Chiều 25/7, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố các Pháp lệnh đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI thông qua. Đồng chí Cấn Đình Tài, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước chủ trì buổi họp báo. Tham dự buổi họp báo có lãnh đạo Văn phòng Quốc hội, lãnh đạo TAND tối cao và lãnh đạo Bộ Nội vụ.
Ba pháp lệnh đã được thông qua gồm: Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc; Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh chi phí tố tụng; Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng.
Không quy định điều kiện công nhận liệt sĩ đối với thương binh có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên
Trình bày về Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng, đồng chí Nguyễn Thị Hà, Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho biết, Pháp lệnh đã bổ sung, làm rõ quy định về người có công với cách mạng, khẳng định sự ghi nhận, biểu dương những người có công lao cống hiến, đóng góp cho sự nghiệp cách mạng, đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận.
Pháp lệnh cũng hoàn thiện các điều kiện, tiêu chuẩn xem xét công nhận người có công với cách mạng, bảo đảm chặt chẽ, phù hợp với thực tiễn, ghi nhận đầy đủ, xứng đáng, tôn vinh đúng đối tượng và giải quyết vướng mắc, tồn đọng trong thời gian qua.
Một nội dung được Thứ trưởng Bộ Nội vụ nhấn mạnh, đó là Pháp lệnh đã hoàn thiện quy định về công nhận liệt sĩ đối với thương binh hoặc người hưởng chính sách như thương binh chết do vết thương tái phát.
Theo quy định hiện hành, thương binh có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên được công nhận là liệt sĩ khi có bệnh án điều trị vết thương tái phát tại bệnh viện tuyến huyện trở lên, và biên bản kiểm thảo tử vong xác định vết thương tái phát là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong.
Quy định này bảo đảm tính chặt chẽ về mặt pháp lý, nhưng trong nhiều trường hợp lại chưa phù hợp với thực tiễn đời sống và phong tục, tập quán của nhân dân.
Thực tế cho thấy nhiều thương binh nặng, nhất là thương binh có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên, trong quá trình điều trị tại bệnh viện, khi sức khỏe chuyển biến nguy kịch, khả năng tử vong cao thường được gia đình xin đưa về nhà (nguyện vọng từ trần tại nhà) hoặc điều trị tại các cơ sở nuôi dưỡng người có công.
Các trường hợp này đều không đảm bảo đầy đủ hồ sơ, giấy tờ theo quy định hiện hành, dẫn đến khó khăn trong việc xem xét công nhận liệt sĩ.
Để khắc phục những khó khăn trong thực tiễn, Pháp lệnh sửa đổi lần này đã điều chỉnh theo hướng không quy định điều kiện công nhận liệt sĩ đối với thương binh có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 81% trở lên chết do vết thương tái phát.
Đồng thời, chỉ quy định điều kiện đối với thương binh có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80% chết do vết thương tái phát. Pháp lệnh cũng bổ sung điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh với các lực lượng chức năng trong quá trình trực tiếp làm nhiệm vụ/công vụ đấu tranh phòng tội phạm.
Việc thay đổi này đảm bảo phù hợp với yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và tính chất đặc thù của nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong giai đoạn hiện nay. Cùng với đó hợp nhất một số quy định để bảo đảm tính khái quát, đầy đủ hơn về điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh trong các trường hợp làm nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.
Pháp lệnh cũng bỏ các quy định có tính chất định tính về điều kiện công nhận liệt sĩ, thương binh (bỏ cụm từ “đặc biệt dũng cảm” của pháp lệnh hiện hành). Các tiêu chí định tính, không lượng hóa được thành các tiêu chí cụ thể dẫn đến khó khăn, vướng mắc trong áp dụng pháp luật.
Pháp lệnh bổ sung quy định, giao Chính phủ quyết định công nhận hoặc giao cơ quan, người có thẩm quyền công nhận người có công với cách mạng trong trường hợp còn thiếu hồ sơ nhưng có căn cứ thực tiễn và lịch sử rõ ràng hoặc trong trường hợp đặc biệt khác.
Quy định này giúp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tồn đọng trong thời gian qua về việc công nhận những người thực sự có công với cách mạng nhưng thiếu hồ sơ, giấy tờ do mất, thất lạc trong quá trình hoạt động cách mạng, tham gia chiến tranh bảo vệ Tổ quốc hoặc các trường hợp đặc biệt khác như hoạt động mật.
Pháp lệnh cũng bổ sung trường hợp được công nhận là người có công và chế độ, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng. Trong đó bổ sung công nhận người làm nhiệm vụ ở biên giới, hải đảo; làm nghĩa vụ quốc tế ở Lào, Campuchia và được Nhà nước khen tặng Huân chương Chiến công là người có công với cách mạng.
Việc bổ sung này nhằm ghi nhận những cống hiến, đóng góp và kịp thời động viên những người đã có nhiều công lao trong công cuộc bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế.
Bổ sung chế độ trợ cấp người phục vụ đối với người hoạt động cách mạng trước ngày 1/1/1945 (cán bộ lão thành cách mạng) và người hoạt động cách mạng từ ngày 1/1/1945 đến ngày khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 (cán bộ tiền khởi nghĩa).
Một điểm đáng chú ý khác là theo quy định hiện hành, có 8 nhóm hưởng chế độ điều dưỡng phục hồi sức khỏe hằng năm và 7 nhóm hưởng chế độ điều dưỡng 2 năm/1lần.
Tại lần sửa đổi này, Pháp lệnh đã chuyển một phần các trường hợp hiện đang được điều dưỡng 2 năm một lần sang điều dưỡng hằng năm. Cụ thể, thương binh, người hưởng chính sách như thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học có tỉ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 80%.
Kiểm sát viên vắng mặt tại phiên họp sơ thẩm thì Tòa án không hoãn phiên họp
Tại buổi họp báo, đại diện TAND tối cao cho biết, Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc
Hiện nay, trình tự, thủ tục Tòa án xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc đối với người từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi được thực hiện theo quy định tại Luật Phòng, chống ma túy năm 2021, Pháp lệnh số 01/2022/UBTVQH15.
Tuy nhiên, Luật Phòng, chống ma túy năm 2025 đã sửa đổi, bổ sung nhiều quy định liên quan đến đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc, cho nên nhiều quy định của Pháp lệnh đã không còn phù hợp.
Do đó, Pháp lệnh bổ sung quy định: “Tòa án nhân dân tối cao tổ chức việc thống kê, số hóa hồ sơ, xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu về xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc; gửi, giao, nhận văn bản, quyết định, hồ sơ, tài liệu bằng phương tiện điện tử”.
Để bảo đảm việc triển khai có hiệu quả quy định này, Pháp lệnh quy định: “Tòa án nhân dân tối cao trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình chủ trì, phối hợp với Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Công an hướng dẫn thực hiện khoản này”.
Pháp lệnh cũng rút ngắn thời hạn xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa đi cai nghiện bắt buộc; rút ngắn thời gian Tòa án phải thông báo việc thụ lý hồ sơ; rút ngắn thời gian Tòa án xem xét ra một số quyết định.
Pháp lệnh quy định: “Trường hợp kiểm sát viên vắng mặt tại phiên họp xem xét, quyết định đưa đi cai nghiện bắt buộc (phiên họp có tính chất sơ thẩm) thì Tòa án không hoãn phiên họp để bảo đảm việc giải quyết vụ việc đúng thời hạn”.
Đối với phiên họp xem xét, giải quyết khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị quyết định của Tòa án (phiên họp có tính chất phúc thẩm), Pháp lệnh giữ nguyên quy định hiện hành. Theo đó, kiểm sát viên phải tham gia phiên họp, nếu vắng mặt thì Tòa án hoãn phiên họp.
Pháp lệnh bỏ quy định dẫn chiếu đến các điều, khoản, điểm của Luật Phòng, chống ma túy để bảo đảm tính ổn định của Pháp lệnh nếu sau này Luật Phòng, chống ma túy có sửa đổi, bổ sung.
