Hãng Reuters ngày 14/9 đưa tin, 6 tàu hải giám Trung Quốc đã tiến vào vùng biển gần quần đảo Senkaku/Điếu Ngư đang tranh chấp với Nhật Bản. Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định, những con tàu này có nhiệm vụ giám sát các hoạt động trên biển và đây là lần đầu tiên Trung Quốc thực hiện tại khu vực gần quần đảo Senkaku/Điếu Ngư.
Việc thực hiện các hoạt động “thực thi pháp luật” cũng nhằm khẳng định chủ quyền đối với quần đảo và bảo vệ lợi ích hàng hải của Trung Quốc. Tuyên bố của Bộ Ngoại giao Trung Quốc có đoạn viết: “Hai nhóm tàu Trung Quốc tới vùng biển Senkaku/Điếu Ngư và các đảo phụ cận ngày 14/9 và bắt đầu tuần tra, thực thi luật pháp tại đây.
Lực lượng Bảo vệ bờ biển Nhật Bản cho biết, 2 tàu hải giám Trung Quốc đầu tiên là tàu 51 và 56 xâm nhập lãnh hải (quanh đảo Taisho) vào khoảng 6h18 sáng 14/9, tiếp theo là 4 tàu khác vào vùng quanh đảo Kuba lúc 7h. Sau khi tàu của lực lượng phòng vệ bờ biển Nhật Bản phát đi cảnh báo, 2 tàu 51 và 56 đã rời khỏi lãnh hải nước này vào khoảng 8h, nhưng những tàu còn lại vẫn còn ở đó.
Trước khi hai đội tàu này thực hiện nhiệm vụ của mình, một quan chức Bộ Nông nghiệp Trung Quốc đã hé lộ rằng, nước này sẽ tiến hành các cuộc tuần tra thường kỳ gần quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. Bộ Nông nghiệp Trung Quốc còn yêu cầu giới chức ngư nghiệp tại các tỉnh Chiết Giang và Phúc Kiến phải tính đến các khu vực xung quanh đảo Senkaku/Điếu Ngư trong phạm vi các cuộc tuần tra thường lệ. Đồng thời, chính quyền Bắc Kinh cũng cảnh báo rằng, hoạt động thương mại giữa hai nước có thể sẽ chịu tác động xấu từ căng thẳng ngoại giao.
Trung Quốc vẫn đang là đối tác thương mại lớn nhất hiện nay của Nhật Bản với tỷ lệ thương mại tăng 14,3% năm 2011 lên mức 345 tỷ USD... Không chỉ điều tàu tới vùng biển tranh chấp, đại diện Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc (LHQ) Lý Bảo Đông còn trình lên Tổng thư ký LHQ Ban Ki-moon tuyên bố của chính quyền Bắc Kinh về đường cơ sở ở quần đảo Điếu Ngư/Senkaku.
Mặt khác, Trung Quốc vẫn tiếp tục hối thúc Nhật Bản ngừng xâm phạm chủ quyền của Bắc Kinh và quay trở lại lộ trình giải quyết tranh chấp đảo Điếu Ngư thông qua các cuộc thương lượng.
Đáp lại những động thái từ phía Trung Quốc, ngày 14/9, Thủ tướng Nhật Bản Yoshihiko Noda khẳng định, Tokyo "sẽ áp dụng tất cả các biện pháp có thể nhằm đảm bảo an ninh" khu vực vùng biển của nước này. Chính phủ Nhật Bản cũng đã thành lập một văn phòng đặc biệt tại trung tâm giải quyết khủng hoảng thuộc văn phòng Thủ tướng để giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan đến tranh chấp biển đảo với Trung Quốc.
Trong khi đó, Thứ trưởng Ngoại giao Nhật Bản đã triệu Đại sứ Trung Quốc tại Nhật Bản Trình Vĩnh Hoa để phản đối việc tàu Trung Quốc xâm phạm lãnh hải Nhật Bản. Phát biểu với Đại sứ Trung Quốc, Thứ trưởng Ngoại giao Kawai nói: "Nhật Bản phản đối mạnh mẽ việc các tàu Trung Quốc tiến sâu vào lãnh hải Nhật Bản. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất lúc này là không được để mất mối quan hệ song phương. Hai bên cần phải xử lý mọi việc một cách bình tĩnh".
Bên cạnh đó, Nhật Bản đã đưa ra cảnh báo an toàn với các công dân nước này ở Trung Quốc và nêu chi tiết một số vụ việc ở Thượng Hải, nơi có tới 60.000 người Nhật đang sinh sống và làm việc.
Sau các cuộc đụng độ từ hôm 11/9, Lãnh sứ quán Nhật Bản tại Thượng Hải cũng đã ra thông báo: "Chính phủ Nhật Bản liên tục yêu cầu chính phủ Trung Quốc bảo đảm an toàn cho công dân và doanh nghiệp Nhật Bản. Nhưng chúng tôi đề nghị quý vị thực hiện mọi biện pháp phòng ngừa để đảm bảo an toàn của bản thân”. Theo một nhà ngoại giao Nhật Bản giấu tên, các biện pháp này gồm việc thận trọng khi đi ra ngoài vào buổi tối, tránh xa các nơi công cộng và cố gắng không nói tiếng Nhật ở nơi công cộng...
Giới quan sát nhận định, trong những tháng gần đây, quan hệ Trung – Nhật đột ngột rơi vào căng thẳng vì các nhà hoạt động hai nước lần lượt đặt chân lên quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. Mâu thuẫn lên đến đỉnh điểm sau khi chính phủ Nhật Bản tuyên bố đã hoàn tất thỏa thuận mua 3 trong số 5 hòn đảo thuộc chuỗi đảo không người ở này từ một gia đình chủ sở hữu tư nhân người Nhật Bản.
Xu hướng gia tăng căng thẳng đang ngày càng hiện hữu bởi không chỉ có những mâu thuẫn, đụng độ ở biển mà trên đất liền, các cuộc biểu tình chống Nhật cũng đã diễn ra tại hơn 20 thành phố của Trung Quốc. Xe riêng của Đại sứ Nhật Bản tại Trung Quốc cũng bị tấn công và giật cờ. Do đó, cách giải quyết tốt nhất là hai bên tiếp tục đàm phán và đưa ra phương án giải quyết đảm bảo quyền lợi cho đôi bên
