TOD sẽ giải quyết cả vấn đề nhà ở
Là đô thị lớn và đông dân nhất cả nước, từ nhiều năm qua TP Hồ Chí Minh đã đặt ra vấn đề phát triển đô thị gắn với định hướng giao thông công cộng (TOD), lấy hạ tầng giao thông làm trung tâm để từ đó phát triển không gian đô thị. Từ đó quy hoạch tập trung dân cư, dịch vụ và hạ tầng xung quanh các điểm trung chuyển giao thông công cộng khối lượng lớn. Đối với tuyến Metro số 1, mặc dù vấn đề TOD được chuyên gia nhìn nhận là chưa được thực hiện thành công, nhưng các khu chung cư cao tầng và dự án khu dân cư ven tuyến metro này đã góp phần tạo ra một lượng hành khách đi lại bằng metro khá lớn, ổn định ở mức bình quân hơn 52 nghìn lượt/ngày.
Từ bài học của tuyến Metro số 1, ngay khi Dự án xây dựng tuyến Metro số 2 được khởi công, UBND TP Hồ Chí Minh đã phê duyệt ranh giới quy hoạch các khu vực TOD xung quanh các nhà ga trên đoạn Bến Thành - Tham Lương.
Theo đó, thành phố xác định 5 khu vực TOD với tổng diện tích khoảng 940ha. Khu vực 1 ở trung tâm xung quanh các ga Bến Thành, Tao Đàn có diện tích khoảng 188,5ha; khu vực 2 gồm các ga Dân Chủ, Hòa Hưng, Lê Thị Riêng, Phạm Văn Hai và Bảy Hiền với diện tích rộng khoảng 265ha; khu vực 3 gồm ga Nguyễn Hồng Đào khoảng 43,8ha; khu vực 4, phía Tây tuyến Metro số 2 gồm các ga Bà Quẹo, Phạm Văn Bạch và Tây Thạnh được định hướng phát triển theo hướng kết nối kinh tế - logistics với diện tích khoảng 148,9ha và khu vực 5 gồm xung quanh nhà ga và Depot Tham Lương có quy mô khoảng 292ha.
UBND thành phố xác định, việc lập quy hoạch TOD dọc tuyến Metro số 2 nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất quanh các nhà ga, thúc đẩy phát triển đô thị mật độ cao gắn với giao thông công cộng, đồng thời tạo nguồn lực cho chính việc đầu tư và phát triển hệ thống đường sắt đô thị của thành phố trong thời gian tới.
Việc TP Hồ Chí Minh thu hút loạt doanh nghiệp lớn đầu tư vào phát triển hạ tầng giao thông chiến lược đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ đối với các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Tại Hội nghị cấp cao “Vành đai và Con đường” lần thứ 11, diễn ra ngày 9 - 10/9 vừa qua ở Hồng Kông (Trung Quốc), SonKim Land đã ký kết thỏa thuận nguyên tắc xác lập quan hệ hợp tác chiến lược trong việc phát triển nhà ga tích hợp với doanh nghiệp thành viên của Công ty Đường sắt đô thị Hồng Kông (MTR) và Tập đoàn Gamuda Land Việt Nam, dưới sự chứng kiến của đại diện Tổng Lãnh sự quán Việt Nam và Malaysia. Theo đại diện SonKim Land, việc hợp tác nhằm nghiên cứu các cơ hội phát triển TOD tại Việt Nam nói chung, TP Hồ Chí Minh nói riêng, trong đó trọng tâm là mô hình nhà ga tích hợp.
Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Hồng Kông và Ma Cao (Trung Quốc) - bà Lê Đức Hạnh nhấn mạnh, hội nghị là cơ hội thiết thực để quảng bá môi trường đầu tư tại Việt Nam cũng như hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam có nhu cầu đầu tư, hợp tác với doanh nghiệp Hồng Kông.
Theo thỏa thuận, các bên sẽ cùng nghiên cứu cơ hội phát triển TOD tại Việt Nam, hướng đến những mô hình tích hợp giữa hạ tầng giao thông công cộng với các chức năng đô thị như thương mại, dịch vụ, nhà ở và không gian cộng đồng. Trong đó, mô hình nhà ga tích hợp được định hướng không chỉ là điểm kết nối giao thông mà còn trở thành một phần của hệ sinh thái đô thị - nơi các hoạt động di chuyển, thương mại, dịch vụ và đời sống cộng đồng được kết nối trong cùng một không gian.
Việc hợp tác này đã mở ra cơ hội tiếp cận kinh nghiệm quốc tế trong việc phát triển nhà ga tích hợp và nghiên cứu khả năng ứng dụng mô hình TOD tiên tiến phù hợp với quá trình đô thị hóa và nhu cầu phát triển hạ tầng giao thông công cộng tại Việt Nam. Đồng thời, hướng đến việc nghiên cứu những mô hình phát triển bền vững, có khả năng tạo ra giá trị dài hạn cho khu vực xung quanh nhà ga, góp phần phát triển hạ tầng qua việc hình thành những không gian đô thị đa tầng, năng động và có tính kết nối cao. Nhất là khi mô hình TOD 5.0 đang được SonKim Land đề xuất với TP Hồ Chí Minh tại Khu đô thị phức hợp ga Thủ Thiêm.
Theo Savills Việt Nam, mạng lưới metro của TP Hồ Chí Minh trong tương lai gồm 12 tuyến với tổng chiều dài hơn 600km, đóng vai trò xương sống cho cấu trúc phát triển đô thị mới. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh cũng kéo theo những áp lực ngày càng lớn, ùn tắc giao thông kéo dài, khoảng cách sống, làm việc ngày càng xa, thiếu hụt không gian công cộng chất lượng trong môi trường đô thị mật độ cao. Bài toán của các siêu đô thị hiện đại vì thế không còn chỉ nằm ở việc di chuyển nhanh hơn, mà là làm sao để người dân trải nghiệm sống tốt hơn trong quá trình di chuyển. Do đó, TOD thế hệ mới đã chuyển trọng tâm từ hạ tầng sang con người; từ giao thông sang chất lượng sống đô thị, nhà ga không chỉ là điểm dừng, mà là “trái tim” đô thị. Ngoài ra, TOD còn giải quyết cả vấn đề nhà ở xã hội, nhà ở giá rẻ xung quanh các nhà ga metro khi không gian đô thị ở những khu vực này được quy hoạch lại.
Miễn vé xe buýt - thời cơ để giảm xe cá nhân
Cùng với kết quả phát triển nhanh hạ tầng giao thông, một trong những giải pháp nhằm kéo giảm lượng xe cá nhân, giảm ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường đô thị đã được TP Hồ Chí Minh áp dụng là miễn vé cho người dân đi lại bằng xe buýt.
Ông Bùi Hòa An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng khẳng định, việc tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ người sử dụng xe buýt đã đạt được những kết quả tích cực bước đầu. Sản lượng vận chuyển đạt 8,57 triệu lượt hành khách ngay trong tháng đầu triển khai miễn vé xe buýt, tăng 40% so với năm trước và vượt mục tiêu tăng tối thiểu 30% theo yêu cầu của UBND thành phố.
Theo ông Bùi Hòa An, mức tăng trưởng lượng khách đi xe buýt được duy trì liên tục qua từng tuần, điều này phản ánh hiệu quả bước đầu của chính sách hỗ trợ người dân sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng. Toàn mạng lưới thực hiện 97% chuyến xe buýt xuất bến đúng giờ, cao hơn chỉ tiêu thành phố đặt ra. Mạng lưới xe buýt thường xuyên được rà soát để điều chỉnh linh hoạt theo nhu cầu đi lại của người dân. Việc triển khai hệ thống vé điện tử và ứng dụng MultiGo đã tạo chuyển biến rõ trong việc chuyển đổi số ở lĩnh vực vận tải hành khách công cộng. Tỷ lệ hành khách được xác thực qua hệ thống điện tử tăng từ mức 9% lên gần 60%; số lượng người sử dụng thường xuyên ứng dụng MultiGo tăng 47% và số lượt tải ứng dụng tăng 34%.
Kết quả này góp phần từng bước hình thành cơ sở xác thực hành khách, nâng cao hiệu quả công tác quản lý, điều hành, giám sát hoạt động vận tải và tạo nền tảng triển khai phương thức thanh toán theo thực tế từ ngày 1/10. Ngoài ra, kết quả trên còn góp tạo thói quen sử dụng công nghệ cả với tổ chức và người dân, từ đó góp phần thúc đẩy nhanh chủ trương xây dựng đô thị thông minh, hình thành nên những “công dân số” của thành phố.
Việc thực hiện miễn vé xe buýt cũng kéo theo nhiều dự án cải tạo, sửa chữa, đầu tư trang thiết bị để nâng cao hiệu quả khai thác của mạng lưới xe buýt; tăng cường kết nối giữa xe buýt với tuyến Metro số 1 và các loại hình vận tải. Qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận, sử dụng xe buýt. Các đơn vị vận tải đã hoàn thành chuyển đổi 193 phương tiện từ sử dụng nhiên liệu Diesel sang xe buýt điện trên 14 tuyến xe buýt, góp phần giảm phát thải, hạn chế ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng của xe buýt.
Để chính sách miễn vé xe buýt tiếp tục lan toả rộng, ông Hoàng Nguyên Dinh, Phó Chủ tịch UBND thành phố đã yêu cầu Sở Xây dựng cùng các sở, ngành, địa phương tập trung khắc phục những vấn đề còn tồn tại, hạn chế nhằm thu hút người dân sử dụng xe buýt làm phương tiện đi lại hàng ngày.
Từ kết quả trên, vấn đề đầu tư phát triển mạng lưới xe buýt với quy mô lớn hơn nữa cũng cần được TP Hồ Chí Minh đặt ra. Theo TS nguyễn Bách Phúc, Chủ tịch Hội Tư vấn khoa học công nghệ và quản lý, xe buýt chỉ thuận lợi cho những cư dân có chuyến đi với điểm xuất phát và điểm đích đều nằm dọc theo lộ trình các tuyến xe buýt với khoảng cách đi bộ trên dưới 300m. Vì vậy đa số người dân vẫn sử dụng xe cá nhân đi lại gây quá tải phương tiện trên nhiều tuyến đường.
TS Nguyễn Bách Phúc nhìn nhận, ở những thành phố lớn của các nước tiên tiến, hệ thống giao thông công cộng được bố trí hoàn chỉnh gồm xe buýt loại nhỏ 12 chỗ ngồi và loại lớn từ 45 chỗ ngồi trở lên, xe điện bánh sắt và tàu điện ngầm. Hệ thống xe buýt công cộng đáp ứng được nhu cầu của người dân nên họ ít sử dụng taxi hoặc phương tiện cá nhân. Do đó, nếu TP Hồ Chí Minh đầu tư khoảng 11 tỷ USD để hoàn chỉnh hệ thống xe buýt phủ khắp thành phố, mức độ ùn tắc giao thông trên địa bàn sẽ giảm được 5 lần. Xe buýt cũng sẽ là phương tiện trung chuyển lượng hành khách rất lớn cho các tuyến metro sẽ được hoàn thành những năm sắp tới.
Phó GS.TS Phạm Xuân Mai khi tham gia lập đề án về phát triển xe buýt của thành phố đã nêu ra thực trạng 85% dân số ở khu vực nội thành sống trong các khu vực đa giác dân cư có đường giao thông nhỏ từ 3-6m không có vỉa hè. Để người dân đi bộ từ các tuyến đường nhỏ ra đường lớn đón xe buýt đi lại là điều hết sức khó khăn. Vì vậy có đến 86% người được khảo sát ở nhiều địa phương mong muốn trạm xe buýt cách nơi ở từ 200m trở lại để thuận tiện cho việc đi bộ. Từ thực tế này, Phó GS.TS Phạm Xuân Mai đã đề nghị TP Hồ Chí Minh đầu tư loạt xe buýt nhỏ để bố trí hoạt động trong các khu dân cư, trung chuyển khách ra các tuyến đường chính.
Với cơ chế trước đây, để đầu tư số tiền rất lớn cho xe buýt là vấn đề hết sức khó khăn với TP Hồ Chí Minh, nhưng từ những công trình PPP có giá trị vài chục nghìn, thậm chí hơn trăm nghìn tỷ, thành phố đã thực hiện thu hút đầu tư thành công. Gần đây, TP Hồ Chí Minh đã thu hút thành công một số doanh nghiệp đầu tư loạt xe buýt điện đưa vào hoạt động, nên việc đầu tư nguồn lực lớn cho xe buýt hiện không còn là vấn đề nan giải với thành phố. Vì vậy, cùng với việc khởi động một loạt các tuyến metro, TP Hồ Chí Minh cũng cần huy động nguồn lực đầu tư nhằm phủ kín mạng lưới xe buýt để giảm xe cá nhân, giảm ùn tắc giao thông và giảm ô nhiễm môi trường.
