Cuộc đời bi thảm của nữ điệp viên Greta

Nói về một trong những chiến dịch thành công nhất của cơ quan nội gián Liên Xô ở vùng Scandinavo không thể không nhắc đến hoạt động của Greta, người đã cung cấp cho Moscow những tin tức giá trị trong suốt 30 năm.

Hiếm có ai hợp tác được lâu như vậy với tình báo nước ngoài. Greta đã được tặng thưởng huân chương cao quý của Liên Xô - Huân chương Hữu nghị các dân tộc. Tuy rằng Huân chương đã không thể trao tận tay cho bà bởi trong trường hợp cơ sở bị lộ thì nó sẽ trở thành bằng chứng không thể chối cãi…

Greta là ai?

Tên thật của Greta là Gunvor Galtung Hovich - người Na Uy. Gunvor Hovich là một trong những điệp viên sáng giá nhất của tình báo đối ngoại. Greta (Gunvor) sinh năm 1912 tại thị trấn Odda trong gia đình bác sỹ. Bà học trường Đại học tổng hợp Oslo. Khi Na Uy bị quân Đức chiếm đóng vào năm 1940, bà đã làm y tá tại Quân y viện ở thành phố nhỏ Bud. Bà quan tâm đến nước Nga và đã tự học tiếng Nga, điều này đã phần nhiều quyết định số phận tương lai của bà.

Năm 1942, có một bệnh nhân nhập viện, đó là tù binh Xôviết Vladimir Kozlov làm tại nhà máy chế biến cá, trước chiến tranh là kỹ sư ở Leningrad. Cô gái Gunvor khi đó 30 tuổi đã yêu người đàn ông này và anh đã đáp lại tình cảm của cô. Khi Vladimir cùng hai chiến hữu quyết định bỏ trốn thì cô đã giúp họ chạy sang đất nước Thuỵ Sỹ trung lập. Sau chiến tranh Kozlov trở về quê hương Leningrad, còn Greta quay về Oslo và họ đã bặt tin nhau trong vài năm.

Tình yêu và nhiệm vụ

Gunvor quyết định cho dù thế nào cũng tìm kiếm người yêu bằng được. Với vốn tiếng Nga thành thạo, cô được tuyển vào làm việc tại Bộ Ngoại giao Na Uy. Năm 1947, cô được cử đến Moscow với vai trò thư ký của Đại sứ. Không lâu sau cô lọt vào tầm ngắm của nhân viên tình báo Xôviết Lubianca. Về phía Kozlov, do từng là tù binh, rồi lại từ Thuỵ Sỹ trở về nước nên đã bị an ninh giám sát thường xuyên.

Trong một buổi nói chuyện, anh đã kể về việc xảy ra tại Bud và từ đó bắt đầu một bước ngoặt kịch tính trong cuộc đời của Gunvor - một nữ nhân viên khiêm nhường của Đại sứ quán Na Uy. Cô đã ra sức tìm kiếm Kozlov ở Leningrad nhưng không thành. Sau đó cô được chú ý bởi sự hợp tác với người lái xe của đoàn ngoại giao là Nikolai Pavluk (làm tại Ban đại diện Ngoại giao ở Moscow), đồng thời cũng là nhân viên mật của tổ chức an ninh quốc gia.

Chuyện này đã được Pavluk báo cáo lại và sau đó Gunvor lập tức được đưa vào “khai thác“. Sau khi gặp cô, viên sỹ quan an ninh Moscow đã đề nghị cô hợp tác với tình báo Xôviết và hứa sẽ tác động để cô được liên lạc với Kozlov, còn nếu từ chối thì sẽ phái anh đi Sibiri. Gunvor đã đồng ý ngay. Lúc đầu cô có bí danh hoạt động là “Vika”, sau đó đổi thành “Greta”.

Người ta đã tổ chức cuộc gặp mặt cho Greta và Kozlov, người bị buộc phải tham gia hoạt động với bí danh “Viking” và cuộc gặp diễn ra dưới sự giám sát của Ban an ninh tại một căn phòng bí mật. Cuộc gặp cuối cùng là vào năm 1956, không lâu trước khi Greta trở về Oslo. Vài năm sau đó Greta và Vinking có thư từ cho nhau thông qua các “giám sát viên”.

Sau đó thì thư từ Leningrad gửi đi thưa dần và đến năm 1976 thì dừng hẳn bởi Kozlov đã lấy vợ và có hai con và bên an ninh không cần đến sự hỗ trợ của anh nữa. Còn Greta thì không kết hôn, cô vẫn chung thuỷ với mối tình đầu và duy nhất của mình. Trong một bức thư cuối cùng được chuyển đến cho Kozlov năm 1976 cô viết: “Em có thể phản bội đất nước mình, nhưng không bao giờ phản bội anh và tình yêu của chúng ta”.

Hoạt động tình báo ở Na Uy

Greta (Gunvor Hovich) làm việc cho tình báo Xôviết rất tích cực. Sau khi trở về Oslo, cô có gần 300 cuộc gặp gỡ với các sỹ quan của Cơ quan An ninh quốc gia Liên Xô KGB, cô làm nhân viên của sứ quán Liên Xô, tại đây có các chỉ huy Ban điệp vụ và trao cho họ thông tin mật. Trong số này có Victor Grusko sau trở thành cấp phó KGB.

Ông đã viết trong cuốn sách “Số phận người điệp viên” của mình: “Chúng tôi đã chuyện trò 20 phút khi đi dạo trong rừng. Cô ấy (Greta) đã trao cho tôi những tài liệu mật. Chúng tôi đánh giá cao sự đóng góp của cô, mặc dù trong suốt những năm đó quả là chúng tôi chưa bao giờ nhận được những tài liệu thật ấn tượng nhưng chúng khá ổn định và có liên quan đến những vấn đề mà chúng tôi quan tâm”.

Ngày 27-1-1977, trong cuộc gặp với một nhân viên sứ quán là A.Prisipalov gần ngoại ô Oslo, Greta đã bị các điệp báo viên Na Uy bắt giữ. Prisipalov đã phản kháng nhưng vẫn bị tịch thu chiếc phong bì có 2 nghìn cua-ron được giao cho điệp viên. Sau khi trình hộ chiếu ngoại giao, Prisipalov được thả, nhưng sau đó không lâu thì 5 nhà ngoại giao Liên Xô đã bị trục xuất khỏi Na Uy.

Greta khi đó đã 65 tuổi, bị giam trong phòng cách ly tại thành phố Dramen gần Oslo. Ngay trong những cuộc thẩm vấn đầu tiên, bà thừa nhận đã từng làm gián điệp cho Liên Xô và kể chi tiết về công việc của mình tại KGB. Vụ xử án Greta sẽ được bắt đầu vào tháng 11 năm đó và bà có nguy cơ bị lĩnh mức án 21 năm tù giam. Tuy nhiên sau khi bị bắt vài tháng, vào ngày 5-8-1977, người ta đã nhìn thấy Greta (Gunvor Gantung Hovich) bị chết cô đơn trong tù ở Dramen với chẩn đoán là bị chứng nhồi máu cơ tim. Mãi 30 năm sau Kozlov mới được biết về số phận bi thảm của người yêu cũ.

Bại lộ

Vì sao Greta bị lộ? Rất có thể đó là sự tình cờ. Đã có một chuỗi sự kiện xảy ra trước đó. Ngay từ năm 1961, một nhân viên Ban điệp vụ KGB tại Phần Lan là Anatoli Golixyn chạy sang Mỹ đã tố giác với người Mỹ không ít tình báo viên Xôviết, hắn khẳng định rằng tại Na Uy có một “chuột chũi” Liên Xô, chắc chắn là trong cơ quan tình báo. Thoạt đầu người ta đã không chú ý đặc biệt đến tuyên bố này của kẻ đào tẩu.

Thế nhưng sự việc đã khác hẳn khi người đứng đầu Ban phản gián CIA khi đó là James Englton, một kẻ rất sốt sắng điều tra sự thâm nhập của các điệp viên Liên Xô vào cơ quan nội gián của các nước phương Tây. Englton không bỏ qua chuyện này và thông tin cho người đồng nghiệp Na Uy của mình là Asbor Briun. Sự nghi ngờ được nhắm vào cô Ingheborg Liugren làm việc tại Sứ quán Na Uy tại Moscow thay cho Gunvor Hovich. Sau khi về nước, Liugren trở thành thư ký của chỉ huy tình báo quân sự Vilghenm Evang.

Tháng 9-1965, Liugren đã bị bắt, tuy nhiên vụ án được dấy lên đã thất bại vì không có một bằng chứng thuyết phục nào về việc cô ta làm gián điệp cho Liên Xô và việc xử án không thành. Viện cớ về mối quan hệ thân thiết của Liugren với lái xe người Nga của sứ quán Na Uy ở Moscow và qua anh ta thì dường như Liugren đã được KGB tuyển mộ. Sau này mới rõ là Liugren đã không hợp tác với cơ quan an ninh Liên Xô mà với… CIA.

Briun và Evang là hai nhà lãnh đạo hai cơ quan nội gián Na Uy (tình báo Quân sự và cơ quan Phản gián cảnh sát) từ lâu đã cạnh tranh lẫn nhau và cả hai đều bị bãi chức. Nhưng sau khi Erhulf Tofte thay thế Briun thì cơ quan Phản gián Na Uy tiếp tục đào xới sự vụ. Hơn nữa, có thêm sự khẳng định của hai kẻ phản bội người Nga khác là Yuri Nosenko và Oleg Gordievski về “một phụ nữ nào đó ở Đại sứ quán Na Uy tại Moscow”.

Sự nghi ngờ hướng vào Gunvor Hovich và cô bị theo dõi. Cũng như Liugren, Gunvor cũng làm việc tại Đại sứ quán Na Uy ở Moscow và cũng biết tiếng Nga. Mặc dù tình báo Liên Xô đã dùng mọi cách để bảo vệ Greta, nữ điệp viên quý giá nhất của mình ở vùng Scandinavo khỏi bị lộ nhưng đã không thành công…

Những sự kiện trên xảy ra cách đây đã hơn 40 năm tại Na Uy nhưng đến nay vẫn được nhắc đến. Đã có không ít câu chuyện viết về Gunvor Hovich và Ingebort Liugren và được dựng thành phim đã được chiếu vào mùa thu năm 2010. Trong cuốn sách “Nụ hôn băng giá”, nhà văn Na Uy đã viết rằng số phận của hai người phụ nữ này đã gắn chặt vào nhau, cả hai đã trở thành nạn nhân của cuộc chiến tranh Lạnh và có thể đúng là như vậy…