Chia sẻ với PV Báo CAND, TS Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng việc bàn đến phương án thi lại ở thời điểm này là quá sớm. Theo ông, đây là vụ án hình sự nên mọi quyết định đều phải dựa trên chứng cứ và kết quả điều tra. Hiện cơ quan Công an mới khởi tố vụ án và một số cá nhân trong Hội đồng thi. Khi chưa có kết luận cuối cùng thì chưa thể khẳng định tất cả thí sinh đều vô can hay tất cả đều có liên quan.
TS Lê Viết Khuyến cho rằng cơ quan điều tra cần làm rõ trách nhiệm của từng thí sinh trên cơ sở chứng cứ để phân thành hai nhóm. Đối với những thí sinh được xác định không vi phạm thì kết quả thi vẫn có giá trị và được sử dụng để xét tốt nghiệp, xét tuyển đại học. Ngược lại, những trường hợp có hành vi vi phạm sẽ bị xử lý theo đúng quy chế, kể cả hủy kết quả thi nếu đủ căn cứ. Ngay cả trường hợp thí sinh được cung cấp đáp án nhưng không sử dụng cũng cần được làm rõ. Nếu tiếp nhận đáp án mà không tố giác thì vẫn phải xem xét trách nhiệm theo quy chế.
“Thực tế cho thấy, việc thi lại chỉ đặt ra khi xảy ra các sự cố khách quan trong quá trình tổ chức kỳ thi như lộ đề, phát đề sai, đề có sai sót hoặc thiên tai, sự cố kỹ thuật... làm ảnh hưởng đến quyền lợi của thí sinh trên diện rộng. Trong khi đó, vụ việc ở Tuyên Quang là hành vi gian lận của một số cá nhân nên phải xử lý đúng người vi phạm, chứ không thể tổ chức thi lại cho tất cả. Người không vi phạm thì không có lý do gì phải thi lại. Còn người vi phạm thì phải xử lý theo quy chế, chứ không thể cho thi lại. Do đó, vấn đề đặt ra là phải xác định rõ ai vi phạm, ai không vi phạm trên cơ sở kết luận điều tra", TS Lê Viết Khuyến nêu quan điểm.
Cũng theo TS Lê Viết Khuyến, trong thời gian chờ kết quả điều tra, các thí sinh vẫn có thể đăng ký xét tuyển đại học theo kế hoạch. Nếu sau này cơ quan chức năng kết luận có hành vi gian lận thì kết quả thi sẽ bị xử lý theo quy chế; kể cả trường hợp đã nhập học đại học cũng có thể bị buộc thôi học nếu việc trúng tuyển dựa trên kết quả thi không hợp pháp.
GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng cho rằng, khi xảy ra vụ việc, nguyên tắc đầu tiên là không xử lý đồng loạt khi chưa phân loại được bản chất và mức độ liên quan của từng nhóm thí sinh. Cơ quan chức năng cần nhanh chóng bảo toàn toàn bộ chứng cứ, xác minh độc lập, đối chiếu bài làm, dữ liệu phòng thi, lời khai và các dấu hiệu thống kê; từ đó phân hóa rõ trách nhiệm của người tổ chức, người trực tiếp vi phạm và từng thí sinh.
Đối với những thí sinh có năng lực thực chất, không tham gia hoặc không hưởng lợi từ sai phạm, phải có cơ chế bảo vệ các em tốt nghiệp và xét tuyển. Đối với trường hợp kết quả không còn đủ căn cứ để công nhận nhưng chưa chứng minh được lỗi chủ quan của thí sinh, có thể tổ chức một đợt đánh giá bổ sung hoặc thi lại với điều kiện, đề thi và mức độ giám sát tương đương; đồng thời bảo đảm các em không bị lỡ tiến độ tuyển sinh.
Đối với trường hợp thí sinh trực tiếp đồng lõa, có tham gia vào các hoạt tiêu cực, cần hủy bỏ kết quả thi, xử lý kỷ luật - thực hiện nghiêm minh theo Quy chế. Mục tiêu cuối cùng là khôi phục công bằng thực chất, chứ không chỉ hoàn tất thủ tục. Phải xử lý nghiêm người gây ra sai phạm, nhưng không đẩy toàn bộ hậu quả sang những học sinh chưa được chứng minh là có lỗi. Ngoài ra, các trường đại học cũng cần được thông báo thống nhất về tình trạng kết quả và bảo lưu quyền đăng ký của thí sinh trong thời gian chờ xử lý.
Luật sư, TS Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho biết, đề xuất tổ chức thi lại cho toàn bộ thí sinh là mong muốn của địa phương và phụ huynh song việc có chấp thuận hay không phải căn cứ vào quy định của pháp luật và kết quả điều tra, chứ không thể chỉ dựa trên nguyện vọng.
Theo Luật sư Đặng Văn Cường, quy định hiện hành chỉ đặt vấn đề tổ chức thi lại trong các trường hợp đặc biệt và bất khả kháng như thiên tai, bão lũ, dịch bệnh, hỏa hoạn, lộ đề hoặc các sự cố khách quan khác làm ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình tổ chức kỳ thi, không xuất phát từ lỗi của thí sinh. Vì vậy, khi quá trình điều tra tại Tuyên Quang chưa kết thúc, chưa xác định được có bao nhiêu thí sinh vi phạm và mức độ vi phạm của từng trường hợp thì chưa có cơ sở để quyết định tổ chức thi lại.
Liên quan đến đề xuất của UBND tỉnh Tuyên Quang về việc cho tất cả học sinh tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang thi lại, Bộ GD&ĐT đã đề nghị UBND tỉnh Tuyên Quang tiếp tục chỉ đạo các cơ quan chức năng khẩn trương xác minh đầy đủ, khách quan bản chất vụ việc; làm rõ hành vi vi phạm, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm Quy chế thi và vi phạm pháp luật theo đúng quy định.
Trên cơ sở Quy chế thi, kết quả kiểm tra, xử lý của UBND tỉnh Tuyên Quang, kết quả xác minh của các cơ quan chức năng và đánh giá toàn diện tác động của vụ việc, Bộ GD&ĐT sẽ quyết định phương án xử lý phù hợp; bảo đảm khách quan, công bằng, công khai, đúng quy định của pháp luật; đồng thời bảo đảm tính nhân văn trong giáo dục, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của thí sinh, không để những thí sinh có năng lực thực chất bị ảnh hưởng đến cơ hội học tập, đồng thời giữ vững kỷ cương, sự công bằng và uy tín của Kỳ thi tốt nghiệp THPT.
