Tiêu thụ nhiều đồ uống có đường gia tăng thừa cân, béo phì
Đưa con đến khám dinh dưỡng, chị Nguyễn Thị Loan (Hà Nội) lo lắng khi bác sĩ cho biết, các chỉ số của con trai chị đã chạm ngưỡng béo phì. Con trai chị Loan 10 tuổi, cao 1,30m, nặng 55kg, rất thích đồ ăn nhanh và uống nước ngọt. Thấy con tăng cân mất kiểm soát từ ngày lớp 4, chị Loan đã áp dụng nhiều cách để giảm cân cho con, nhưng không thành. Khi không có người lớn ở nhà, cháu lén ăn quà vặt, đặc biệt là đồ ăn nhiều đường.
Bác sĩ dinh dưỡng đã tư vấn cho chị Loan thực đơn có khẩu phần ăn đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng, chất xơ, giúp con điều chỉnh chế độ ăn để giảm cân nặng. “Tôi sẽ đồng hành cùng con, thời gian đầu chắc sẽ khó khăn, nhưng lần này phải quyết tâm, không để cân nặng của cháu tiếp tục “phi mã” như vừa qua”, chị Loan nói.
Không riêng con trai chị Loan, có nhiều trẻ em thừa cân, béo phì khi tới khám tư vấn dinh dưỡng tại Viện Dinh dưỡng Quốc gia đã cho biết, các cháu rất thích ăn đồ ngọt, uống nước ngọt có gas, đồ ăn nhanh và chiên rán. Nhiều cháu có chỉ số đường máu cao dù còn nhỏ.
PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết, 3 trong 4 yếu tố nguy cơ chuyển hoá gồm thừa cân – béo phì, tăng huyết áp, tăng đường huyết chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chế độ ăn. Can thiệp vào chế độ ăn ở cấp quần thể được xem là một trong những giải pháp có hiệu quả cao đề phòng ngừa bệnh không lây nhiễm.
Tuy nhiên, khẩu phần ăn của người Việt đang thay đổi theo chiều hướng bất lợi, như ăn nhiều thịt, muối và tiêu thụ nhiều đồ uống có đường hơn.
Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho hay, số lượng tiêu thụ thịt bình quân đầu người tăng từ 84g/người/ngày năm 2010 lên 136g/người/ngày năm 2020. Tại khu vực thành thị, con số này cao hơn, lên tới 155,3g/người/ngày.
Trong khi lượng rau xanh và quả chín dù đã cải thiện nhưng vẫn chưa đạt mức khuyến nghị. Mức tiêu thụ rau khoảng 231g/ngày, quả chín khoảng 140,7g/ngày, tương đương khoảng 66-77% nhu cầu khuyến nghị.
Lượng muối tiêu thụ vẫn cao, gần gấp đôi so với khuyến nghị. Năm 2020, mức tiêu thụ muối bình quân khoảng 8,1g/ngày, giảm so với 9,4g/ngày năm 2015, nhưng vẫn cao hơn 5g/ngày mà Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị.
Đặc biệt, mức tiêu thụ đồ uống có đường tăng nhanh. Năm 2009 bình quân tiêu thụ đầu người là 18,5 lít/năm, thì trong 15 năm qua đã tăng lên khoảng 350%.
Chuyên gia phân tích điểm bất lợi nổi bật là các nhóm thực phẩm giàu năng lượng, natri và đường tự do tăng nhanh, trong khi các nhóm thực phẩm có lợi cho sức khỏe như rau quả, ngũ cốc nguyên hạt lại cải thiện chậm.
Đặc biệt, các bữa ăn ngoài gia đình, thực phẩm chế biến sẵn cũng tăng nhanh tại khu vực đô thị.
Dán nhãn dinh dưỡng mặt trước để lựa chọn thực phẩm phù hợp
Theo PGS.TS Phan Hướng Dương, Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương, tại Việt Nam, có khoảng 8 triệu người mắc đái tháo đường, nhưng tới 62,6% trường hợp chưa được chẩn đoán, đồng nghĩa với việc nhiều bệnh nhân chỉ phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng.
Việt Nam có khoảng 8 triệu người mắc đái tháo đường.
Theo chuyên gia, đái tháo đường hiện là một trong những bệnh không lây nhiễm phổ biến nhất, với tốc độ gia tăng đáng báo động. Đáng chú ý, đái tháo đường đã trở thành nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 3 trong các bệnh lý không lây nhiễm.
Thực tế tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho thấy áp lực điều trị là rất lớn. Mỗi ngày, bệnh viện tiếp nhận gần 2.000 lượt bệnh nhân, trong đó đa số là người mắc đái tháo đường. Nhiều trường hợp được chuyển từ tuyến dưới lên trong tình trạng đã xuất hiện biến chứng nặng (như thận, tim mạch, tăng huyết áp, tổn thương mắt, biến chứng bàn chân…) kéo theo chi phí điều trị tăng cao và kéo dài.
Không chỉ dừng lại ở số lượng, tỷ lệ biến chứng của bệnh lên tới khoảng 54%, trong đó biến chứng tim mạch và thận chiếm tỷ trọng lớn – cũng là nguyên nhân chính làm gia tăng chi phí điều trị.
Cụ thể, tổng chi phí trực tiếp y tế cho đái tháo đường tại Việt Nam ước tính khoảng 435 triệu USD, trong đó gần 70% dành cho điều trị biến chứng của đái tháo đường týp 2.
Để giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm, WHO khuyến cáo mỗi người nên duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, vận động thường xuyên. Theo đó, cần giảm muối và các thực phẩm siêu chế biến, ưu tiên thực phẩm tươi, ăn đa dạng rau xanh, trái cây, đồng thời hạn chế nước ngọt, nước tăng lực, đồ uống có đường.
Bên cạnh đó, các chuyên gia dinh dưỡng, WHO tại Việt Nam cũng khuyến nghị áp dụng nhãn dinh dưỡng mặt trước bao bì thực phẩm để giúp người tiêu dùng nhanh chóng nhận biết sản phẩm có hàm lượng đường, muối hoặc chất béo không lành mạnh cao.
Chế độ ăn uống cân bằng, lành mạnh với đầy đủ các thành phần trong bữa ăn hàng ngày.
Theo chuyên gia, bảng thành phần chữ nhỏ mặt sau, người cao tuổi khó đọc, trẻ em không hiểu; người tiêu dùng cần biết mức đường, muối, chất béo ngay khi cầm lên. Chile áp dụng nhãn cảnh báo từ 2016; sau 18 tháng, lượng mua đồ uống dán cảnh báo giảm gần 24%.
Nhãn cảnh báo không cấm sản xuất, không cấm mua bán, chỉ trả lại cho người tiêu dùng quyền lựa chọn có hiểu biết và tạo động lực để doanh nghiệp tự giảm đường, giảm muối. Thuế điều tiết giá, nhãn điều tiết thông tin.
Chuyên gia đề nghị bổ sung Điều 62 Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Thực phẩm bao gói sẵn vượt ngưỡng đường, muối, chất béo phải có nhãn cảnh báo mặt trước; Chính phủ quy định ngưỡng và lộ trình; chuyển đổi 2 đến 3 năm; có cơ chế riêng cho sản phẩm.
Song song với đó, người tiêu dùng cần hình thành thói quen đọc nhãn dinh dưỡng để lựa chọn các thực phẩm lành mạnh, góp phần kiểm soát chế độ ăn uống và bảo vệ sức khỏe. Nhãn dinh dưỡng giúp người tiêu dùng dễ đọc, hiểu rõ về các thành phần dinh dưỡng có trong thực phẩm, đặc biệt là hàm lượng đường, muối, chất béo, năng lượng để lựa chọn thực phẩm phù hợp với mình, đảm bảo an toàn cho sức khỏe.
