Sáng 3/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Bộ trưởng Bộ Tài chính phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu liên quan đến dự án luật.
Giải quyết tình huống cấp bách của hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm
Phát biểu tại phiên thảo luận về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản sáng 3/11, đại biểu Vũ Huy Khánh (Đoàn TP Hồ Chí Minh) bày tỏ thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung toàn diện luật. Theo đại biểu, đây là một trong những đạo luật được ban hành khá sớm trong hệ thống pháp luật nước ta, bởi luật bảo vệ một quyền hết sức quan trọng là quyền tài sản đã được Hiến pháp quy định.
Đề cập Điều 7 về các trường hợp trưng mua, trưng dụng tài sản, đại biểu Vũ Huy Khánh cho rằng, đây là một trong những điều khoản căn cốt của dự án luật. Theo đại biểu, trong 6 trường hợp được quy định tại khoản 1 Điều 7, cần nghiên cứu bổ sung thêm một trường hợp liên quan đến hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Đại biểu phân tích, đây không phải là trường hợp khẩn cấp về quốc phòng, an ninh nhưng lại khá phổ biến, có thể xuất hiện những tình huống cần trưng dụng tài sản trong khoảng thời gian rất ngắn.
Theo đại biểu Vũ Huy Khánh, trong 17 năm qua, có nhiều trường hợp không thể áp dụng quy định của luật này, trong khi các luật được ban hành sau năm 2008 lại không sử dụng thuật ngữ trưng dụng mà sử dụng thuật ngữ huy động. Tuy nhiên, theo đại biểu, huy động chủ yếu là huy động con người, còn đối với tài sản thì bản chất là trưng dụng.
Nguyên nhân của tình trạng này là do nếu dẫn chiếu sang luật về trưng mua, trưng dụng tài sản thì gặp vướng mắc về thẩm quyền. Theo quy định hiện hành, thẩm quyền trưng dụng thuộc Bộ trưởng và Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Vì vậy, khi tình huống đấu tranh phòng, chống tội phạm phát sinh, đòi hỏi phải xử lý ngay, việc trình người có thẩm quyền theo quy định có thể không đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.
Từ đó, đại biểu đề nghị trong lần sửa đổi này cần bổ sung một trường hợp trưng dụng tài sản trong những tình huống cấp bách của hoạt động đấu tranh phòng, chống tội phạm. Theo đó, việc trưng dụng có thể chỉ diễn ra trong vài giờ đồng hồ, sau đó hoàn trả tài sản. Về thẩm quyền ra quyết định, đại biểu đề nghị giao cho người chỉ huy một đơn vị lực lượng vũ trang, người trực tiếp chỉ huy tổ đấu tranh phòng, chống tội phạm. Theo đại biểu, quy định như vậy mới đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.
Nghiên cứu thẩm quyền trưng dụng tài sản trong tình trạng khẩn cấp về quốc phòng
Cũng phát biểu về dự án luật, đại biểu Lưu Nam Tiến (Đoàn TP Hà Nội) tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản nhằm kịp thời huy động nguồn lực phục vụ quốc phòng, an ninh; đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Từ góc độ thực tiễn thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, đại biểu tập trung góp ý hai vấn đề.
Thứ nhất, về thẩm quyền trưng dụng tài sản của người chỉ huy quân đội trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng. Đại biểu tán thành quan điểm những thẩm quyền trực tiếp hạn chế quyền tài sản của tổ chức, cá nhân phải được quy định chặt chẽ trong luật, bảo đảm kiểm soát quyền lực và trách nhiệm của người ra quyết định. Tuy nhiên, trong những tình huống đặc biệt về quốc phòng, cần tiếp tục nghiên cứu cơ chế thẩm quyền phù hợp để bảo đảm tính chủ động, kịp thời trong thực hiện nhiệm vụ.
Cụ thể, khoản 5 Điều 21 Luật Quốc phòng quy định quyền trưng mua, trưng dụng tài sản của người chỉ huy đơn vị quân đội được giao quản lý địa phương cấp tỉnh thiết quân luật. Trong khi đó, tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng và thiết quân luật là những chế định pháp lý khác nhau. Không phải mọi địa bàn, mọi đơn vị thực hiện nhiệm vụ trong chiến tranh hoặc tình trạng khẩn cấp về quốc phòng đều thuộc tình trạng thiết quân luật.
Đại biểu cũng phân tích, dự thảo luật đã có những quy định nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý nhanh trong các tình huống. Theo đó, điểm c khoản 2 Điều 7 cho phép không phải đáp ứng một số điều kiện thông thường khi cần quyết định ngay để ngăn chặn nguy cơ trực tiếp đối với tính mạng, sức khỏe của người dân, quốc phòng, an ninh. Khoản 2 Điều 9 cho phép người có thẩm quyền quyết định trưng dụng tài sản bằng lời nói trong trường hợp đặc biệt không thể ra quyết định bằng văn bản.
Đây là những quy định cần thiết, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Tuy nhiên, theo đại biểu, Điều 7 giải quyết vấn đề điều kiện được quyết định ngay, Điều 9 giải quyết hình thức ra quyết định, còn thẩm quyền của người trực tiếp xử lý tình huống vẫn phải được xác định theo Điều 24 hoặc các luật có liên quan.
Đại biểu dẫn ví dụ, trong tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, một đơn vị quân đội đang thực hiện nhiệm vụ sơ tán nhân dân, cứu chữa người bị thương, nhưng thông tin liên lạc bị chia cắt và cần sử dụng ngay phương tiện vận tải dân sự tại chỗ. Trong trường hợp này, nếu người chỉ huy trực tiếp tại hiện trường chưa được trao thẩm quyền trưng dụng thì dù tình huống rất cấp bách, người đó vẫn không thể tự mình ra quyết định trưng dụng hợp pháp.
Trong khi đó, việc chậm huy động một phương tiện có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng con người và kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Vì vậy, đại biểu Lưu Nam Tiến đề nghị tiếp tục rà soát các cơ chế huy động tài sản theo pháp luật chuyên ngành, trên cơ sở đó nghiên cứu bổ sung thẩm quyền trưng dụng có giới hạn cho một số chức danh chỉ huy quân đội trong tình trạng chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, khi thực sự cần thiết và không thể kịp thời có quyết định của người có thẩm quyền thông thường.
Làm rõ nguyên tắc bồi thường, thẩm quyền và điều kiện trưng mua, trưng dụng tài sản
Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trong bối cảnh hiện nay, các điều kiện thực tiễn đã có nhiều thay đổi so với thời điểm ban hành quy định trước đây, trong đó có sự xuất hiện của những loại hình tài sản mới như tài sản số. Vì vậy, việc hoàn thiện các quy định về trưng mua, trưng dụng tài sản là cần thiết, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Bộ trưởng nhấn mạnh, việc trưng mua, trưng dụng tài sản chỉ được thực hiện trong trường hợp thật sự cần thiết và phải bảo đảm nguyên tắc bồi thường theo quy định. Đây là những điều kiện đặc biệt, đòi hỏi các quy định của luật phải chặt chẽ, rõ ràng, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có tài sản bị trưng mua, trưng dụng.
Mục tiêu xây dựng luật là quy định cụ thể, rõ ràng các điều kiện, hoàn cảnh được trưng mua, trưng dụng tài sản; xác định rõ thẩm quyền, trình tự, thủ tục thực hiện, đồng thời quy định đầy đủ các hình thức, mức bồi thường thiệt hại đối với tổ chức, cá nhân có tài sản bị trưng mua, trưng dụng. Đây cũng là nguyên tắc được quán triệt trong quá trình xây dựng dự án luật, phù hợp với quy định tại khoản 3 Điều 3 của dự thảo luật.
Liên quan đến thẩm quyền của cấp xã, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo rất lắng nghe và chú ý đến vấn đề này. Bộ trưởng đánh giá, ý kiến của đại biểu về thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp xã trong bối cảnh xảy ra thiên tai, tình huống khẩn cấp, khi chưa có sự tiếp cận, chỉ đạo trực tiếp của cấp tỉnh hoặc cấp Trung ương, là vấn đề hợp lý và cần được nghiên cứu thấu đáo. Đây là nội dung cần được xem xét để bảo đảm việc xử lý các tình huống phát sinh trên thực tế được kịp thời, đồng thời xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền của chính quyền cấp cơ sở trong việc trưng dụng tài sản khi cần thiết.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến của đại biểu Quốc hội, trong đó có những góp ý liên quan đến yêu cầu bảo đảm tính chặt chẽ, thống nhất của hệ thống pháp luật.
Sáng 3/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi). Bộ trưởng Bộ Tài chính phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu liên quan đến dự án Luật.
