Mục đích chính của thông cáo chung lần này, theo hãng Manila Standard today và Kyodo News là nhằm tránh cho các nước có cùng tranh chấp trên Biển Đông tiếp tục có những động thái, hành động đối đầu nhau, gây nguy hại đến an ninh và hòa bình trong khu vực.
Hơn nữa, thông cáo chung cũng sẽ thể hiện rõ quan điểm của ASEAN trong vấn đề này để từ đó thúc đẩy việc đàm phán, xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC) giữa ASEAN và Trung Quốc. Nhưng cho đến chiều 11/4, đại biểu các nước thành viên ASEAN vẫn còn tranh luận về việc có nên đưa thông cáo chung này ở cấp độ Bộ trưởng hay cấp độ cao hơn bởi vào ngày 24 và 25 tới, Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 22 sẽ diễn ra với sự tham dự của nhiều nguyên thủ quốc gia trong khu vực.
Quyền Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan Sihasak Phuangketkeow cho biết, hiện tại, các nước thành viên ASEAN đã có được sự thống nhất về nội dung của thông cáo chung. Nhưng theo đề xuất của một vài quốc gia, ASEAN đang xem xét việc đưa thông cáo chung về Biển Đông ở cấp độ lãnh đạo quốc gia. Nếu được sự đồng ý của tất cả các thành viên, thông cáo chung này sẽ được đưa ra vào 25/4, ngày cuối cùng của Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 22.
Hãng Kyodo News tiết lộ, trong bản dự thảo mà họ có được, Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN đều đề nghị thúc đẩy sớm việc xây dựng COC để có thể đưa vào thực tiễn một cách nhanh chóng, hiệu quả. Vấn đề khác nhau trong quan điểm và cái nhìn của ASEAN và Trung Quốc về COC cũng được nhắc đến. Nhưng bản thông cáo chung vẫn khẳng định, đã đến lúc không thể nhượng bộ và ASEAN phải thể hiện rõ quan điểm và vai trò của mình trong vấn đề Biển Đông.
Tại cuộc họp ngày 11/4, trước những người đồng cấp trong khối ASEAN, Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Albert del Rosario đã khẳng định rằng, Philippines tôn trọng mọi quy tắc, quy định của Liên hợp quốc (LHQ) trong vấn đề Biển Đông và muốn mọi tranh chấp được giải quyết ổn thỏa theo luật định của LHQ như Công ước quốc tế của LHQ về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS) hay Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC)…
Ông Albert del Rosario cũng nhấn mạnh: “Đối với ASEAN và cộng đồng quốc tế, việc quản lý và kiểm soát các hoạt động hàng hải dựa theo UNCLOS là nhằm bảo đảm an toàn, an ninh, ổn định và tự do trong khu vực”. Đồng thời, ông Albert del Rosario cũng cam kết, mặc dù có vụ kiện với Trung Quốc về Biển Đông, song Manila vẫn sẽ phối hợp chặt chẽ với các nước ASEAN và chính quyền Bắc Kinh để sớm xây dựng COC, phù hợp với lợi ích của các bên.
Tham dự hội nghị lần này, đoàn đại biểu Việt Nam do Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh dẫn đầu cũng đã có những đóng góp về việc xây dựng Cộng đồng ASEAN, quan hệ đối ngoại và vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình, tình hình quốc tế, khu vực, cũng như các vấn đề có tầm quan trọng liên quan đến hòa bình, an ninh và hợp tác ở khu vực, trong đó có việc bảo đảm hòa bình, ổn định, an ninh an toàn hàng hải ở Biển Đông và thúc đẩy để sớm có COC.
Trong vai trò là Tổng thư ký ASEAN, sau cuộc gặp gỡ và trao đổi với Tổng thống Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono hôm 8/4, ngày 11/4, phát biểu tại Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN, ông Lê Lương Minh đã nhấn mạnh, ASEAN cần sớm thúc đẩy giải quyết hòa bình các xung đột, tranh chấp ở một số nước thành viên và giữa một số nước thành viên, trong đó đặc biệt là thúc đẩy đối thoại, giải quyết hòa bình vấn đề tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông, nhằm duy trì hòa bình và an ninh khu vực trên cơ sở thỏa thuận DOC, hướng tới thiết lập COC.
Tổng Thư ký Lê Lương Minh nhấn mạnh rằng tình hình địa chính trị khu vực và toàn cầu hiện nay, đồng thời mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới, song cũng đem tới những thách thức đối với khả năng duy trì vị trí và vai trò trung tâm của ASEAN, trong khi ASEAN đang tiếp tục tìm kiếm một phương pháp tiếp cận toàn diện trong sự tham gia, gắn kết của mình với bên ngoài. Đây chính là những động lực và sự hỗ trợ mạnh mẽ cho nỗ lực của ASEAN nhằm duy trì, thúc đẩy hòa bình, an ninh, ổn định và thịnh vượng, hợp tác với các đối tác thông qua các sáng kiến và ý tưởng để đối phó với những thách thức truyền thống và phi truyền thống mà khu vực đang và sẽ phải đối mặt.
Thời gian tới cũng là lúc ASEAN tiếp tục cung cấp các diễn đàn cho đối thoại hòa bình và hợp tác giữa các nước thành viên và với phần còn lại của cộng đồng quốc tế; tiếp tục nỗ lực liên kết và hội nhập để ASEAN trở thành một khối kinh tế mạnh, hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu…
Hôm 10/4, Philippines đã quyết định buộc tội đánh bắt trái phép đối với 12 ngư dân Trung Quốc trên chiếc tàu cá bị mắc cạn tại rạn san hô Tubbataha, nơi được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới...
