Đằng sau câu chuyện của Lý Hoàng Nam, tennis và pickleball

Xa rời giấc mơ

Việt Nam không có nhiều tài năng nổi trội trong môn tennis, đặc biệt là ở cấp độ quốc tế, nhưng Lý Hoàng Nam lại nằm trong số VĐV hiếm hoi đó. 18 tuổi, Nam vô địch Wimbledon ở hạng mục dành cho các tay vợt trẻ. Điều đó mở ra không ít kỳ vọng cho người hâm mộ về một tay vợt Việt Nam thi đấu tại các giải Grand Slam.

Bản thân Lý Hoàng Nam cũng đặt mục tiêu rất cao cho bản thân. Đích ngắm là các giải Grand Slam dường như từng nằm trong dự định của Nam suốt một thời gian dài. Tay vợt sinh năm 1997 khẳng định anh muốn hướng đến vị trí trong top 100 thế giới, và có thể làm được điều này trước tuổi 30.

Ba năm trước, trong một lần chia sẻ trước truyền thông, Lý Hoàng Nam thậm chí nói anh sẽ giải nghệ sớm nếu không vào được top 100 thế giới khi 30 tuổi. Nhưng mọi thứ xoay vần rất nhanh theo thời gian. 1 tháng sau thời điểm đón sinh nhật tuổi 28, Nam cam kết gắn bó sự nghiệp với pickleball.

Không cần đến lúc Lý Hoàng Nam tuyên bố "tạm dừng thi đấu tennis", người hâm mộ dường như đã cảm thấy điều này. Trong thời gian gần đây, Lý Hoàng Nam không còn thường xuyên xuất hiện tại các giải tennis nữa. Thay vào đó, anh liên tục góp mặt ở sân chơi pickleball.

Phải chăng Lý Hoàng Nam đã từ bỏ giấc mơ của 10 năm trước? Tay vợt này khẳng định anh đã gắn bó với tennis trong khoảng thời gian quá dài, và không thể nói bản thân từ bỏ tennis. Nhưng sự thật là chính Nam đã tự khép lại cánh cửa có tennis, khi anh chọn hướng đi mới cho chính mình.

Bên cạnh Lý Hoàng Nam, Trịnh Linh Giang và nhiều VĐV tennis khác đã đón đầu làn sóng pickleball tại Việt Nam. Có nhiều nguyên nhân đằng sau hiện tượng này. Thứ nhất, pickleball đang phát triển với tốc độ rất nhanh. Thứ hai, pickleball và tennis có nhiều điểm tương đồng.

Bên cạnh 2 lý do trên, các giải đấu pickleball hiện được tổ chức liên tục cùng mức tiền thưởng không nhỏ. Khía cạnh tài chính đã trở thành nhân tố giúp pickleball xuất hiện rầm rộ. Ngoài ra, môn thể thao này có thể sẽ xuất hiện ở Olympic, ASIAD và SEA Games trong tương lai gần.

Tuy nhiên, có một tin không thực sự vui cho những ai muốn thấy Lý Hoàng Nam thi đấu pickleball ở Olympic. Môn thể thao này không nằm trong chương trình thi đấu của Thế vận hội 2028. Nó chỉ mới xuất hiện như một môn thể thao biểu diễn ở nhiều giải đấu quy mô nhỏ, cho thấy đường đến Olympic còn rất xa, có thể phải mất thêm 7-10 năm.

Muốn chuyên nghiệp, phải rạch ròi

Trước đây, từng có thời gian nhiều ý kiến xuất hiện mang quan điểm thể thao Việt Nam cần đầu tư để Lý Hoàng Nam hướng đến Grand Slam và Olympic. Đây có thể là một góc nhìn thú vị trên nhiều phương diện khác nhau. Tuy nhiên, ta không thể vội vã thực hiện một kế hoạch tốn kém như vậy nếu không tham khảo từ những quốc gia khác.

Những tay vợt nằm trong top 100 thế giới, hoặc hướng đến vị trí này, đều có một điểm chung. Gần như không ai trong số họ hưởng ngân sách nhà nước, bởi chẳng có quốc gia nào chấp nhận bỏ tiền hướng đến mục tiêu đầy rủi ro như thế. Các bên đầu tư luôn là câu lạc bộ chủ quản và gia đình vận động viên.

Khi Roger Federer bước sang tuổi 15, anh và gia đình phải thảo luận nghiêm túc về việc thi đấu tennis chuyên nghiệp hay rẽ ngang sang một đường khác. Novak Djokovic được gia đình hỗ trợ toàn lực. Anh có một người cha sẵn sàng kéo xe đẩy bán hàng rong nhiều năm để nuôi ước mơ cho con mình trở thành VĐV hàng đầu thế giới.

Đáng chú ý hơn, câu chuyện của Federer và Djokovic chỉ là những trường hợp thành công hiếm hoi. Chỉ có những tay vợt trong top 30-50 thế giới mới thực sự có thu nhập đủ trang trải cho những chuyến du đấu quốc tế. Số còn lại phải chia sẻ cùng CLB, tự huy động kinh phí từ nhà tài trợ, thậm chí gây quỹ nhận quyên góp từ người hâm mộ.

Ở thời điểm 10 năm trước, khi Lý Hoàng Nam vô địch Wimbledon trẻ, anh thi đấu ở hạng mục đôi nam cùng Sumit Nagal. Tay vợt Ấn Độ sau đó có hành trình thi đấu quốc tế khá suôn sẻ ở giai đoạn đầu. Nhưng sau đó, Nagal sa sút. Chấn thương khiến anh phải nghỉ thi đấu trong thời gian dài, và toàn bộ tiền từ đó "đội nón" ra đi.

Khoảng 2 năm trước, Nagal từng thông qua các phương tiện truyền thông để nhờ các nhà hảo tâm quyên góp hỗ trợ kinh phí. Khi ấy, anh thừa nhận số dư trong tài khoản có chưa tới 1.000 USD. Lý Hoàng Nam có thể không có sự nghiệp tennis chuyên nghiệp suôn sẻ như Nagal, nhưng anh rõ ràng có nền tảng tài chính tốt hơn rất nhiều.

Trở lại câu chuyện của tennis Việt Nam. Đội tuyển quốc gia có thể mất Lý Hoàng Nam và một số tay vợt khác khi họ chuyển sang pickleball, nhưng không vì thế mà nhân sự đội tuyển yếu đi nhiều. Trên thực tế, dàn tuyển thủ hiện tại của đội tuyển tennis quốc gia có trình độ chuyên môn tương đối tốt nhờ một nhân tố: Những VĐV Việt kiều.

Năm 2019, thời điểm Lý Hoàng Nam giành HCV đơn nam SEA Games, người bị anh vượt qua trong trận chung kết là Daniel Nguyễn, tay vợt Việt kiều Mỹ. Anh mở đường cho nhiều VĐV gốc Việt khác hồi hương thi đấu như Savannah Lý Nguyễn, Chanelle Vân Nguyễn, Demi Trần và Lianne Trần.

Có một điểm chung ở những VĐV Việt kiều khoác áo đội tuyển tennis quốc gia. Phần lớn trong số họ đi theo con đường chuyên nghiệp của những VĐV quốc tế. Họ ăn tập, thi đấu ở nước ngoài, và chỉ về thi đấu cho đội tuyển theo từng đợt tập trung. Điều đáng nói là số lượng VĐV Việt kiều này rất lớn, và họ sẵn sàng hồi hương theo từng đợt ngắn hạn.

Việc xây dựng nòng cốt đội tuyển quốc gia dựa trên những VĐV nội và Việt kiều của tennis Việt Nam, trên thực tế, khá giống với đội tuyển bóng rổ. Công thức đó đã thành công ở một mức độ nhất định. Qua đó, ngành thể thao đã đúng khi để những môn có tính xã hội hóa cao như tennis tự phát triển, thay vì để ngân sách nhà nước chịu rủi ro.

Bài học của quá khứ

Trước câu chuyện của Lý Hoàng Nam và tennis, thể thao Việt Nam từng nhận nhiều bài học đắt giá trong môn cầu lông. Khoảng 20 năm trước, khi Tiến Minh lần đầu có vé tham dự Olympic cùng Nguyên Nhung, TP Hồ Chí Minh đã duyệt chi một khoản kinh phí rất lớn để phát triển cầu lông. Một số VĐV tài năng được cử đi Trung Quốc tập huấn dài hạn.

Bên cạnh TP Hồ Chí Minh, Hà Nội cũng đầu tư không ít để các VĐV xuất ngoại. Tuy nhiên, thành quả nhận về từ những VĐV này là rất khiêm tốn. Ở sân chơi quốc tế, họ gần như không để lại dấu ấn nào đáng kể. Điều đáng buồn nhất là cách VĐV lựa chọn con đường không đúng với kỳ vọng khi địa phương đầu tư và đặt kỳ vọng vào họ.

Những VĐV theo diện đầu tư nói trên không chọn gắn bó lâu dài với nghề. Họ nghỉ thi đấu khá sớm, hoặc chuyển qua một công việc khác với lý do cá nhân. Họ giống như Lý Hoàng Nam, vì không ai cấm một cá nhân phải chọn những gì tốt nhất cho mình. Nhưng ở câu chuyện của môn cầu lông, luôn có người phải chịu trách nhiệm.

Khoản kinh phí dành cho những VĐV kể trên được chi ra từ ngân sách địa phương. Khi đó, một số nhà quản lý phải nhận trách nhiệm vì lý do sử dụng nguồn vốn nhà nước không hiệu quả. Đó cũng là lý do dẫn đến câu chuyện nhiều VĐV phải tự túc kinh phí du đấu, hoặc chỉ được hỗ trợ tham dự rất ít giải đấu quốc tế trong thời gian gần đây.

Lý Hoàng Nam có thể sẽ trở lại thi đấu tennis ở một thời điểm nào đó, nhưng giấc mơ tham dự Grand Slam hay nằm trong top 100 thế giới giờ đã không còn thực tế. Đây không phải thất bại của thể thao Việt Nam khi đầu tư cho thể thao thành tích cao. Trái lại, sau nhiều năm làm việc thầm lặng, những nhà quản lý đã đúng, từ góc độ nhìn nhận và hướng đi lâu dài, phát triển bền vững cho thể thao.