy tín cao để đánh giá và tôn vinh lao động của những người hoạt động trong lĩnh vực một cách công bằng và xứng đáng.
Để làm được điều đó, mỗi giải thưởng âm nhạc cần được thực hiện một cách nghiêm túc bởi những người có tâm huyết thực sự vì sự phát triển chung của nền âm nhạc nước nhà, chứ không phải nhằm mục đích đánh bóng thương hiệu hay “chỉ để cho có”.
