Để học bơi an toàn và hiệu quả

Những vụ đuối nước thương tâm

Ngày 22/8, một học sinh lớp 9 trường Phổ thông Quốc tế Việt Nam (quận Hà Đông, Hà Nội) tử vong do đuối nước trong giờ học bơi. Giáo viên dạy bơi Nguyễn Lâm Thắng (SN 1999) đã bị Cơ quan CSĐT Công an quận Hà Đông (Hà Nội) tạm giữ hình sự để điều tra về hành vi "Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng".

Tại Cơ quan công an,  Thắng đã khóc rất nhiều vì ăn năn, hối lỗi và tự nhận hết mọi tỗi lỗi cho mình. Ngày hôm đó, nhà trường quy định mỗi tiết dạy bơi thực hành sẽ có 1 giáo viên phụ trách bộ môn và 2 nhân viên cứu hộ. Tuy nhiên, chiều 22/8, khi chưa phổ biến nội quy, chưa hướng dẫn, bể chưa xuất hiện nhân viên cứu hộ, thầy Thắng đã cho 11 học sinh xuống bể bơi tự do, mặc cho bể chưa có nhân viên cứu hộ. Thầy Thắng cũng không phát áo phao cho học sinh, còn bản thân chỉ ngồi một chỗ và sử dụng điện thoại.

Thậm chí, khi một học sinh vùng vẫy rồi bị chìm xuống đáy bể bơi, thầy giáo vẫn ngồi vị trí cũ sử dụng điện thoại di động, hoàn toàn không hay biết về sự việc. Hết giờ, thầy giáo cho học sinh về lớp mà không kiểm tra số lượng. Đến khoảng hơn 14 giờ cùng ngày, nhân viên dọn vệ sinh bể mới phát hiện nam sinh chìm dưới đáy. Khi đưa tới bệnh viện, nạn nhân được xác định đã tử vong ngoại viện.

Cùng thời điểm trên, một vụ đuối nước đau lòng khác xảy ra tại bể bơi trong trường THPT Nguyễn Trường Tộ, thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An. Theo đó, khoảng 15 giờ ngày 22/8, một nhóm học sinh rủ nhau đến bể bơi của trường này để tắm. Trong lúc tắm, mọi người không thấy em N.T.B đâu nên lặn xuống tìm và phát hiện nam sinh này nằm dưới đáy bể bơi. Ngay lập tức, sự việc được thông báo đến bảo vệ và nhà trường.

Em N.T.B sau đó được đưa đến Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An cấp cứu trong tình trạng nguy kịch. Đến khoảng 18 giờ 30 cùng ngày, N.T.B. được chuyển sang Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An để tiếp tục cấp cứu. Tuy nhiên, nạn nhân không qua khỏi và tử vong vào tối 23/8.

Công tác phòng, chống đuối nước trẻ em hiện nay cũng được coi là một trong những mục tiêu quan trọng trong Chương trình quốc gia phòng, chống tai nạn, thương tích trẻ em giai đoạn 2021-2030 của Chính phủ. Tháng 4/2023, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành quyết định phê duyệt tài liệu hướng dẫn sơ cấp cứu ban đầu tai nạn thương tích thường gặp ở trẻ em, học sinh. Theo tài liệu này, đuối nước là nguyên nhân gây tử vong lớn nhất ở trẻ em, cướp đi mạng sống của hơn 3.000 trẻ em Việt Nam mỗi năm.

Được biết, cách đây hơn chục năm, trong dự thảo đề án phòng chống tai nạn thương tích, có tiểu dự án về dạy bơi cho học sinh do Bộ Giáo dục và Đào tạo đảm nhận cũng chú trọng vào việc tập trung dạy bơi cho đối tượng học sinh tiểu học, tiến tới phổ cập bơi cho 100% học sinh bậc này.

Bộ cũng phối hợp với nhiều đơn vị phát hành các tài liệu hướng dẫn cách phòng chống đuối nước cho học sinh. Bể bơi trong trường học là địa điểm tiếp cận gần nhất, mang lại hiệu quả lớn. Việc đưa bộ môn bơi vào dạy học trong các trường ban đầu đều nhận được sự ủng hộ của các bậc phụ huynh và sự đón nhận nhiệt tình của các em học sinh. Thực tế, bộ môn bơi luôn được học sinh ưu tiên lựa chọn vì vừa có nơi để vui chơi, vừa có môn thể thao rèn luyện sức khỏe. Không chỉ trong trường học, các lớp học bơi dạy bơi có phí và miễn phí cũng được mở ra khắp nơi, nhưng trên thực tế, việc học bơi trong trường học vẫn còn nhiều bất cập.

Còn nhiều bất cập

Hiện học sinh ít được tiếp cận các chương trình giáo dục kỹ năng chống đuối nước trong nhà trường. Nguyên nhân thứ nhất là do bơi lội chỉ được coi là môn học tự chọn, hoạt động ngoại khóa. Đa phần các trường học không đủ cơ sở vật chất, nhân sự để tổ chức dạy bơi.

Thứ 2, việc dạy bơi trong trường vẫn chưa đồng bộ, khi thầy giáo dạy bơi không phải là những người có trình độ, chuyên môn. Một giờ học thường quá đông học sinh, trong khi để an toàn, hiệu quả phải là 1 kèm 1 và giáo viên có đầy đủ trình độ, kĩ năng.

Trước khi xuống bể, các em học sinh phải có đầy đủ trang thiết bị cần thiết và hiểu biết được những kỹ năng cần thiết. Tại mỗi bể bơi, các nội quy bể rất quan trọng và cần phải có biển ghi rõ để học sinh đọc; đồng thời thầy cô phải phổ biến kỹ giúp các em nắm rõ. Cùng với đó, học sinh cần hiểu về khu vực nước nào nước nông, nước sâu, độ sâu tối thiểu, tối đa của bể là bao nhiêu, chỗ nào được phép bơi, chỗ nào không được phép bơi…

Khi dạy bơi, giáo viên phải biết rằng có nhiều nguyên nhân dẫn đến đuối nước; có thể do ý thức chủ quan nhưng cũng có thể do các vấn đề sức khỏe. Do vậy, giáo viên cần đảm bảo đầy đủ trang thiết bị như phao, sào, vật nổi, gậy…; cảnh báo học sinh về các khu vực được và không được phép bơi; độ sâu mực nước từng vùng nước. Trước khi nhận lớp, giáo viên phải kiểm tra sĩ số, hỏi từng học sinh về tình trạng sức khỏe và ghi chép đầy đủ thông tin vào sổ. Nếu em nào không đảm bảo sức khỏe thì không cho xuống nước.

Với nhà trường, phải có quy định cụ thể về trách nhiệm của giáo viên dạy bơi; phải có lực lượng cứu hộ có chuyên môn, đảm bảo đủ số lượng theo quy định, có phân công nhiệm vụ rõ ràng.

Hiện nay trên địa bàn Hà Nội, nhiều trường học đã có bể bơi, nhưng nhiều năm nay vẫn chưa được triển khai được bộ môn bơi cho học sinh vì thiếu kinh phí. Nhiều bể bơi bỏ không, gây lãng phí, trong khi nhu cầu học bơi của trẻ em là rất lớn. Nhiều bể bơi tư nhân hóa, thuộc hệ thống các phòng tập giá cao, thường bán kèm với gói tập gym nên hầu như không có bể bơi giá rẻ cho trẻ em vui chơi hoạt động. Vì thế trẻ em nhiều nơi đang rất thiếu chỗ để học bơi, còn nhiều bể bơi lại bỏ không gây lãng phí. Nhiều vùng nông thôn, hay ngoại thành Hà Nội, vì thiếu chỗ chơi, chỗ học bơi, nên trẻ em thường ra sông, ao hồ, để giải nhiệt, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đuối nước.

Trong nhiều nguyên nhân dẫn đến tai nạn đuối nước ở trẻ em, nguyên nhân phổ biến nhất là do thiếu sự giám sát của người lớn, sự chủ quan của bố mẹ để trẻ tự do vui chơi tại những khu vực nguy hiểm như sông, suối, ao, hồ... Mặt khác, tai nạn đuối nước còn do trẻ không biết bơi, chưa được dạy kỹ năng đảm bảo an toàn và xử lý tình huống khi bơi.

Trên thực tế có những trường hợp trẻ đã biết bơi nhưng khi gặp tai nạn vẫn không thể tự cứu mình. Hoặc có nhiều trường hợp biết bơi giỏi nhưng chưa biết cách cứu đuối an toàn đã vội vàng nhảy xuống nước cứu đuối nên dẫn đến tử vong cả người cứu đuối và người bị nạn. Vì vậy, việc học cứu đuối đúng cách là vô cùng quan trọng cho cả người biết bơi và người không biết bơi.

Theo chị Nguyễn Thị Hằng, một giáo viên dạy bơi ở Cầu Giấy thì việc dạy bơi tốt nhất là phải một kèm một. “Đầu tiên là phải rèn luyện được cho các học viên sự tự tin trong môi trường nước. Có sự tự tin thì mới không bị hoảng loạn khi gặp các sự cố, từ đó mới có thể cứu được bản thân. Nhiều nơi một lúc dạy bơi cho rất nhiều học sinh, nhất là ngoài sông, ao, hồ, không đủ các phương tiện, nhân lực để đề phòng các trường hợp xấu xảy ra là rất nguy hiểm. Việc học bơi tại các bể bơi là an toàn nhất vì có cứu hộ, các phương tiện như phao bơi, áo bơi, cũng như các biển cảnh báo khu vực nông sâu, học sinh sẽ nắm được. Thế nhưng quan trọng nhất vẫn phải là kỹ năng phòng chống đuối nước thì mới có thể cứu được mình, cứu được người khác. Trẻ phải biết áp dụng các kỹ năng sinh tồn dưới nước như kỹ năng xác định đích bơi đến, đu bám, trèo lên bờ, vật nổi từ dưới nước và đặc biệt là kỹ năng xoay lật người, nổi ngửa… để bình tĩnh ứng phó khi gặp các tình huống nguy hiểm. Trong trường hợp chưa biết bơi, các em được học kỹ năng nổi, kỹ năng sinh tồn sẽ phần nào giúp các em biết phòng, tránh đuối nước.

Để cứu người khác, trẻ không được tiếp xúc với nạn nhân mà phải tìm kiếm thật nhanh các vật có thể nổi được như phao, can nhựa, lốp xe... hoặc sào, gậy, dây, đoạn cây khô… quăng xuống để người đó bám vào, rồi la hét tìm người trợ giúp”, chị Hằng cho biết.

Để dạy học sinh an toàn, chị Hằng luôn áp dụng những bài học vào thực tế để học sinh có thể xử lý tốt trong các tình huống, ngay cả khi ở ao, sông hồ, nếu như chưa biết bơi, không có áo phao thì kỹ năng sinh tồn vẫn được đặt lên hàng đầu. Vì vậy chú trọng giáo dục nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, trang bị cho các em kỹ năng an toàn phòng chống đuối nước vẫn là điều quan trọng nhất.