“Giải mã” thế hệ kế cận của cầu lông Việt Nam

Kế hoạch dài hạn

Trong kỳ Đại hội mới nhất, Liên đoàn Cầu lông Việt Nam khẳng định hướng đến mục tiêu cải thiện thành tích ở sân chơi SEA Games và Olympic. Với SEA Games, đích ngắm trước mắt là đảm bảo việc giành được huy chương. Bởi 2 năm trước, Việt Nam đã trắng tay ở SEA Games 2023.

Câu chuyện xa hơn, quan trọng hơn là Olympic. Tại Olympic Los Angeles 2028, Thùy Linh sẽ bước sang tuổi 31, Đức Phát là 30 tuổi, còn Hải Đăng là 28 tuổi. Khoảng thời gian thi đấu đỉnh cao của những tay vợt trên không còn dài, đặc biệt trong hoàn cảnh họ đã cày ải nhiều năm liên tục.

Thật khó để mường tượng đến viễn cảnh Thùy Linh dự Olympic Brisbane 2032, thời điểm cô đã ở tuổi 35. Câu chuyện về trường hợp Tiến Minh dự Olympic khi bước sang tuổi 38 là chuyện hãn hữu. Vì thế, nhiệm vụ của cầu lông Việt Nam là sớm quy hoạch những VĐV có thể thay thế Thùy Linh, Đức Phát, Hải Đăng trong khoảng thời gian 5-7 năm tới.

Nhiệm vụ trên đặt cho cầu lông Việt Nam bài toán tìm cá nhân đủ khả năng gánh trọng trách. Họ không thể đặt mục tiêu chỉ đơn thuần vô địch quốc gia, mà còn phải hướng đến sân chơi quốc tế. Hạng mục đánh đơn cần được quan tâm đặc biệt, bởi các tay vợt Việt Nam có thể giành 2 vé Olympic.

Theo chương trình thi đấu Thế vận hội, nếu không có gì thay đổi trong thời gian tới, môn cầu lông vẫn duy trì 5 hạng mục cá nhân. Với 3 nội dung đánh đôi, VĐV Việt Nam cần lọt vào khoảng top 20 thế giới để đảm bảo có suất. Đây là nhiệm vụ không tưởng, nên đích ngắm thiết thực hơn là 2 hạng mục đánh đơn, với điều kiện vào top 60 thế giới.

Trên thực tế, nhiệm vụ này được các đơn vị mạnh về cầu lông của Việt Nam tính đến từ lâu. Thành phố Hồ Chí Minh, Quân Đội, Hà Nội, Thái Bình, Bắc Giang, Đồng Nai và nhiều địa phương khác đã xây dựng tuyến trẻ rất mạnh. Những VĐV có thực lực sẽ được đôn lên thử lửa từ rất sớm để kiểm chứng khả năng, cũng như tiềm năng phát triển tương lai.

Một trong những điểm mạnh trong phát triển cầu lông trẻ tại Việt Nam nhằm tìm ra lứa VĐV kế cận là tính rõ ràng của môn thể thao này. Đây là môn thi đấu có ít nội dung tranh tài, nhưng rất nhiều người chơi. Vì thế, công tác tuyển chọn từ cấp cơ sở luôn chính xác, đảm bảo cho những VĐV giỏi nhất được đại diện cho địa phương.

Trăm hoa đua nở

Khi nhắc đến cầu lông trẻ Việt Nam trong 1 năm qua, Nguyễn Thị Thu Huyền là người được nhắc tên nhiều nhất. Tuy nhiên, cô bé sinh năm 2011 không phải tay vợt thiếu niên duy nhất có thể tranh tài ở sân chơi quốc gia. Không ít VĐV trẻ đủ sức thi đấu sòng phẳng cùng Thu Huyền.

Sự thực là rất nhiều tay vợt thuộc đội một của TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Thái Bình mới ở tuổi mười chín đôi mươi. Họ được ghi nhận tài năng thông qua suất thi đấu chính thức ở đội. Giá trị thương mại cũng là một tiêu chí đánh giá, khi có người được ký hợp đồng tài trợ riêng.

Tại giải vô địch cầu lông đồng đội quốc gia 2025, Hà Nội đã dần xác định bộ khung VĐV trong thời gian tới. Trong bối cảnh nhiều tay vợt luống tuổi nghỉ thi đấu, các gương mặt đánh đơn cho Hà Nội đều rất trẻ. Gương mặt nổi bật có Bùi Bích Phương, khi cô vượt qua đàn chị Vũ Thị Trang.

"Chiến thắng này sẽ giúp Bích Phương trút bỏ áp lực khi đối đầu với những đối thủ giàu kinh nghiệm hơn trong tương lai", HLV cầu lông Hà Nội nhận xét. Bên cạnh Bích Phương ở hạng mục đơn nữ, Hà Nội cũng có phát hiện thú vị với đơn nam. Bên cạnh Nguyễn Văn Mai (19 tuổi), Hoàng Tiến Đạt (16 tuổi) đã thi đấu bùng nổ khi nhận trọng trách.

Tiến Đạt chính là người chạm trán đàn anh Nguyễn Tiến Minh ở chung kết giải đồng đội quốc gia. Họ đã cống hiến một trận đấu khó tin, khi xuất hiện tỷ số tối đa 30-29 trong set 1. Chẳng ai nghĩ một tay vợt sinh năm 2009 có thể gây khó khăn cho Tiến Minh đến vậy.

Bên cạnh những tay vợt kể trên, Việt Nam còn có không ít VĐV trẻ giàu triển vọng khác. Họ thậm chí đã thi đấu chính cho đội như Thanh Hằng (15 tuổi, Bắc Giang), Trúc An (16 tuổi, Thái Bình), Ngọc Nga (14 tuổi, TP Hồ Chí Minh). Có thể nói, cầu lông Việt Nam càng ngày càng trẻ hóa.

Vì sao hiện tượng "trăm hoa đua nở" xuất hiện ở cấp độ trẻ của cầu lông Việt Nam? Có một lý do giải thích cho việc nhiều địa phương đẩy VĐV trẻ lên sớm thử lửa với các đàn anh, đàn chị. Một lần nữa, điều này xuất phát từ bản chất cạnh tranh cao của môn cầu lông: Nhiều VĐV, ít huy chương.

Trong chương trình thi đấu Đại hội Thể thao Toàn quốc 2022, môn Cầu lông có 7 bộ huy chương, tức 7 HCV, 7 HCB, 14 HCĐ. Con số này chỉ là một phần nhỏ so với nhiều môn thể thao khác, ví dụ như Boxing (27 bộ huy chương). Ngược lại, số VĐV thi đấu cầu lông không hề nhỏ hơn, nếu không muốn nói là lớn hơn rất nhiều ở cấp độ cơ sở.

Cấu trúc đặc thù của môn cầu lông đã biến môi trường đỉnh cao của cầu lông Việt Nam trở thành miền đất cực kỳ khắc nghiệt. Những VĐV không thể chứng minh khả năng ở tuổi 18-20 sẽ sớm bị đơn vị chủ quản thải loại. Số khác lựa chọn nghỉ thi đấu vì không thể cải thiện thành tích khi hết lứa tuổi của một VĐV trẻ.

Chia sẻ bên lề một giải quốc gia, một HLV cho biết, địa phương nơi người này làm nhiệm vụ chuẩn bị tiến hành cắt hợp đồng với hàng loạt VĐV ở lứa tuổi 17-18 sau Đại hội Thể thao Toàn quốc 2026. Đây là việc cần làm vì những VĐV này không thể đảm bảo thành tích cho địa phương, cũng như không cho thấy tín hiệu phát triển trong tương lai gần.

Thách thức và cơ hội

Cầu lông Việt Nam có nhiều VĐV trẻ đã chứng minh khả năng. Nhưng việc họ có thể hiện tốt hay không khi chạm trán đối thủ đỉnh cao lại là điều hoàn toàn khác. Thu Huyền có thể là gương mặt sáng giá ở hạng mục trẻ, nhưng cô bé này vẫn gặp rất nhiều trở ngại khi bước lên sân chơi đỉnh cao.

Cuối năm 2024, sau khi giành HCB giải trẻ châu Á lứa tuổi U13, Thu Huyền trở thành mục tiêu được các đàn chị "chăm sóc". Tay vợt trẻ nhận thất bại trước Trần Thị Phương Thúy và Vũ Thị Trang ở giải Các cây vợt xuất sắc quốc gia với khoảng cách điểm rất sâu. Đến Vietnam International II, cô cũng để thua Bùi Bích Phương, người nhiều hơn mình 4 tuổi.

Xét từ góc độ khách quan, Thu Huyền còn rất nhiều dư địa phát triển. Tay vợt này đang có hướng đi đúng, và được tạo điều kiện tập luyện tại đội tuyển quốc gia, nơi cô là bạn cùng phòng với Thùy Linh. Tuy nhiên, em nên được nhìn nhận khách quan như một tay vợt trẻ, thay vì nhắc đến với những mỹ từ như "nhân tài" hay "thần đồng".

Ở sân chơi quốc tế, những tay vợt từng làm mưa làm gió ở giải trẻ nhưng không có thành tích nổi bật khi bước lên sân chơi đỉnh cao là điều thường xuyên xảy ra. Thứ làm nên khác biệt là lộ trình phát triển cho VĐV. Nhưng bên cạnh môi trường cạnh tranh khốc liệt, VĐV Việt Nam cũng có nhiều cơ hội tốt để phát triển.

Khả năng thi đấu các giải quốc tế đỉnh cao cho VĐV Việt Nam trong thời gian tới sẽ tăng lên. BWF đã thông qua quy định mở rộng các giải đấu hàng đầu từ 32 lên 48 tay vợt trong giai đoạn 2027-2030, và có thể lớn hơn trong tương lai. Đây là cơ hội tốt cho các tay vợt Việt Nam tìm vé tham dự, cũng như tìm hướng đi bước ra thế giới.