Hành động xâm phạm trắng trợn chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa mà Trung Quốc đang tiến hành không những làm leo thang nghiêm trọng hơn những căng thẳng hiện nay ở biển Đông, vi phạm Tuyên bố ứng xử của các bên ở biển Đông (DOC), mà còn ảnh hưởng tới tiến trình đàm phán để sớm đưa ra Bộ quy tắc ứng xử của các bên ở biển Đông (COC).
Theo tờ Thời báo Hoàn cầu của Trung Quốc (số ra ngày 28/4), sau chuyến du lịch trái phép của khoảng 100 du khách (từ 7.000 NDT đến 9.000 NDT/người/chuyến 4 ngày) kể trên, Trung Quốc sẽ tổ chức tour du lịch đến quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam mỗi tháng một hoặc hai lần nếu chuyến đi đầu tiên này thành công. Vẫn theo tờ Thời báo Hoàn cầu: “những ai muốn bóp méo hành động của Trung Quốc để gây rối đều không tôn trọng luật pháp quốc tế và an ninh khu vực” bởi “việc họ mở tuyến du lịch đến quần đảo Hoàng Sa không có liên quan gì đến các nước láng giềng”. Tuyên bố kể trên của tờ Thời báo Hoàn cầu càng chứng tỏ hành động “vừa ăn cướp, vừa la làng” của Trung Quốc trong việc muốn độc chiếm biển Đông.
Trước đó (26/4), giới truyền thông Trung Quốc đã “đánh tiếng” về tuyến du lịch trái phép từ Tam Á ra quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam, theo đó tàu du lịch Trung Quốc sẽ cập Đảo Bắc nằm trong quần đảo Hoàng Sa (khảo sát trái phép từ đầu tháng 4). Ngoài ra, vì chuyến du lịch này là phi pháp nên Bắc Kinh phải nhóm họp với các lực lượng quân sự và bán quân sự để chuẩn bị các phương án “dự phòng an ninh".
Trong khi Trung Quốc xâm phạm chủ quyền Việt Nam, hơn 50 đại biểu là các học giả, chuyên gia nghiên cứu đầu ngành thuộc các trường đại học, viện nghiên cứu của Mỹ, Nga, Canada, Thụy Điển, Australia, Ấn Độ, Hàn Quốc, Philippines, Việt Nam tham dự Hội thảo quốc tế “Chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa - khía cạnh lịch sử và pháp lý” (do Trường Đại học Phạm Văn Đồng tổ chức tại khách sạn Petrosetco Tower, thành phố Quảng Ngãi ngày 27/4) đều khẳng định: Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam. Đây là kết luận đưa ra sau khi các đại biểu thảo luận, làm rõ các chứng cứ lịch sử, pháp lý khẳng định Nhà nước Việt Nam từ lâu đời đã thực hiện chủ quyền liên tục và hòa bình đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, phù hợp với thực tiễn và luật pháp quốc tế.
Hành động sử dụng vũ lực của Trung Quốc chiếm đóng quần đảo Hoàng Sa năm 1974 và một số bãi ngầm ở quần đảo Trường Sa năm 1988 hoàn toàn vi phạm luật pháp quốc tế. Trong số các ý kiến tham luận tại Hội thảo, dư luận chú ý tới ông Jonathan D.London (trường Đại học Hongkong) khi chỉ ra rằng: Trung Quốc không có chứng cứ lịch sử về chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa; các bản đồ và tài liệu lịch sử chính thức của Trung Quốc thời nhà Minh và nhà Thanh cho thấy, lãnh thổ của Trung Quốc kết thúc tại đảo Hải Nam. Theo ông Jonathan D.London, vấn đề hiện nay là Việt Nam nêu rõ cơ sở pháp lý để huy động sự hợp tác của quốc tế nhằm giúp Việt Nam cũng như các nước ASEAN trong việc giải quyết tranh chấp trên biển Đông với Trung Quốc.
Cũng tại Hội thảo này, nhiều học giả đã phê phán việc Trung Quốc thành lập cái gọi là “thành phố Tam Sa” bởi vi phạm chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa, đồng thời lên án yêu sách phi lý “đường lưỡi bò” của Bắc Kinh ở biển Đông vì cho rằng yêu sách này không được công nhận từ bất cứ luật pháp quốc tế nào, do đó hoàn toàn bất hợp pháp.
Cũng trong ngày 27/4, Bí thư thường trực Bộ Ngoại giao Thái Lan Sihasak Phuangketkaew thông báo, Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN đã đồng ý họp kín để thống nhất lập trường về tranh chấp biển Đông trước cuộc gặp với Trung Quốc dự kiến vào tháng 8 để đàm phán về COC. Ông Sihasak Phuangketkaew nhấn mạnh, ASEAN không có ý định đối đầu với Trung Quốc, nhưng phải có lập trường chung để giữ mối quan hệ mang tính xây dựng.
Trước đó (25/4), Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long cũng tuyên bố: ASEAN đã sẵn sàng và đang đợi Trung Quốc để đàm phán về COC. Về phần mình, ngay từ khi Trung Quốc cho lưu hành bản đồ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và công bố "Quy hoạch phát triển sự nghiệp hải dương quốc gia 5 năm lần thứ 12", ngày 24/4, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lương Thanh Nghị đã tuyên bố: Việc Trung Quốc lưu hành bản đồ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và công bố "Quy hoạch phát triển sự nghiệp hải dương quốc gia 5 năm lần thứ 12" đã xâm phạm nghiêm trọng chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam ở biển Đông theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982, vi phạm luật pháp quốc tế, không phù hợp với tinh thần DOC, gây căng thẳng và phức tạp tình hình ở biển Đông
