Hợp tác công tư gỡ nút thắt cho hạ tầng chiến lược của TP Hồ Chí Minh

Trong dịp chào mừng 81 năm Ngày Quốc khánh (2/9/1945 - 2/9/2026) vừa qua, TP Hồ Chí Minh đã tiếp tục khởi công loạt công trình, dự án chiến lược với tổng mức đầu tư lên đến hơn 181 nghìn tỷ đồng. Số vốn rất lớn trên được huy động từ các nguồn lực như đầu tư công, hợp tác công tư, vốn vay và từ các doanh nghiệp tư nhân. Ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND thành phố cho rằng, việc này thể hiện tinh thần Nghị quyết 68-NQTW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân với phương châm "TP Hồ Chí Minh vì cả nước, cả nước vì TP Hồ Chí Minh".

Sau nhiều năm không thể triển khai, Dự án nâng cấp, mở rộng QL13 đoạn từ cầu Bình Triệu đến cầu Vĩnh Bình với mục tiêu khơi thông 5,9 km tuyến đường cửa ngõ, kết nối trực tiếp giữa trung tâm thành phố với Bình Dương và cả khu vực Tây Nguyên đã chính thức được khởi động. Dự án có tổng mức đầu tư lên tới hơn 20,6 nghìn tỷ đồng, mặt đường được mở rộng lên 60m, đảm bảo cho 10 - 14 làn xe lưu thông và sẽ được hoàn thành ngay trong năm 2028. TP Hồ Chí Minh kỳ vọng dự án được triển khai theo phương thức PPP, hợp đồng BOT này sẽ nâng cao năng lực giao thông, tăng cường kết nối vùng, kết nối các trung tâm kinh tế, công nghiệp, văn hóa với sân bay, cảng biển quốc tế.

Dự án nâng cấp, mở rộng QL1, đoạn từ Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Tây Ninh với tổng mức đầu tư khoảng 16,2 nghìn tỷ đồng cũng đã chính thức được triển khai. Đoạn QL1 có chiều dài khoảng 9,6 km đã quá tải năng lực thông xe từ nhiều năm qua sẽ được mở rộng lên 60m với 10-12 làn xe nhằm nâng cao năng lực lưu thông trên trục giao thông xuyên tâm Đông - Tây, kỳ vọng giúp tăng cường kết nối giữa thành phố với các địa phương lân cận. Tuyến QL1 này được nhà đầu tư cam kết hoàn thành, đưa vào khai thác ngay trong năm 2029.

Tuyến đường Vành đai 4 cũng đã được TP Hồ Chí Minh khởi công, gồm 10 dự án thành phần, trong đó có 5 dự án thực hiện theo hình thức đầu tư công và 5 dự án theo phương thức PPP, tổng mức đầu tư khoảng 120 nghìn tỷ đồng. Trước mắt thành phố chọn đầu tư Dự án thành phần 2-1 xây dựng đoạn từ ngã tư Tóc Tiên - Châu Pha đến cầu Châu Đức theo phương thức PPP, hợp đồng BOT với tổng mức đầu tư khoảng 5,2 nghìn tỷ đồng. Đoạn này có chiều dài hơn 18 km, quy mô phân kỳ 4 làn xe cao tốc sẽ được hoàn thành, đưa vào khai thác trong năm 2029. Dự án thành phần 2-3 xây dựng đoạn từ sông Sài Gòn đến kênh Thầy Cai với tổng mức đầu tư 8,7 nghìn tỷ đồng, trong đó phần vốn nhà đầu tư huy động là 5,7 nghìn tỷ đồng có chiều dài khoảng 16,7 km, quy mô giai đoạn đầu 4 làn xe cao tốc cũng được nhà đầu tư cam kết hoàn thành, đưa vào khai thác cùng thời điểm.

Trước đó, vào dịp kỷ niệm 50 năm TP Hồ Chí Minh vinh dự được mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), thành phố cũng đã khởi công, động thổ 8 dự án quan trọng với tổng mức đầu tư lên đến hơn 253 nghìn tỷ đồng. Nguồn vốn đầu tư rất lớn này cũng được huy động chủ yếu từ hình thức PPP và đầu tư trực tiếp bằng vốn tư nhân. Theo lãnh đạo UBND thành phố, Dự án cao tốc Hồ Tràm - Long Thành, đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu và các nút giao với cao tốc Bến Lức - Long Thành được khởi công trong dịp này sẽ góp phần giải quyết những điểm nghẽn giao thông cửa ngõ, mở ra không gian phát triển mới về phía biển. Dự án cũng góp phần tăng cường kết nối thành phố với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và sân bay Long Thành. Cao tốc TP Hồ Chí Minh - Mộc Bài sẽ trực tiếp khơi thông tuyến giao thông huyết mạch Tây Bắc, kết nối với các nước ASEAN qua đường bộ. Ông Hoàng Nguyên Dinh, Phó Chủ tịch UBND thành phố nêu rõ: Đây là những “mắt xích” chiến lược trong tổng thể phát triển hạ tầng, tạo nền tảng để thành phố bứt phá và phát triển bền vững.

Dự án cao tốc Hồ Tràm - Cảng hàng không quốc tế Long Thành là tuyến cao tốc đô thị kết nối trực tiếp sân bay Long Thành đến các trung tâm du lịch và kinh tế biển khu vực Đông Nam Bộ, có ý nghĩa chiến lược trong việc mở rộng không gian phát triển hướng biển của TP Hồ Chí Minh. Tuyến đường có chiều dài khoảng 42 km, quy mô 6 làn xe cao tốc hoàn chỉnh cùng hệ thống đường song hành hai bên tuyến. Điểm đầu kết nối với đường Vành đai 4 và tuyến ĐT991 tại phường Tân Thành, điểm cuối giao với đường ven biển Vũng Tàu - Bình Châu, tổng mức đầu tư khoảng 46,9 nghìn tỷ đồng, triển khai theo phương thức PPP, hợp đồng BT, thời gian thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2029. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc sẽ rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển từ TP Hồ Chí Minh đến khu vực Hồ Tràm và sân bay Long Thành, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế biển, du lịch, logistics và tăng cường liên kết vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Dự án xây dựng đường vượt biển kết nối giữa Cần Giờ với Vũng Tàu là công trình có tính đột phá, lần đầu tiên tạo ra một trục giao thông trực tiếp kết nối trung tâm TP Hồ Chí Minh với khu vực du lịch và cảng biển lớn nhất vùng Đông Nam Bộ. Tuyến đường vượt biển này có chiều khoảng 14 km, gồm phần cầu dài hơn 8km, phần hầm dài hơn 3,8 km và phần đường dẫn với quy mô 6 làn xe, tổng mức đầu tư khoảng 93 nghìn tỷ đồng. Đây là một trong số những dự án PPP, hợp đồng BT có mức vốn đầu tư rất lớn. Dự án phức tạp về kỹ thuật, khối lượng xây dựng công trình rất lớn, nhưng Liên danh Cần Giờ - An Hưng - Điền Thịnh - Lâm Viên cũng đã cam kết sẽ hoàn thành trong vòng 3 năm. Theo đánh giá của lãnh đạo UBND TP Hồ Chí Minh, dự án có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường kết nối giao thông liên vùng, rút ngắn thời gian di chuyển giữa Cần Giờ và Vũng Tàu, giúp thành phố khai thác hiệu quả tiềm năng phát triển du lịch, dịch vụ và kinh tế biển, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội khu vực phía Đông Nam, góp phần nâng cao vị thế của thành phố trong không gian kinh tế biển.

Dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc TP Hồ Chí Minh - Mộc Bài có tổng chiều dài 51 km, trong đó đoạn chạy qua địa bàn thành phố dài gần 25km sẽ được xây dựng 4 làn xe, tổng mức đầu tư khoảng 22,9 nghìn tỷ đồng. Đây là tuyến giao thông có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường liên kết vùng và kết nối quốc tế, giảm áp lực cho QL22, mở rộng cửa ngõ giao thương giữa TP Hồ Chí Minh với tỉnh Tây Ninh và Campuchia.

Ở khu vực nội thành, một loạt công trình giao thông quan trọng cũng đã được thành phố hoàn thiện pháp lý hoặc cho khởi công, động thổ gần đây như Dự án cầu đường Bình Tiên, tuyến Vành đai 2, tuyến đường trên cao thuộc trục Bắc - Nam, đường liên cảng Phú Hữu - Cát Lái cùng một loạt tuyến metro… Những kết quả trên đang tạo kỳ vọng đột phá về giao thông của TP Hồ Chí Minh trong những năm sắp tới.

Ông Nguyễn Công Vinh, Phó Chủ tịch UBND thành phố cho rằng, nhu cầu đầu tư cho hạ tầng của thành phố trong giai đoạn 2026 - 2030 là rất lớn trong khi khả năng cân đối nguồn vốn đầu tư công còn hạn chế. Vì vậy, việc lựa chọn phương thức đầu tư PPP đối với nhiều dự án hạ tầng giao thông trọng điểm là phù hợp với chủ trương huy động nguồn lực xã hội tham gia đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, giảm áp lực bố trí vốn đầu tư công. Luật Đầu tư theo phương thức PPP và các cơ chế, chính sách đặc thù được Quốc hội cho phép áp dụng với TP Hồ Chí Minh đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi để triển khai các dự án hạ tầng quy mô lớn theo phương thức PPP.

UBND TP Hồ Chí Minh nhận thấy đối với các loại hợp đồng như BOT, BTL và các hình thức tương tự, việc hoàn vốn cho dự án chủ yếu dựa trên nguồn thu từ khai thác công trình hoặc nguồn chi trả thường xuyên từ ngân sách. Trong khi đó, nhiều dự án có tính chất là công trình hạ tầng giao thông chiến lược, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, liên kết vùng và mở rộng không gian phát triển đô thị. Vì vậy việc xác định cơ chế thu hồi vốn trực tiếp từ người sử dụng hoặc nguồn thu từ khai thác công trình còn nhiều hạn chế, chưa đảm bảo tính khả thi của phương án tài chính cho dự án. Việc áp dụng hợp đồng BT, thanh toán bằng quỹ đất và một phần ngân sách có tính khả thi cao.

TS Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright: PPP trong chiến lược phát triển hạ tầng được kỳ vọng là một trụ cột quan trọng nhằm mở rộng dư địa đầu tư, giảm gánh nặng ngân sách và tận dụng hiệu quả nguồn lực khu vực tư nhân. Hiện khung pháp lý về PPP đã được hình thành và kinh nghiệm triển khai các dự án BOT, BT trong giai đoạn trước đã góp phần tạo ra một thị trường hạ tầng nhất định. Tuy nhiên, trong thực tiễn hoạch định và triển khai, PPP vẫn thường gặp trở ngại ở những lĩnh vực có mức độ rủi ro cao hoặc dòng tiền không đủ chắc chắn, như giao thông đô thị, xử lý nước thải, chống ngập hay hạ tầng xã hội. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc thiết kế chính sách và chất lượng chuẩn bị dự án. Cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu và rủi ro chính sách chưa đủ hấp dẫn và thiếu tính nhất quán giữa các dự án. Nhiều dự án PPP được đưa ra khi phương án tài chính, phân bổ rủi ro và bảo đảm pháp lý chưa đủ khả thi để có thể tìm nhà tài trợ. Ngoài ra năng lực quản trị đối với PPP cũng là vấn đề cần quan tâm, đặc biệt là trong việc giám sát thực hiện và xử lý các tình huống phát sinh trong suốt vòng đời dự án.