Những vụ không kích mới
Khi quân đội Israel xác nhận tiêu diệt Izz al-Din al-Haddad, người đứng đầu cánh vũ trang của Hamas tại Gaza, trong một cuộc không kích nhằm vào Gaza City hôm 15/5, Tel Aviv coi đây là một “thành tựu tác chiến quan trọng”. Theo giới chức Israel, Izz al-Din al-Haddad là một trong những chỉ huy cấp cao cuối cùng còn sống sót trong bộ máy quân sự Hamas sau hàng loạt chiến dịch truy sát kéo dài gần 3 năm qua.
Cái chết của Al-Haddad mang ý nghĩa vượt xa việc loại bỏ thêm một chỉ huy Hamas. Ông này được xem là nhân vật kế nhiệm Muhammad Sinwar sau khi em trai của Yahya Sinwar bị Israel tiêu diệt trước đó. Trong cấu trúc quân sự Hamas vốn đã tổn thất nặng nề, Al-Haddad thuộc nhóm hiếm hoi còn duy trì được ảnh hưởng thực tế tại Gaza City - khu vực mà Israel nhiều lần tuyên bố đã “kiểm soát phần lớn”.
Giới chức Israel mô tả Al-Haddad là một trong những “kiến trúc sư” của vụ tấn công ngày 7/10/2023. Quân đội Israel cho biết đòn tấn công đã đánh trúng tòa nhà nơi Al-Haddad ẩn náu, đồng thời các chiến đấu cơ cũng không kích cả khu vực xung quanh để ngăn khả năng ông này tháo chạy. Hamas sau đó xác nhận Al-Haddad đã thiệt mạng, dù không đưa ra lời đe dọa trả đũa như thường thấy.
Diễn biến này phản ánh một thực tế: dù không còn là tiêu điểm của truyền thông quốc tế trong vài tháng trở lại đây nhưng chiến trường Gaza chưa bao giờ thực sự hạ nhiệt. Ngược lại, các cuộc tấn công của Israel tại Gaza đang gia tăng trở lại sau khi chiến dịch quân sự phối hợp với Mỹ nhằm vào Iran tạm lắng xuống.
Chỉ một ngày sau vụ không kích nhằm vào Al-Haddad, ngày 16/5/2026, một chiếc ô tô di chuyển giữa trung tâm thành phố Gaza cũng bị thiêu rụi sau cú đánh chính xác từ máy bay không người lái của Israel. Người thiệt mạng trong xe là Bahaa Baroud - chỉ huy Bộ Tham mưu chiến dịch của Hamas, nhân vật bị Israel cáo buộc đang lên kế hoạch cho nhiều cuộc tấn công trực diện vào binh sĩ và thường dân nước này.
Các cuộc không kích dồn dập kể trên diễn ra trong bối cảnh những nỗ lực ngoại giao nhằm cứu vãn thỏa thuận ngừng bắn đạt được vào tháng 10 năm ngoái đang rơi vào trạng thái bế tắc nghiêm trọng. Kể từ khi lệnh ngừng bắn tạm thời được thiết lập, vòng xoáy bạo lực vẫn chưa bao giờ thực sự nguội lạnh. Dữ liệu thực địa cho thấy đã có khoảng 870 người Palestine thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel kể từ thời điểm đó. Ngược lại, 4 binh sĩ Israel cũng đã bị các tay súng bắn hạ trong các cuộc đụng độ cục bộ ở Gaza.
Việc Israel gia tăng cường độ tấn công tại Gaza sau khi mặt trận Iran tạm lắng cho thấy Tel Aviv đang có thêm dư địa để tái tập trung sức ép quân sự vào Hamas, quyết tâm xóa sổ hoàn toàn các tay súng còn lại của Hamas tại Gaza. Mục tiêu này càng được Israel đẩy mạnh trong bối cảnh Hamas đang cố gắng siết chặt quyền kiểm soát ở những khu vực mà quân đội Israel chưa chiếm đóng hoàn toàn.
Cuộc khủng hoảng không thể bị quên lãng
Những tháng qua, dư luận thế giới bị cuốn sâu vào cuộc khủng hoảng Iran, với những tác động bao trùm tới hầu hết các quốc gia. Vì thế, các diễn biến trên thực địa Gaza dần rơi xuống hàng thứ yếu trong không gian tin tức toàn cầu, cho đến khi các cuộc không kích mới nhất của Israel ngày 15 và 16/5 khiến Gaza trở lại tâm điểm chú ý.
Cái chết của các chỉ huy quân sự Hamas không chỉ làm sống lại tin tức về một cuộc chiến chưa nguôi tiếng súng, mà còn nhắc nhở công chúng thế giới về một cuộc khủng hoảng trầm kha của gần 2 triệu người Palestine tại Gaza.
Phát biểu trước Liên hợp quốc tuần qua, Trợ lý Tổng thư ký Liên Hợp quốc phụ trách Trung Đông, ông Khaled Khiari cảnh báo: “Tình hình tại Gaza hiện nay là một thảm họa với quy mô nghiêm trọng. Sự tàn phá do chiến tranh gây ra là choáng váng, trong khi hơn 85% dân số đã phải di dời, nhiều người trong số đó bị buộc phải rời bỏ nơi ở nhiều lần”.
Ở nhiều khu vực tại Gaza, bếp ăn từ thiện hiện trở thành nguồn cung cấp thực phẩm gần như duy nhất cho người dân nơi đây. Hãng tin Euronews dẫn lời nhiều người Palestine cho biết, đến giờ họ còn sống sót chủ yếu là nhờ các khẩu phần tại bếp từ thiện, với những thực phẩm rất cơ bản như đậu lăng, mì pasta hoặc đậu nghiền, đôi khi mới có thêm thịt, 1-2 lần mỗi tuần.
Theo Chương trình Lương thực Thế giới (WFP), khoảng 1,6 triệu người tại Gaza - tương đương gần 77% dân số của dải đất này - đang đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng. Báo cáo chung của FAO, WHO, UNICEF và WFP cũng cảnh báo hơn 100.000 trẻ em dưới 5 tuổi có nguy cơ suy dinh dưỡng cấp tính trong giai đoạn tới.
Không chỉ thiếu lương thực, Gaza cũng đang phải đối mặt với một mối đe dọa khác: dịch bệnh từ những đống đổ nát và rác thải. Việc thiếu thốn các thiết bị dọn dẹp đống đổ nát và rác thải y tế, kết quả của việc Israel hạn chế nhập khẩu các thiết bị chuyên dụng, đã khiến rác thải ứ đọng ngay trong và xung quanh các khu dân cư.
Tình trạng này tạo điều kiện cho các loại côn trùng, chuột bọ và ký sinh trùng phát triển mạnh mẽ, làm tăng nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Mặc dù vào ngày 14/5/2026, Liên hợp quốc đã nỗ lực đưa được một số lượng thuốc trừ sâu vào Gaza để chuẩn bị cho chiến dịch phun khử trùng, nhưng các cơ quan nhân đạo đều đồng ý rằng đây chỉ là giải pháp phần ngọn. Nếu Israel không cho phép tiếp cận 2 bãi chôn lấp rác hợp vệ sinh nằm gần vành đai Dải Gaza, thảm họa môi trường và y tế là điều không thể tránh khỏi.
Trong khi đó, các cơ quan nhân đạo cũng cho biết việc vận chuyển hàng cứu trợ vào Gaza vẫn cực kỳ hạn chế. Trong 11 ngày đầu tháng 5, chỉ khoảng một nửa số xe tải viện trợ từ Ai Cập được phép dỡ hàng tại các cửa khẩu do Israel kiểm soát. Văn phòng Điều phối nhân đạo Liên hợp quốc (OCHA) cho rằng nguyên nhân đến từ việc giảm hoạt động cửa khẩu, trục trặc khâu kiểm tra hàng hóa và nhiều rào cản khác.
Ngay cả khi viện trợ được đưa vào, quá trình phân phối cũng đối mặt hỗn loạn. Israel cáo buộc Hamas chiếm đoạt hàng cứu trợ để phục vụ lực lượng vũ trang hoặc bán lại trên thị trường chợ đen. Một số nguồn tin Palestine và truyền thông quốc tế từng xác nhận có hiện tượng hàng viện trợ bị chuyển hướng bởi các nhóm vũ trang hoặc mạng lưới buôn lậu. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ và Liên hợp quốc cũng lưu ý rằng chưa có bằng chứng cho thấy Hamas kiểm soát có hệ thống toàn bộ dòng viện trợ của Liên hợp quốc.
Sự tranh cãi quanh trách nhiệm có lẽ còn kéo dài. Nhưng, quan trọng hơn, điều đó không làm thay đổi việc người dân Gaza đang phải trả giá đắt nhất. Tại nhiều khu vực, giá bánh mì đã tăng gấp 3 lần so với trước đây. Nguồn nước sạch khan hiếm, dịch vụ y tế quá tải trong khi hơn 43.000 người được WHO thống kê đã mang thương tích có thể ảnh hưởng suốt đời. Nhiều bệnh viện chỉ còn hoạt động cầm chừng vì thiếu điện, nhiên liệu và vật tư.
Mịt mờ lối thoát
Khi chiến tranh tại Gaza bước sang năm thứ ba, lối thoát gần như duy nhất đối với những người dân ở dải đất này - cuộc đàm phán gián tiếp do Mỹ thúc đẩy - vẫn bế tắc quanh 2 điểm then chốt: Hamas có giải giáp hay không, và Israel có chấp nhận rút quân hoàn toàn khỏi Gaza hay không.
Israel tin rằng, sức ép quân sự sẽ buộc Hamas nhượng bộ. Do đó, họ tiếp tục đặt mục tiêu loại bỏ hoàn toàn năng lực quân sự của Hamas, với minh chứng là các cuộc không kích hôm 15 và 16/5 vừa qua. Nhưng, Hamas lại đang đặt cược vào khả năng tồn tại lâu dài, ngay cả khi phải chịu tổn thất lớn về nhân sự và cơ sở hạ tầng.
Giữa cái vòng luẩn quẩn ấy, đề xuất về “Ủy ban Quốc gia quản lý Gaza” - cơ chế do Mỹ hậu thuẫn nhằm đưa các nhà kỹ trị Palestine vào điều hành dân sự tại dải đất này - từng được xem như “phương thuốc” trị tận gốc khủng hoảng. Phương thuốc này cũng đang gặp trở ngại: Hamas tuyên bố sẵn sàng bàn giao quyền quản lý hành chính, nhưng chưa phát tín hiệu chấp nhận giải giáp lực lượng vũ trang. Trong khi đó với Israel, đây lại là điều kiện tiên quyết.
Kết quả là Gaza tiếp tục mắc kẹt trong một trạng thái lửng lơ: chiến dịch quân sự chưa kết thúc, nhưng một giải pháp chính trị đủ rõ ràng cũng chưa xuất hiện. Và, có lẽ, điều đáng lo nhất với vùng đất này không chỉ là bom đạn, mà còn là nguy cơ bị thế giới dần xem như một cuộc khủng hoảng đã trở nên “quen thuộc”. Để rồi, khi sự chú ý quốc tế dịch chuyển sang Iran hay những điểm nóng mới khác, Gaza vẫn ở đó - với các đoàn người đi sơ tán, những bếp ăn từ thiện cạn dần nguồn lực và một cuộc chiến chưa nhìn thấy lối ra.
