Xây dựng lòng tin
Trong phiên thảo luận thứ 8, Ông Zoilo A.Velasco, Giám đốc bộ phận nghiên cứu, Trung tâm Biển Đông, trợ lý Bộ trưởng về các vấn đề biển, Bộ Ngoại giao Philippines nhấn mạnh: “Các biện pháp xây dựng lòng tin và xuống thang căng thẳng là phương tiện để kết thúc căng thẳng hoặc cũng có thể không. Giá trị thực sự của nó nằm ở lý do tồn tại, nó được sử dụng như một quá trình hướng tới một sản phẩm cuối cùng, trong đó, với Biển Đông là cách giải quyết hòa bình các tranh chấp phù hợp với luật pháp quốc tế”.
Quan điểm của
Nói về vấn đề này, ông Termsak Chalermpalanupap thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS) của Singapore, hiện ASEAN và Trung Quốc đã đạt được một số tiến bộ trong việc thực hiện Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), trong đó bao gồm việc thực hiện 5 dự án DOC. Mặc dù một số đề xuất dự án DOC mới vẫn chưa được triển khai nhưng hai bên đã bắt đầu tham vấn chính thức về Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC) tại Tô Châu (Trung Quốc) hồi tháng 9 vừa qua và giao nhiệm vụ cho Nhóm công tác chung về thực thi DOC để thực hiện các cuộc tham vấn và để triển khai trong năm 2014 càng nhiều càng tốt. Ông Termsak Chalermpalanupap nói: “Rõ ràng, việc xây dựng lòng tin giữa ASEAN – Trung Quốc trên Biển Đông đang tiến triển tích cực. Chiếc cốc lòng tin đã đầy một nửa”.
Và quản lý căng thẳng
Với quan điểm, đằng sau tranh chấp lãnh thổ và tranh chấp ranh giới biển, Biển Đông như một trung tâm của sự cạnh tranh toàn cầu hoặc một nền tảng cho sự thịnh vượng, TS. Ian Storey, Biên tập viên Tạp chí Đông Nam Á đương đại, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS) của Singapore cho rằng, tuyên bố chủ quyền tranh chấp trên đảo san hô, chồng chéo biên giới trên biển và tranh luận về việc tiếp cận các nguồn tài nguyên giữa nhiều bên kết hợp lại làm cho Biển Đông như một vấn đề quốc tế phức tạp độc nhất.
Từ đây, Mỹ và Trung Quốc có sự gia tăng cạnh tranh chính trị khi Washington ủng hộ bộ quy tắc ràng buộc, nội dung ứng xử và giải quyết đa phương dựa trên luật pháp quốc tế. Ngược lại, Bắc Kinh lại không vội vàng để ký kết COC, thích đàm phán song phương và ưu tiên “sự thật lịch sử” trước pháp luật. Đó là chưa kể đến vai trò của ASEAN, hiệp hội có tới 4 quốc gia đang có tranh chấp với Trung Quốc ở Biển Đông… Vì thế, để quản lý tranh chấp, giảm thiểu căng thẳng, cần phải sớm hoàn thiện COC.
Trong năm 2012, các nước ASEAN đã tổ chức nhiều vòng thảo luận và hoàn thiện các đề xuất cơ bản của ASEAN về một COC khu vực và sau đó
Bên cạnh đó, việc tiếp tục thực thi các điều khoản trong DOC cũng giúp ích rất nhiều. DOC ký năm 2002 giữa ASEAN – Trung Quốc nhắm tới 3 mục đích: ngăn chặn xung đột, hợp tác và giải quyết xung đột. 5-6 năm qua, DOC đã giúp ngăn ngừa căng thẳng và xung đột nhưng lại không dẫn đến nhiều hợp tác cũng như nhiều tiến bộ theo hướng giải quyết các tranh chấp về chủ quyền đối với các đảo hay phân định các vùng biển.
Trong lúc mục đích đặt ra một ràng buộc pháp lý về DOC chưa được thực hiện, theo GS Stein Tonnessson thuộc Viện Nghiên cứu hòa bình Oslo (PRIO), Na Uy nhận định, sự thiếu rõ ràng trong việc xác định các vùng biển tranh chấp và không tranh chấp là một nguyên nhân. Do đó, chìa khóa để đi đến hòa bình bền vững trong Biển Đông là phải xác định phạm vi các tranh chấp biển. Giải quyết tranh chấp thông qua cùng hợp tác cũng là một sự lựa chọn khôn ngoan.
GS Dustin Kuan-Hsiung Wang, Giám đốc Viện Khoa học chính trị, Đại học Quốc gia Đài Loan khẳng định, đây là kinh nghiệm rút ra từ các bài học giải quyết tranh chấp của các khu vực, các tiểu khu vực khác và có thể áp dụng trong việc giải quyết tranh chấp ở Biển Đông. Một ý tưởng khác cũng khá là thú vị, thu hút được sự quan tâm của nhiều đại biểu, đó là việc thiết lập một công viên hòa bình tại Trường Sa của TS Vũ Hải Đăng thuộc Viện Biển Đông, Học viện Ngoại giao Việt Nam.
Như vậy, qua 9 phiên thảo luận, hơn 200 đại biểu đến từ hơn 30 nước và vùng lãnh thổ đã chia sẻ thông tin, những nghiên cứu mới nhất; trao đổi sâu về những diễn biến gần đây, về lợi ích và chính sách của các bên liên quan; phân tích các khía cạnh của luật pháp quốc tế và đề xuất những kiến nghị mới nhằm đóng góp thiệt thực hơn nữa vào việc giữ gìn hòa bình, ổn định ở Biển Đông
