Trong ngày làm việc thứ 3 (11/7) của Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN (AMM) lần thứ 45 tại Thủ đô Phnom Penh (Campuchia), các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã gặp gỡ Ngoại trưởng Trung Quốc Dương Khiết Trì và đưa ra những giải pháp để giải quyết tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông, trong đó có giới thiệu về dự thảo Bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC) mà ASEAN đã thông qua. Tuy nhiên, theo nhiều nguồn tin ngoại giao, cuộc thảo luận giữa ASEAN và Trung Quốc về COC sẽ hoãn đến tháng 9.
Theo tin từ hãng Reuters, ngay khi bắt đầu cuộc họp, ASEAN và Trung Quốc đã có những mâu thuẫn trong việc thảo luận COC và việc triển khai COC. Đầu tiên là tranh cãi về việc có nên đưa vấn đề tranh chấp Biển Đông giữa Trung Quốc – Philippines và Trung Quốc – Việt Nam vào tuyên bố chung của ASEAN hay không. Tiếp đó là thái độ né tránh vấn đề Biển Đông của đoàn đại biểu Trung Quốc. Những động thái này đã khiến cuộc thảo luận giữa ASEAN-Trung Quốc không có kết quả khả quan.
Báo The Star (Malaysia) dẫn nội dung bản dự thảo văn kiện này cho biết ASEAN đề xuất tất cả các bên liên quan trước hết giải quyết tranh chấp lãnh thổ ở Biển Đông trong khuôn khổ Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác. Nếu không được, các bên có thể dùng đến “những cơ chế giải quyết tranh chấp theo luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS)”.
ASEAN đã nêu vấn đề Biển Đông và COC với Trung Quốc tại phiên họp ngày 11/7 ở Phnom Penh, Campuchia.
Về tổng thể, ASEAN vẫn kêu gọi các bên “giải quyết tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông bằng các biện pháp hòa bình; không sử dụng vũ lực hoặc đe dọa sử dụng vũ lực; tôn trọng quyền tự do hàng hải và quyền tự do hàng không trên Biển Đông”... Tổng thư ký ASEAN Surin Pitsuwan trong lần trả lời phỏng vấn báo giới cho biết, việc Trung Quốc sẵn sàng thảo luận COC với ASEAN là một sự khởi đầu tích cực.
Tuy nhiên, do nhiều yếu tố khách quan, cuộc gặp chính thức giữa ASEAN và các quan chức cấp cao Trung Quốc về vấn đề COC sẽ diễn ra vào tháng 9 tới tại Thủ đô Phnom Penh của Campuchia. Cấu trúc của cuộc gặp này sẽ sớm được ASEAN và đại diện của Trung Quốc quyết định.
Nhận định về việc trì hoãn đến tháng 9 mới thảo luận COC giữa ASEAN và Trung Quốc, các nhà phân tích cho rằng, một trong những lý do là vì có nhiều quốc gia muốn đa phương hóa, quốc tế hóa vấn đề Biển Đông trong khi Trung Quốc chỉ muốn thảo luận riêng rẽ với từng thành viên ASEAN có tranh chấp lãnh hải với nước này.
Một điểm đáng chú ý là trong khi Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Dương Khiết Trì đang dẫn đầu đoàn đại biểu nước này tham dự hội nghị AMM-45 thì người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lưu Vi Dân vẫn lớn giọng cảnh báo: “Thổi phồng vấn đề Biển Đông là đi ngược lại nỗ lực chung của mọi người cũng như xu hướng chủ đạo trong thời điểm cần hợp tác và phát triển và là một hành động khiến quan hệ Trung Quốc - ASEAN bế tắc”.
Thậm chí, ông Lưu Vi Dân còn cho rằng: “Cuộc họp của các bộ trưởng ngoại giao tại Diễn đàn Khu vực ASEAN là một cơ sở quan trọng để xây dựng lòng tin lẫn nhau và tăng cường hợp tác, nhưng đó không phải là nơi phù hợp để bàn về vấn đề Biển Đông”.
Rõ ràng, Trung Quốc đang gây khó cho ASEAN, đang tìm mọi cách né tránh vấn đề Biển Đông tại Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), nơi có sự tham dự của Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton, đại diện một số quốc gia khác như Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc, Canada, Australia... Trong khi đó, Philippines tuyên bố sẽ chính thức nêu vấn đề này tại diễn đàn ARF và Mỹ cũng ủng hộ động thái này.
| Học giả Trung Quốc kêu gọi không nên trì hoãn đàm phán về Biển Đông Trên diễn đàn Sina.com hôm 10/7, học giả Trung Quốc Lý Lệnh Hoa (người có bài viết phản bác đường 9 đoạn mà Trung Quốc đòi trên Biển Đông) tiếp tục có bài viết mang tên: “Không thể trì hoãn việc giải quyết vấn đề Biển Đông”. Theo đó, ông Lý Lệnh Hoa khẳng định: “Thời gian không chờ người, vấn đề Biển Đông không thể cứ kéo dài mãi. Chúng ta không thể chờ đợi, cách đúng đắn nhất là chủ động, tích cực giải quyết… Phép duy vật biện chứng dạy cho chúng ta thấy rằng: có mâu thuẫn và bất đồng thì phải nhìn thẳng vào vấn đề, càng trì hoãn thì càng bị động. Chỉ cần Trung Quốc cùng với các nước xung quanh Biển Đông thiết thực nỗ lực thì vấn đề sẽ được giải quyết”. Quan điểm của ông Lý Lệnh Hoa là Trung Quốc cần triển khai đối thoại, đàm phán hữu hảo với các nước hữu quan trên cơ sở tất cả các điều khoản quy định của UNCLOS. (Phan Hiển) |
