Phát biểu với báo giới ngày 6/7, Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Jun Azumi cho biết, thâm hụt ngân sách ở mức lớn khiến chính phủ nước này phải bán trái phiếu để đủ tiền trang trải cho 1/2 ngân sách đã thông qua. Và để những hành động này được thực hiện một cách suôn sẻ, đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) rất cần đến sự ủng hộ của các đảng phái đối lập khác.
Bộ trưởng Tài chính Jun Azumi nói: “Nếu không có tiền, ngân sách sẽ sụp đổ. Cần phải giải quyết vấn đề này một cách nhanh chóng. Chúng tôi hy vọng sẽ đạt thỏa thuận được với hai đảng phái chính trị đối lập lớn nhất trong Quốc hội”. Nếu đề xuất bán trái phiếu của chính phủ không được thông qua, nền kinh tế lớn thứ 3 thế giới sẽ lâm vào một cuộc khủng hoảng nợ công lớn nhất trong vòng 33 năm qua.
Các chuyên gia kinh tế - tài chính hàng đầu trong Bộ Tài chính Nhật Bản đã dự kiến rằng, nếu bán được 38,3 nghìn tỷ yên trái phiếu chính phủ, ngân sách sẽ được bổ sung một khoản khá lớn đủ để hoạt động tiếp. Số thâm hụt quỹ còn lại sẽ được bổ sung bằng các biện pháp tăng thuế.
Bộ trưởng Tài chính Jun Azumi khẳng định, theo kế hoạch, các khoản chi tiêu của chính phủ đến hết tháng 9 vào khoảng 43,9 nghìn tỷ yên. Do đó, tiền bán trái phiếu và khoản bổ sung từ việc tăng thuế chỉ đủ cho chính phủ hoạt động đến đầu tháng 10. Gánh nặng ngày càng đè lên vai chính phủ của Thủ tướng Yoshihiko Noda khi mà vừa phải thuyết phục đảng đối lập, lại vừa phải cố gắng xóa nhòa những mâu thuẫn trong nội bộ đảng DPJ.
Đây không phải là điều đơn giản bởi một số chính trị gia lão luyện của DPJ đã tuyên bố rời khỏi đảng, hoặc bị khai trừ ra khỏi đảng và đang chuẩn bị thành lập đảng phái mới. Và dù đảng DPJ của ông Noda vẫn giành đa số phiếu tại Hạ viện nhưng cũng chưa đủ mạnh để có thể áp đảo lực lượng còn lại tại Thượng viện. Nhiều người lo ngại, nguy cơ bầu cử sớm giữa kỳ có thể sẽ xảy ra.
Theo các nhà quan sát, nợ công của Nhật Bản liên tục tăng do ảnh hưởng từ việc can thiệp thị trường tiền tệ nhằm ghìm giá đồng yên, tăng khả năng cạnh tranh của nền kinh tế. Các số liệu thống kê từ Bộ Tài chính Nhật Bản cho hay, nợ chính phủ tính đến cuối tháng 3 của Nhật Bản là 959,95 nghìn tỷ yên, tăng 0,14% so với 3 tháng trước. Đây là tỷ lệ cao nhất kể từ năm 1979. Trong 3 quý gần đây, tỷ lệ này dao động quanh mức 8,3% đến 8,5%. Trong đó, nợ từ trái phiếu chính phủ là 789,34 nghìn tỷ yên, vay nợ từ các định chế tài chính là 53,47 nghìn tỷ yên và 116,87 nghìn tỷ yên hối phiếu nhằm phục vụ các nhu cầu tài chính ngắn hạn.
Nhật Bản là quốc gia phát triển có số nợ công cao nhất và các nhà đầu tư nước ngoài đang nắm giữ tới 8,3% trái phiếu của Chính phủ Nhật Bản. Cho đến nay, Chính phủ Nhật Bản đã sử dụng 1.513 nghìn tỷ yên tài sản hộ gia đình để giải quyết gánh nặng nợ công nhưng nguồn vốn này đang ngày càng suy giảm do tình trạng già hóa dân số và kinh tế giảm phát ảnh hưởng tiêu cực đến đà tăng trưởng.
Hồi giữa tháng 6, trong một bài phát biểu tại Tokyo, Phó Giám đốc quản lý thứ nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) David Lipton đã kêu gọi Nhật Bản giải quyết triệt để vấn đề nợ công và thông qua các quy định pháp luật nhằm tăng thuế tiêu thụ và kích thích nhu cầu tiêu dùng. Ông David Lipton cũng phân tích rằng, thực tế, vấn đề của Nhật Bản không quá nghiêm trọng nhưng do sự gia tăng khủng hoảng nợ công châu Âu nên triển vọng xuất khẩu của quốc gia châu Á này bị đe dọa.
Tỷ lệ nợ công của Nhật Bản, theo IMF là cao nhất thế giới khi tổng nợ công/GDP lên tới 235%. Vì thế, IMF cho rằng, mức thuế ở Nhật Bản cần được tăng lên gấp 3 lần hiện nay, ít nhất là 15% để giúp bù đắp ngân sách và giúp chính phủ chi trả nợ công. Trong năm 2012, tăng trưởng GDP thực tế của Nhật Bản sẽ giảm xuống mức 2% và có thể xuống còn 1,75% trong năm 2013. Hồi tháng 5, hãng xếp hạng tín dụng Fitch Rating cũng nhấn mạnh về tình trạng tài chính ngày càng xấu đi của Nhật Bản bằng việc hạ xếp hạng tín dụng của quốc gia này từ A+ xuống A
