Cười trên những sai phạm

Có thể nói, nhạc chế là một đặc sản của văn hóa cộng đồng người Việt. Yêu thích một giai điệu, nghĩ tới những điều xung quanh mình, người Việt thường có xu hướng chế lời cho giai điệu ấy. Nội dung đa dạng nhưng nói chung, chủ yếu lời nhạc chế vẫn có xu hướng hài hước, dí dỏm, thậm chí hơi… tục một chút.

Nói chung, nó như một thứ để giải tỏa, để tạo ''điểm nhấn'' khi gặp gỡ đông đảo bạn bè nhờ vào tiếng cười và tính bất ngờ của ca từ. Nhạc chế phổ biến đến mức nó có cả một sinh quyển riêng trong dân gian. Song, đưa nó lên thành một sản phẩm lại là câu chuyện hoàn toàn khác.

Nếu mở các ứng dụng xem nội dung trực tuyến qua Internet, chúng ta sẽ thấy nhan nhản các tiểu phẩm hài xuân Quý Mão này với phần nhạc chế trong kịch bản. Và không chỉ năm nay, không chỉ ở các tiểu phẩm Tết đơn thuần, nhạc chế xuất hiện với mật độ dày đặc trong đời sống sân khấu hài Việt. Nó như một thứ công cụ chủ yếu để gây cười, đến mức độ không ít người bắt đầu dị ứng với sự nhàm chán sáo mòn này.

Tạo ra một sản phẩm mà nó sáo mòn, nhàm chán, người nhận về hệ quả đầu tiên sẽ là chính các nghệ sĩ trình diễn. Không có sức hút, khán giả không mặn mà, nghệ sĩ sẽ mất dần chỗ đứng. Nhưng đằng sau nó còn là một câu chuyện khác, về luật, mà chính những biên kịch, những nghệ sĩ cần phải ý thức hơn khi bắt đầu một tiểu phẩm với cái xương sống là nhạc chế.

Nếu một khán giả bình thường, vì yêu thích một ca khúc nào đó, quyết định chế lời ra để hát cho vui khi trà dư tửu hậu, hành vi ấy không bị xem là sai phạm. Nhưng nếu là một người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa giải trí, chế lời cho một ca khúc để từ đó phát sinh doanh thu từ biểu diễn, quảng cáo vv và vv, hành vi chế lời này nằm dưới sự điều chỉnh của Luật Sở hữu trí tuệ, mà cụ thể nhất là ở phần thuộc về "Quyền tác giả và Quyền liên quan".

Theo quy định của luật này, quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm là rất quan trọng. Tác phẩm như đứa con tinh thần của một tác giả, được bảo vệ chặt chẽ trước các chỉnh sửa, phái sinh… Bỏ lời gốc của một ca khúc và thay vào đó bằng lời chế của riêng mình chính là một hành vi có thể phát sinh vi phạm quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Sở dĩ còn chữ "có thể" ở trên là còn phải xét tới mục đích sử dụng. Như đã nói ở trên, sử dụng mang tính chất cá nhân không phát sinh doanh thu sẽ không bị xem là vi phạm nhưng ngược lại thì chính là vi phạm.

Trong các chương trình Tết Quý Mão như "Gặp nhau cuối năm", "Xuân phát tài" vv và vv, có nhiều tác phẩm âm nhạc bị chế lời và khi được hỏi: "Có sự xin phép nào từ đơn vị sản xuất hay không?", đa số các nhạc sĩ đều cùng câu trả lời "Không". Thậm chí, có nhiều người còn không hề biết tác phẩm của mình đã được sử dụng theo cách "chế lại" như thế. Rõ ràng, đang có một kẽ hở trong khâu cấp phép phát hành cho những tiểu phẩm hài suốt thời gian qua. Nếu trong quá trình cấp phép có đòi hỏi nghiêm ngặt về văn bản thể hiện sự đồng ý của tác giả âm nhạc, chắc chắn sẽ nhiều tiểu phẩm hài hoặc phải huỷ diễn, hoặc phải có sự liên hệ với tác giả gốc để nhận về sự cho phép.

Và hơn nữa, trong các báo cáo của Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam, hiếm có tác giả âm nhạc nào nhận được tác quyền từ các bài hát bị chế lời cho những tiểu phẩm hài. Đây chính là bất cập lớn, tồn tại quá lâu năm và đòi hỏi sự chấn chỉnh ngay từ bây giờ, dù đã là khá muộn.

Văn Đoàn

Các tin khác

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

"Cống nạp" hôm qua và hôm nay

"Cống nạp" hôm qua và hôm nay

Gần đây, những vụ việc bạo lực học đường nhức nhối vẫn diễn ra, là những tiếng chuông báo hiệu xã hội quan tâm hơn nữa đến vấn đề giáo dục đạo đức trẻ em. Đang tuổi học trò nhưng lại có tệ nạn "cống nạp" đáng lên án. Có em, vì bị bắt thường xuyên nộp tiền, phải đi nhặt ve chai bán, lấy tiền "cống nạp". Uất ức quá mà nghĩ quẩn… Có phải lỗi ấy, phần nhiều do người lớn chưa dạy dỗ chu đáo, chưa là tấm gương?

Khi trẻ em đang nhìn về phía chúng ta

Khi trẻ em đang nhìn về phía chúng ta

Trong lễ tốt nghiệp chương trình thạc sĩ ngành Quản trị - Phân tích định lượng, Đại học Duke, chàng trai Nguyễn Huỳnh Nhật Tiến (TP. Hồ Chí Minh) đã được chọn đại diện phát biểu.

Hai vạch nhân phẩm

Hai vạch nhân phẩm

Mỗi thời đại đều có nghi lễ chứng minh sự trong sạch của mình. Có thời người ta kê khai lý lịch, có thời là thú tội trước đám đông. Showbiz Việt Nam năm 2026 chọn phương thức khác: nước tiểu.

Kiên quyết loại bỏ những hành vi phi pháp trong hoạt động văn hóa

Kiên quyết loại bỏ những hành vi phi pháp trong hoạt động văn hóa

Ngay sau khi triển khai thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan chức năng đã tập trung triển khai đồng bộ các biện pháp nhằm phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn, xử lý vi phạm và tội phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Cái gốc vẫn từ con người

Cái gốc vẫn từ con người

Việc khởi tố các cá nhân, đơn vị vi phạm bản quyền mới đây đã thực sự tạo ra địa chấn trong làng giải trí. Những sai lầm của họ có thể có tính chất hệ thống hoặc cũng có thể do chưa hiểu biết tường tận về Luật Sở hữu trí tuệ. Nhưng, dù gì đi nữa, đó cũng là bài học đắt giá không chỉ đối với những cá nhân ấy mà còn đối với tất cả những ai đang hoạt động trong ngành sáng tạo ở Việt Nam.

Hành động mạnh mẽ để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Hành động mạnh mẽ để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Không chỉ nhà đầu tư hay doanh nhân trong các lĩnh vực xuất bản, điện ảnh, âm nhạc, chương trình truyền hình... mà văn nghệ sĩ hẳn cũng sẽ phấn khởi trước việc cả nước ra quân thực hiện cao điểm ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tại Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026.

Thành nhân không hề dễ dàng

Thành nhân không hề dễ dàng

“Harmony (hòa âm) là nền móng của âm nhạc Homophonic (kết cấu âm nhạc đồng âm) và hơn thế nữa. Kiến thức môn học này gần như là quá lớn để quãng đời của những sinh viên chăm chỉ và có năng khiếu bẩm sinh có thể học hết. Lịch sử hòa âm trải dài từ tiền cổ điển, cổ điển, lãng mạn, hiện đại, jazz, rock... cho tới nay mai vẫn còn liên tục phát triển. Ảnh chụp từ buổi học mà 100% người tới lớp là những bạn xin vào dự thính”.

Văn hóa Việt Nam, tầm nhìn phát triển

Văn hóa Việt Nam, tầm nhìn phát triển

Tháng 5, tháng của những sự kiện lịch sử trọng đại, đó cũng là dấu mốc quan trọng để chúng ta ứng chiếu quá khứ với thực tại để thấy được bước tiến cũng như tầm nhìn và cơ hội phát triển của đất nước. Cảm quan của từng cá nhân trước thời đại sẽ nói lên nhận thức chính trị và nền tảng văn hóa đó.

Từ lao động số tạo nên nét đẹp văn hóa số

Từ lao động số tạo nên nét đẹp văn hóa số

Ngày Quốc tế Lao động 1/5 là dịp tôn vinh người lao động với những đóng góp xây dựng cộng đồng, quốc gia và thế giới. Đây cũng là dịp để suy ngẫm sâu sắc hơn về những thay đổi của lao động trong bối cảnh mới.

Một góc nhìn khác về bạo lực học đường

Một góc nhìn khác về bạo lực học đường

Vụ việc một nam sinh trung học cơ sở ở Ninh Bình bị bạn học đánh hội đồng gần đây tiếp tục đặt ra một câu hỏi lớn cho phụ huynh và những người làm giáo dục: “Chúng ta cần phải làm gì?”. Và, lại như những vụ việc tương tự đã diễn ra, luôn là những đáp án quen thuộc được nhắc đến, từ chuyện phải chế tài thật nặng cho tới những đề xuất về vai trò của ngành giáo dục...

Văn hóa, nghệ thuật có thêm nhiều cơ hội

Văn hóa, nghệ thuật có thêm nhiều cơ hội

Dịp nghỉ lễ 30/4 và 1/5 năm nay, giới sản xuất, biên tập kênh chương trình nước ngoài trên dịch vụ phát thanh, truyền hình trả tiền hoặc sản xuất kênh chương trình chuyên quảng cáo, cung cấp dịch vụ mạng xã hội... đón nhận tin vui từ việc Chính phủ cắt giảm, đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL).

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.