Theo giới quan sát, việc thủ lĩnh Al Qaeda nói đến sự trung thành rõ ràng là nhằm “hạ bệ” các chiến binh của nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS) hiện đang thách thức Al Qaeda trong việc dẫn đầu cuộc chiến của các phiến quân ở khắp thế giới. Trong khi đó, các chuyên gia an ninh Ấn Độ cho rằng, việc thành lập thêm một “chân rết” mới tại nước này chỉ là chiêu trò của các lãnh đạo có tuổi của Al Qaeda đang cố gắng tranh giành các tân binh từ tay IS vốn đã truyền cảm hứng mạnh cho các tín đồ trẻ tuổi trên khắp thế giới qua việc lập ra cả một khu vực lãnh thổ riêng xuyên biên giới Iraq - Syria... Vậy điều gì đã đem lại cho IS một “sức mạnh” đến vậy?
Theo giới chuyên gia chống khủng bố, nhân tố đầu tiên cần phải nhắc tới là cuộc chiến của Syria. Phần lớn được tài trợ bởi các nước Arab giàu có ở vùng Vịnh và được thúc đẩy bởi chủ nghĩa cuồng tín liều chết, các chiến binh của IS đã di chuyển qua đường biên giới lỏng lẻo với sự dữ dội mà ngay cả Mặt trận al-Nusra, một phe phái cực đoan dòng Sunni đối địch mà các chiến binh của nhóm này cuối cùng chịu trách nhiệm trước ban lãnh đạo của Al Qaeda đóng tại Pakistan cũng không thể địch nổi. Sự hoành hành của nhóm này tại Iraq gồm cả một lời khoe khoang về việc hành quyết 1.700 binh sĩ Iraq bị bắt giữ - một cuộc tàn sát được chứng dẫn trực tuyến bằng tài liệu vì mục đích tuyên truyền.
Nhân tố thứ hai tác động tới IS chính là Thủ tướng Iraq đã từ nhiệm Nuri al-Maliki. Cảm thấy bất an về quyền lực của mình và thờ ơ các yêu cầu từ Washington phải mang tính dung nạp hơn, ông al-Maliki đã chà đạp lên những người Hồi giáo dòng Sunni từng cai trị Iraq. Theo nhận xét của ông Kenneth Pollack, cựu chuyên gia phân tích của CIA và cũng là chuyên gia về Iraq tại Viện Brookings, “IS là mũi nhọn trong liên minh Sunni”. Liên minh đó giờ đây gồm mọi thành phần từ các thủ lĩnh bộ lạc bất bình cho đến các cựu thành viên trung thành của Saddam.
Bên cạnh đó, IS rất chịu thu hút người tài và sẵn lòng tiếp nhận những nhân viên của “chế độ cũ” – những người trung thành với Tổng thống Bashar al-Assad. Điều này mang ý nghĩa lớn đảm bảo cho IS nắm chắc các lãnh thổ mà chúng chiếm được, và cũng cho thấy tổ chức này có năng lực cai trị hết sức thực dụng. Ngoài ra, IS nhận được sự trợ giúp của nhiều chuyên gia đến từ các nước ở Bắc Phi và châu Âu. Chẳng hạn, người mà thủ lĩnh Abu Bakr al-Baghdadi bổ nhiệm quản lý và phát triển mảng viễn thông của Raqqa là một người Tunisia có bằng tiến sĩ trong lĩnh vực này. Thêm vào đó, IS luôn cố chứng tỏ mình là một chính phủ thực thụ chứ không phải là một nhóm võ biền vô tình nắm được quyền lực.
Nhánh quân sự được tách ra khỏi nhánh hành chính, các chiến binh được phân công được làm nhiệm vụ cảnh sát và binh lính. Thủ lĩnh Baghdadi bổ nhiệm các vị phó dân sự walis (trong ngôn ngữ Hồi giáo có nghĩa là bộ trưởng) phụ trách các thể chế và phát triển các ngành tương ứng. Các khu vực hành chính được chia thành các waliyeh (tỉnh). IS còn thành lập một bộ mang tên Nhà Tài chính Hồi giáo, có chức năng như bộ tài chính và ngân hàng, mang nhiệm vụ xóa đói giảm nghèo. Các chiến binh và công nhân viên chức đều nhận lương từ bộ này. Các chiến binh còn được phân nhà, bao gồm nhà tịch thu của những người không phải Sunni hay từ các nhân viên chính phủ Assad đã bỏ trốn khỏi khu vực. Họ còn được nhận 400-600 USD/tháng, đủ để trang trải cho cuộc sống ở mức cơ bản. Không chỉ thế, các hộ nghèo còn được tặng tiền. Giá cả được luôn duy trì ở mức thấp. Các thương gia “làm giá” đều bị trừng phạt, cảnh báo và cho “sập tiệm” nếu bị bắt quả tang tái phạm. Nhóm IS cũng đánh thuế Hồi giáo lên các thương gia và gia đình giàu có...
Bên cạnh những yếu tố trên, sự mâu thuẫn giáo phái cũng là một yếu tố giúp IS ngày càng lớn mạnh. Theo nhận định gây tranh cãi của nhà Nghiên cứu Yasir Qahir thuộc Viện nghiên cứu đạo Hồi tại Mumbai (Ấn Độ), ngọn lửa thù hận của IS ngày nay là hệ quả của cuộc xâm lược và chiếm đóng của Mỹ tại Trung Đông khi Washington sử dụng chiêu bài “khoét sâu mâu thuẫn giữa Hồi giáo Shiite và Sunni” để kiểm soát khu vực này. Ông Yasir Qahir đưa ra minh chứng cụ thể: Mỹ đã bí mật thực hiện chính sách chia rẽ tôn giáo từ những năm 80 thế kỷ trước bằng cuốn cẩm nang bí mật của CIA có tiêu đề “Thế giới Hồi giáo và nền chính trị”. Vào thời điểm đó, tại một loạt nước Trung Đông Bắc Phi, Mỹ coi hệ phái Hồi giáo Sufi, một nhánh Shiite là dị giáo, và kích động các nhóm Hồi giáo cực đoan Sunni, trang bị vũ trang để giết hại vô số tín đồ Sufi. Còn tại Iraq, chế độ Saddam Hussein theo dòng Sunni lại chính là mối đe dọa. Tìm mọi cớ đánh Sunni, Mỹ đưa quân vào Iraq và dựng nên một chính quyền Shiite non yếu suốt chục năm qua đẩy an ninh đất nước sát bờ vực nội chiến với những căng thẳng giáo phái lên cao cực điểm suốt 2 tháng qua, kể từ khi IS nổi lên, chiếm giữ thành phố lớn thứ 2 của Iraq. Giới chức tình báo Mỹ thừa nhận, IS đang trở thành một bài toán rất nan giải và một số đang quay ngược lại hoài nghi về chính chiêu bài “chia rẽ Hồi giáo” tai Trung Đông mà Mỹ áp dụng suốt 30 năm qua.
| Ra đời “liên minh nòng cốt” chống IS Ngày 5/9, Mỹ tuyên bố nước này đang thành lập một “liên minh nòng cốt” nhằm đương đầu với nhóm Nhà nước Hồi giáo (IS), đồng thời kêu gọi các đồng minh phương Tây và các đối tác đoàn kết trong liên minh này. Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra tại xứ Wales (Vương quốc Anh), diễn ra trong 2 ngày 4 và 5/9, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Chuck Hagel nhấn mạnh: “Chúng ta không có thời gian để lãng phí trong việc xây dựng một liên minh quốc tế rộng rãi nhằm làm suy yếu và cuối cùng là tiêu diệt các mối đe dọa từ IS”. Tuy nhiên, trong chiến lược đối phó với IS của Mỹ, Washington đã loại bỏ khả năng triển khai các chiến dịch quân sự trên bộ. |
