Chuẩn hóa thuật ngữ âm nhạc

Phải thừa nhận, những năm gần đây, ngày một nhiều loại hình âm nhạc được biểu diễn ở các sân khấu lớn nhỏ của Việt Nam. Điều đó mang lại tín hiệu tích cực đối với đời sống thưởng thức nghệ thuật cũng như đời sống giải trí của quần chúng khi mà khán giả được tiếp cận với nhiều vở diễn, chương trình đa dạng, phong phú với những thể loại mà trước đây họ chỉ có thể thưởng thức được ở nước ngoài.

Điển hình như các vở opera, các vở musical hoặc các đêm nhạc thính phòng sang trọng vẫn được tổ chức khá đều đặn ở Nhà hát Lớn TP Hà Nội, Nhà hát Hồ Gươm, phòng hòa nhạc Học viện Âm nhạc quốc gia... Tuy nhiên, khi đối diện với sự đa dạng ấy, chúng ta lại khá lúng túng trong việc sử dụng thuật ngữ và do đó rất dễ gây nhầm lẫn trong khái niệm, đồng thời tạo ra một thói quen hiểu sai cho những thế hệ tiếp nối.

Đầu tiên, phải nói tới khái niệm "nhạc kịch". Thực tế, nhạc kịch nếu phân tích trên ngữ nghĩa, bao gồm "âm nhạc" và "kịch". Do đó, với tính phổ quát quá rộng của nó, thuật ngữ nhạc kịch có vẻ phù hợp với mọi loại hình âm nhạc có tính kịch. Nhưng, thật ra, nhạc kịch đã được lớp nhạc sĩ, nhạc sư gạo cội của Việt Nam dùng để gán cho loại hình opera từ những năm 50 của thế kỷ trước. Và, kể từ đó, mặc định giới âm nhạc đều hiểu một vở "nhạc kịch" phải là một vở opera chứ không thể là loại hình âm nhạc có tính kịch nào khác.

Chuẩn hóa thuật ngữ âm nhạc -0
Nhạc kịch “Tấm Cám” góp phần làm nên thương hiệu cho nhóm kịch Buffalo trên sân khấu kịch Việt.

Tuy nhiên, với làn sóng du nhập của musical, một loại hình sân khấu kịch âm nhạc có tính đại chúng hơn, nhiều người đã sử dụng thuật ngữ nhạc kịch cho cả loại hình này. Từ đó, sự nhầm lẫn bắt đầu phát sinh, đặc biệt với những người mới tiếp cận với âm nhạc và dẫn tới cách hiểu, cách dùng thuật ngữ sai lệch hẳn. Cần phải gọi musical bằng một cái tên khác để phân biệt với opera. Và, nếu căn cứ theo từ điển Oxford, từ định nghĩa "musical là một vở kịch, một bộ phim mà diễn tiến câu chuyện được biểu đạt qua các ca khúc, các vũ đạo", chúng ta nên chuẩn hóa lại để dùng thuật ngữ "Ca vũ kịch" cho musical. Đây là thuật ngữ được nhiều chuyên gia âm nhạc đồng thuận nhất bởi nó đảm bảo đủ tính chất của một vở musical là ca (ca khúc), vũ (vũ đạo) và kịch nghệ. Bản thân sự rạch ròi này sẽ dẫn tới những phân biệt có tính khoa học hơn giữa một ca khúc của một vở nhạc kịch (opera) với ca khúc của một vở ca vũ kịch (musical).

Ví dụ trên chỉ là một trong vô vàn các thuật ngữ đang cần được chuẩn hóa lại trong âm nhạc để người chơi nhạc, người viết nhạc và cả người nghe nhạc có nhận thức đúng đắn, khoa học về một bộ môn phức tạp. Đơn cử như khái niệm phối khí chẳng hạn. Nhiều người đang sử dụng sai khái niệm này. Phối khí là khái niệm dành cho dàn nhạc giao hưởng, được gọi là "orchestration", yêu cầu sự hiểu biết rất rõ về tính năng nhạc cụ của người phối khí. Vậy nhưng, ở Việt Nam hiện nay, những người chỉ chuyển soạn hoặc soạn (arrangement) các phần đệm cho các ca khúc nhạc nhẹ cũng vẫn được gọi là nhạc sĩ phối khí. Điều đó không khỏi khiến cho nhiều nhạc sĩ, nhạc sư gạo cội phải nhíu mày vì sự hiểu sai giữa hai khái niệm đáng được xem là nền tảng nhất.

Đã đến lúc giới âm nhạc, Hội Nhạc sĩ Việt Nam cần chuẩn hóa lại thuật ngữ trong âm nhạc. Việc đó sẽ giúp khán giả có được một khái niệm mạch lạc hơn và từ đó cũng khơi gợi cho khán giả thêm mong muốn tìm hiểu sâu về loại hình âm nhạc mà họ ưa chuộng.

Văn Đoàn

Các tin khác

Khi trẻ em đang nhìn về phía chúng ta

Khi trẻ em đang nhìn về phía chúng ta

Trong lễ tốt nghiệp chương trình thạc sĩ ngành Quản trị - Phân tích định lượng, Đại học Duke, chàng trai Nguyễn Huỳnh Nhật Tiến (TP. Hồ Chí Minh) đã được chọn đại diện phát biểu.

Hai vạch nhân phẩm

Hai vạch nhân phẩm

Mỗi thời đại đều có nghi lễ chứng minh sự trong sạch của mình. Có thời người ta kê khai lý lịch, có thời là thú tội trước đám đông. Showbiz Việt Nam năm 2026 chọn phương thức khác: nước tiểu.

Kiên quyết loại bỏ những hành vi phi pháp trong hoạt động văn hóa

Kiên quyết loại bỏ những hành vi phi pháp trong hoạt động văn hóa

Ngay sau khi triển khai thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan chức năng đã tập trung triển khai đồng bộ các biện pháp nhằm phát hiện, đấu tranh, ngăn chặn, xử lý vi phạm và tội phạm liên quan đến sở hữu trí tuệ.

Cái gốc vẫn từ con người

Cái gốc vẫn từ con người

Việc khởi tố các cá nhân, đơn vị vi phạm bản quyền mới đây đã thực sự tạo ra địa chấn trong làng giải trí. Những sai lầm của họ có thể có tính chất hệ thống hoặc cũng có thể do chưa hiểu biết tường tận về Luật Sở hữu trí tuệ. Nhưng, dù gì đi nữa, đó cũng là bài học đắt giá không chỉ đối với những cá nhân ấy mà còn đối với tất cả những ai đang hoạt động trong ngành sáng tạo ở Việt Nam.

Hành động mạnh mẽ để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Hành động mạnh mẽ để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Không chỉ nhà đầu tư hay doanh nhân trong các lĩnh vực xuất bản, điện ảnh, âm nhạc, chương trình truyền hình... mà văn nghệ sĩ hẳn cũng sẽ phấn khởi trước việc cả nước ra quân thực hiện cao điểm ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, tại Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026.

Thành nhân không hề dễ dàng

Thành nhân không hề dễ dàng

“Harmony (hòa âm) là nền móng của âm nhạc Homophonic (kết cấu âm nhạc đồng âm) và hơn thế nữa. Kiến thức môn học này gần như là quá lớn để quãng đời của những sinh viên chăm chỉ và có năng khiếu bẩm sinh có thể học hết. Lịch sử hòa âm trải dài từ tiền cổ điển, cổ điển, lãng mạn, hiện đại, jazz, rock... cho tới nay mai vẫn còn liên tục phát triển. Ảnh chụp từ buổi học mà 100% người tới lớp là những bạn xin vào dự thính”.

Văn hóa Việt Nam, tầm nhìn phát triển

Văn hóa Việt Nam, tầm nhìn phát triển

Tháng 5, tháng của những sự kiện lịch sử trọng đại, đó cũng là dấu mốc quan trọng để chúng ta ứng chiếu quá khứ với thực tại để thấy được bước tiến cũng như tầm nhìn và cơ hội phát triển của đất nước. Cảm quan của từng cá nhân trước thời đại sẽ nói lên nhận thức chính trị và nền tảng văn hóa đó.

Từ lao động số tạo nên nét đẹp văn hóa số

Từ lao động số tạo nên nét đẹp văn hóa số

Ngày Quốc tế Lao động 1/5 là dịp tôn vinh người lao động với những đóng góp xây dựng cộng đồng, quốc gia và thế giới. Đây cũng là dịp để suy ngẫm sâu sắc hơn về những thay đổi của lao động trong bối cảnh mới.

Một góc nhìn khác về bạo lực học đường

Một góc nhìn khác về bạo lực học đường

Vụ việc một nam sinh trung học cơ sở ở Ninh Bình bị bạn học đánh hội đồng gần đây tiếp tục đặt ra một câu hỏi lớn cho phụ huynh và những người làm giáo dục: “Chúng ta cần phải làm gì?”. Và, lại như những vụ việc tương tự đã diễn ra, luôn là những đáp án quen thuộc được nhắc đến, từ chuyện phải chế tài thật nặng cho tới những đề xuất về vai trò của ngành giáo dục...

Văn hóa, nghệ thuật có thêm nhiều cơ hội

Văn hóa, nghệ thuật có thêm nhiều cơ hội

Dịp nghỉ lễ 30/4 và 1/5 năm nay, giới sản xuất, biên tập kênh chương trình nước ngoài trên dịch vụ phát thanh, truyền hình trả tiền hoặc sản xuất kênh chương trình chuyên quảng cáo, cung cấp dịch vụ mạng xã hội... đón nhận tin vui từ việc Chính phủ cắt giảm, đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL).

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.