Chiều 4/8, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị lấy ý kiến đối với dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành và địa phương.
Ông Nguyễn Tân Thịnh, Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), cho biết dự thảo luật dự kiến được trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10/2026. Bộ Tài chính đã phối hợp với Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan triển khai đồng thời việc hoàn thiện chính sách, xây dựng dự thảo và lấy ý kiến rộng rãi của các bộ, ngành, địa phương. Từ ngày 23/7, toàn bộ hồ sơ dự án luật đã được gửi xin ý kiến và công khai theo quy định.
Theo ông Thịnh, sau gần 20 năm thi hành, Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản năm 2008 hầu như chưa phát sinh trường hợp trưng mua. Đối với trưng dụng tài sản, việc áp dụng chủ yếu diễn ra trong giai đoạn phòng, chống đại dịch COVID-19. Báo cáo của các địa phương cho thấy cả nước đã ban hành 124 quyết định trưng dụng, chủ yếu đối với nhà, công trình và tài sản gắn liền với đất phục vụ điều trị bệnh nhân và công tác cách ly.
Ông Thịnh cho rằng, việc sửa đổi luật là cần thiết trong bối cảnh hệ thống pháp luật đã có nhiều thay đổi, đặc biệt khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sắp xếp tổ chức bộ máy. Việc rà soát, điều chỉnh sẽ giúp bảo đảm tính thống nhất với các luật liên quan.
Theo Ban soạn thảo, dự thảo luật vẫn kế thừa tinh thần của Luật năm 2008, đồng thời hướng tới cân bằng giữa yêu cầu huy động nguồn lực phục vụ các tình huống đặc biệt với việc bảo đảm quyền sở hữu tài sản của tổ chức, cá nhân.
Trong đó, trưng mua, trưng dụng chỉ được áp dụng khi thực sự cần thiết, đối với các tình huống cấp bách theo quy định của pháp luật và khi các biện pháp huy động khác không đáp ứng được yêu cầu.
Song song với dự thảo luật, Bộ Tài chính cũng xây dựng nghị định hướng dẫn thi hành để bảo đảm khi luật được ban hành có thể triển khai ngay.
Bà Lê Ngọc Lan, Phó Chánh Văn phòng Cục Quản lý công sản cho biết, dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở tổng kết việc thi hành Luật năm 2008 và những vướng mắc từ thực tiễn. Bộ Tài chính đề xuất 5 nhóm chính sách lớn, tập trung hoàn thiện quy định về trường hợp, loại tài sản, thẩm quyền, thủ tục trưng mua, trưng dụng; cơ chế xác định giá, bồi thường; cùng quy định về báo cáo, công khai, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Theo bà Lan, sau khi Luật được ban hành, Chính phủ sẽ ban hành Nghị định hướng dẫn thi hành, bảo đảm có hiệu lực đồng thời với Luật. Việc triển khai không làm phát sinh thêm tổ chức bộ máy, biên chế hay ngân sách thường xuyên, mà sử dụng hiệu quả nguồn lực hiện có.
Tại hội nghị, nhiều bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp bày tỏ đồng thuận với định hướng sửa đổi, đồng thời đề xuất bổ sung các quy định nhằm nâng cao tính khả thi.
Đại diện Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, ông Cầm Anh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc, đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng của luật đối với hệ thống kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, gồm đường sắt, cầu, đường ray, đầu máy, toa xe, hệ thống tín hiệu và cấp điện. Theo ông Tuấn, cần xác định rõ mối quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản và Luật Đường sắt để tránh chồng chéo.
Ông Tuấn cũng kiến nghị quy định cụ thể quy trình trưng dụng tài sản đường sắt; yêu cầu về trình độ chuyên môn của người vận hành; thời hạn trưng dụng nhằm hạn chế ảnh hưởng đến hoạt động vận tải; đồng thời bổ sung quy trình kiểm tra kỹ thuật, chạy thử và nghiệm thu khi hoàn trả tài sản. Đối với việc xác định giá tài sản, đại diện Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cho rằng nhiều tài sản chuyên dùng của ngành đường sắt không có giao dịch trên thị trường nên cần cơ chế định giá riêng.
Ở góc độ cơ quan dân cử, ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ, đề nghị nghiên cứu các nguyên tắc áp dụng biện pháp trưng dụng trong những tình huống đặc biệt khẩn cấp như chiến tranh, khủng bố, thiên tai hoặc sự cố nghiêm trọng. Theo ông mạnh, khi cần cứu người khẩn cấp, việc trưng dụng phải có cơ chế thực hiện ngay, không nên phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện hàng hóa không có trong dự trữ quốc gia hoặc việc xuất cấp không kịp thời.
Ông Mạnh cũng kiến nghị bổ sung cơ chế ủy quyền khi người có thẩm quyền vắng mặt để bảo đảm quyết định trưng dụng không bị gián đoạn; đồng thời làm rõ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu kinh doanh khi trưng dụng các thiết bị lưu trữ thông tin và cơ chế kiểm soát quyền lực nhằm phòng ngừa lạm dụng.
Kết luận hội nghị, đại diện Bộ Tài chính cho biết, việc xây dựng dự thảo luật gặp không ít thách thức do thực tiễn áp dụng trưng mua, trưng dụng tài sản còn rất hạn chế. Vì vậy, nhiều quy định được thiết kế trên cơ sở dự liệu các tình huống có thể phát sinh như thiên tai, dịch bệnh hoặc các trường hợp khẩn cấp khác.
Ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu các góp ý để hoàn thiện dự thảo theo hướng vừa bảo đảm đủ linh hoạt để xử lý kịp thời ở cơ sở, vừa kiểm soát chặt chẽ việc thực thi, phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, nhất là đối với dữ liệu cá nhân và bí mật kinh doanh, trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.
