Chuẩn hóa thuật ngữ âm nhạc

Phải thừa nhận, những năm gần đây, ngày một nhiều loại hình âm nhạc được biểu diễn ở các sân khấu lớn nhỏ của Việt Nam. Điều đó mang lại tín hiệu tích cực đối với đời sống thưởng thức nghệ thuật cũng như đời sống giải trí của quần chúng khi mà khán giả được tiếp cận với nhiều vở diễn, chương trình đa dạng, phong phú với những thể loại mà trước đây họ chỉ có thể thưởng thức được ở nước ngoài.

Điển hình như các vở opera, các vở musical hoặc các đêm nhạc thính phòng sang trọng vẫn được tổ chức khá đều đặn ở Nhà hát Lớn TP Hà Nội, Nhà hát Hồ Gươm, phòng hòa nhạc Học viện Âm nhạc quốc gia... Tuy nhiên, khi đối diện với sự đa dạng ấy, chúng ta lại khá lúng túng trong việc sử dụng thuật ngữ và do đó rất dễ gây nhầm lẫn trong khái niệm, đồng thời tạo ra một thói quen hiểu sai cho những thế hệ tiếp nối.

Đầu tiên, phải nói tới khái niệm "nhạc kịch". Thực tế, nhạc kịch nếu phân tích trên ngữ nghĩa, bao gồm "âm nhạc" và "kịch". Do đó, với tính phổ quát quá rộng của nó, thuật ngữ nhạc kịch có vẻ phù hợp với mọi loại hình âm nhạc có tính kịch. Nhưng, thật ra, nhạc kịch đã được lớp nhạc sĩ, nhạc sư gạo cội của Việt Nam dùng để gán cho loại hình opera từ những năm 50 của thế kỷ trước. Và, kể từ đó, mặc định giới âm nhạc đều hiểu một vở "nhạc kịch" phải là một vở opera chứ không thể là loại hình âm nhạc có tính kịch nào khác.

Chuẩn hóa thuật ngữ âm nhạc -0
Nhạc kịch “Tấm Cám” góp phần làm nên thương hiệu cho nhóm kịch Buffalo trên sân khấu kịch Việt.

Tuy nhiên, với làn sóng du nhập của musical, một loại hình sân khấu kịch âm nhạc có tính đại chúng hơn, nhiều người đã sử dụng thuật ngữ nhạc kịch cho cả loại hình này. Từ đó, sự nhầm lẫn bắt đầu phát sinh, đặc biệt với những người mới tiếp cận với âm nhạc và dẫn tới cách hiểu, cách dùng thuật ngữ sai lệch hẳn. Cần phải gọi musical bằng một cái tên khác để phân biệt với opera. Và, nếu căn cứ theo từ điển Oxford, từ định nghĩa "musical là một vở kịch, một bộ phim mà diễn tiến câu chuyện được biểu đạt qua các ca khúc, các vũ đạo", chúng ta nên chuẩn hóa lại để dùng thuật ngữ "Ca vũ kịch" cho musical. Đây là thuật ngữ được nhiều chuyên gia âm nhạc đồng thuận nhất bởi nó đảm bảo đủ tính chất của một vở musical là ca (ca khúc), vũ (vũ đạo) và kịch nghệ. Bản thân sự rạch ròi này sẽ dẫn tới những phân biệt có tính khoa học hơn giữa một ca khúc của một vở nhạc kịch (opera) với ca khúc của một vở ca vũ kịch (musical).

Ví dụ trên chỉ là một trong vô vàn các thuật ngữ đang cần được chuẩn hóa lại trong âm nhạc để người chơi nhạc, người viết nhạc và cả người nghe nhạc có nhận thức đúng đắn, khoa học về một bộ môn phức tạp. Đơn cử như khái niệm phối khí chẳng hạn. Nhiều người đang sử dụng sai khái niệm này. Phối khí là khái niệm dành cho dàn nhạc giao hưởng, được gọi là "orchestration", yêu cầu sự hiểu biết rất rõ về tính năng nhạc cụ của người phối khí. Vậy nhưng, ở Việt Nam hiện nay, những người chỉ chuyển soạn hoặc soạn (arrangement) các phần đệm cho các ca khúc nhạc nhẹ cũng vẫn được gọi là nhạc sĩ phối khí. Điều đó không khỏi khiến cho nhiều nhạc sĩ, nhạc sư gạo cội phải nhíu mày vì sự hiểu sai giữa hai khái niệm đáng được xem là nền tảng nhất.

Đã đến lúc giới âm nhạc, Hội Nhạc sĩ Việt Nam cần chuẩn hóa lại thuật ngữ trong âm nhạc. Việc đó sẽ giúp khán giả có được một khái niệm mạch lạc hơn và từ đó cũng khơi gợi cho khán giả thêm mong muốn tìm hiểu sâu về loại hình âm nhạc mà họ ưa chuộng.

Văn Đoàn

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.