Thuốc lá điện tử và những hệ lụy khó lường

Các chất ma túy này sau khi sử dụng đều gây ảo giác, kích thích đối với người dùng, gây ra những hệ lụy khôn lường cho bản thân và xã hội.

Làn thuốc mờ ảo, tác hại thật

Thời gian gần đây, Bệnh viện Tâm thần Nghệ An liên tục tiếp nhận nhiều trường hợp bệnh nhân có độ tuổi từ 12-25, nhập viện trong tình trạng khó thở, chóng mặt, run rẩy tay chân, nghi ngộ độc do hút thuốc lá điện tử. Mới 20 tuổi, nhưng Nguyễn Văn T. (trú tại thành phố Vinh, Nghệ An) đã sử dụng thuốc lá điện tử từ năm học lớp 10. Ban đầu, T. được bạn bè giới thiệu dùng thử rồi dần dần quen lúc nào không hay. Đến khi được gia đình đưa vào bệnh viện điều trị với tình trạng khó thở, co giật, chóng mặt, run tay chân, T. mới nhận ra thuốc lá điện tử không “lành” như nhiều người tưởng. Lúc ấy, gia đình T. cũng mới bàng hoàng khi biết con mình nghiện thuốc lá điện tử.

Sau hơn 2 tuần tích cực điều trị theo phác đồ từ bác sĩ, T. đã phục hồi dần sức khỏe, tỉnh táo và ăn uống ngon miệng hơn. T. kể: “Hồi ấy thấy các bạn hút thuốc lá điện tử nên em cũng tò mò thử. Sau đó, khi không có thì rất khó chịu, không thể tập trung làm được việc gì nên em đã giấu bố mẹ để lén mua thuốc lá điện tử hút và lệ thuộc nó từ đó cho đến khi phải nhập viện. Trước đó, những lúc tỉnh táo em cũng tính bỏ nhưng không làm được...”.

Còn bệnh nhân N.H.M. (sinh năm 2002, trú tại huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An) lại nhập viện với một cách không ngờ tới. Sau khi mua thuốc lá điện tử về sử dụng lần đầu, M. đã có những biểu hiện chân tay run, choáng và ngất lịm đi. Đã hơn một ngày trôi qua kể từ khi nhập viện trong tình trạng sốc nặng do hút thuốc lá điện tử có chứa ma túy dạng tinh dầu, M. vẫn chưa hết bàng hoàng và mệt mỏi khi nhớ lại thời điểm bị sốc thuốc. “Em được bạn bè rủ rê hút thuốc lá điện tử không độc hại, nhìn cũng bắt mắt nên em đã thử. Và rồi bị nhập viện trong tình trạng sốc thuốc, em rất hoảng sợ và lo lắng”, M. nói.

Bác sĩ Trần Minh Ngọc, Trưởng Khoa Tâm thần nữ, Bệnh viện Tâm thần Nghệ An cho biết, tình trạng khi vào bệnh viện của các bệnh nhân nghi ngộ độc do hút thuốc lá điện tử thường có biểu hiện ảo giác, hoảng loạn, đập phá đồ đạc, cơ thể mệt mỏi, suy nhược, không ăn uống, thậm chí bị suy hô hấp... Việc điều trị sẽ bớt khó khăn và ít tốn kém hơn khi các rối loạn tâm thần được phát hiện sớm và ngăn chặn kịp thời, tránh để xảy ra những hệ lụy đáng tiếc.

Hiện nay, số lượng người hút thuốc lá điện tử ngày càng có xu hướng gia tăng, đặc biệt là trong giới trẻ, học sinh, sinh viên. Theo số liệu từ Bộ Y tế, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh ở nhóm tuổi 13-17 tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023; ở nhóm 13-15 tuổi, tỷ lệ đã tăng hơn gấp đôi từ 3,5% (năm 2022) lên 8% năm 2023. Có thể thấy, chỉ sau 3 năm tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đã gia tăng một cách đáng kể và đang gây ảnh hưởng xấu tới hành vi, lối sống, sức khỏe của các em. Đa số học sinh, sinh viên sử dụng thuốc lá điện tử như trào lưu để “chứng minh bản thân”, “sang chảnh”. Thậm chí, nhiều trường hợp còn nghĩ thuốc lá điện tử thay thế cho thuốc lá điếu truyền thống nên “vô hại”. Đây là suy nghĩ sai lầm khi chưa nhận diện được hết những nguy cơ, tác hại nghiêm trọng đến sức khỏe khi sử dụng thuốc lá điện tử của nhiều người dân hiện nay.

Nhiều bằng chứng của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy, thuốc lá điện tử cũng gây nguy hại đối với sức khỏe cộng đồng tương tự thuốc lá thông thường. Kết quả của một cuộc nghiên cứu thậm chí còn chỉ ra hàm lượng nicotine của thuốc lá điện tử có thể lên đến 24 mg, trong khi đó, lượng nicotine trong thuốc lá truyền thống ở mức 4 mg. Thuốc lá điện tử được đưa vào Việt Nam chủ yếu qua đường nhập lậu, xách tay...

Hiện, Bộ Y tế đang đề xuất cấm toàn bộ các sản phẩm thuốc lá điện tử vì đây là các sản phẩm có hại cho sức khỏe. Tính đến nay, đã có ít nhất 34 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng chính sách cấm hoàn toàn các sản phẩm thuốc lá điện tử, có 7 quốc gia áp dụng quy định quản lý chặt chẽ như cấp phép dược phẩm, nhưng chưa có bất kỳ sản phẩm nào đạt tiêu chuẩn cấp phép lưu hành trên thị trường. Trong khu vực ASEAN, đã có 5 quốc gia cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử gồm: Thái Lan, Singapore, Lào, Brunei, Campuchia.

Bác sĩ Nguyễn Cảnh Hùng, Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Nghệ An cảnh báo, trong thuốc lá điện tử có chứa nicotine và nhiều chất phụ gia khác, ngoài việc có thể gây ảnh hưởng thần kinh như loạn thần, ảo giác, kích động, còn có nguy cơ gây ung thư, tổn thương phổi. Đối với lứa tuổi học sinh, sinh viên, khi cơ thể đang trong giai đoạn phát triển, sử dụng thuốc lá điện tử gây tác động trực tiếp tới não bộ, gây suy giảm chú ý và tập trung, thay đổi tính cách, hành động thất thường, ảnh hưởng lớn tới trí nhớ và khả năng học tập, sức khỏe.

Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm

Hiện nay, thuốc lá điện tử được thiết kế đa dạng, với các mẫu mã bắt mắt như cây bút, thỏi son, ổ đĩa, móc khóa, đồ chơi... khiến nhiều người, kể cả người lớn nếu không chú ý kỹ thì khó có thể phân biệt được. Đặc biệt, thuốc lá điện tử sau khi được phối trộn hương liệu sẽ có những mùi như vị trái cây nên người lớn rất khó phát hiện con em mình đang sử dụng nó. Lợi dụng việc này, các đối tượng phạm tội đã pha trộn một số chất ma túy thế hệ mới vào tinh dầu của thuốc lá điện tử nên rất nguy hiểm cho người sử dụng và người xung quanh. Dù biết thuốc lá điện tử, khí cười bán ra thị trường có chất cấm nhưng do lợi nhuận cao nên các đối tượng vẫn sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi để hoạt động phạm tội.

Phương thức móc nối tiêu thụ thuốc lá điện tử của các đối tượng là nhằm vào giới trẻ bằng thủ đoạn thành lập các “đại lý” bên trong các trường học. Ban đầu, chúng rủ rê thanh, thiếu niên, học sinh, sinh viên dùng thử miễn phí và khi người dùng bị lệ thuộc thì các đối tượng sẽ bán với giá cao hơn; đồng thời, sử dụng chiêu hưởng “hoa hồng” để lôi kéo họ trở thành “đại lý”, “cộng tác viên” phân phối thuốc lá điện tử.

Xác định tính chất nguy hiểm của các hoạt động mua bán trái phép chất ma túy núp bóng thuốc lá điện tử, bóng cười, tại địa bàn tỉnh Nghệ An, thời gian qua, lãnh đạo Công an tỉnh đã chỉ đạo các phòng nghiệp vụ, công an các đơn vị địa phương tăng cường đấu tranh với loại tội phạm này. Qua đó, bắt hàng chục đối tượng liên quan đến hoạt động mua bán trái phép chất ma túy dưới dạng thuốc lá điện tử, bóng cười, thu giữ gần 38.000 chiếc thuốc lá điện tử, 45 bình khí N2O, 970 quả bóng cười...

Đặc biệt, Công an tỉnh Nghệ An là đơn vị đầu tiên trên cả nước bắt và khởi tố một đối tượng cầm đầu đường dây phân phối, kinh doanh thuốc lá điện tử, bóng cười trên toàn địa bàn huyện Diễn Châu, Nghệ An và các địa phương lân cận. Đối tượng là Cao Văn Thịnh (sinh năm 2003), trú tại xã Diễn Bích, huyện Diễn Châu.

Song song với tăng cường công tác đấu tranh, bắt giữ các đối tượng thì Công an tỉnh Nghệ An phối hợp với các lực lượng chức năng tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát có trọng tâm, trọng điểm tại các tuyến, địa bàn có nguy cơ, rủi ro buôn lậu, vận chuyển trái phép qua biên giới thuốc lá điện tử. Đồng thời, phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An và các trường trên địa bàn đẩy mạnh công tác tuyên truyền phòng chống ma túy và thuốc lá điện tử tới người dân, nhất là tầng lớp học sinh, sinh viên. Những kiến thức bổ ích về tác hại, hệ lụy của thuốc là điện tử đã được truyền tải một cách chân thực với nhiều dẫn chứng cụ thể. Qua đó, giúp nhiều em học sinh, sinh viên hiểu rõ hơn tác hại của thuốc lá điện tử để chủ động tránh xa thuốc lá điện tử và các tệ nạn xã hội khác.

Nhiều vụ việc đã bị Cơ quan công an đấu tranh bóc gỡ và thu giữ hàng chục nghìn sản phẩm thuốc lá điện tử có chứa chất ma túy. Nhiều trường hợp phải nhập viện nghi do ngộ độc sau khi sử dụng thuốc lá điện tử. Vì vậy, bên cạnh sự quyết liệt của cơ quan chức năng thì rất cần sự chung tay quan tâm hơn nữa, quản lý sát sao, cần có biện pháp nhằm răn đe, nhắc nhở học sinh, con em mình có lối sống lành mạnh từ nhà trường và các bậc phụ huynh.