Bí ẩn chiếc thuyền cổ song thân dưới lòng sông Dâu xưa

Dòng sông Dâu cổ xưa đoạn chảy qua tỉnh Bắc Ninh đã bị bồi lắng trở thành ruộng đồng từ hàng trăm năm qua. Cuối năm 2024, trong lúc nạo vét cải tạo một ao cá (thuộc khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành), người dân đã phát hiện hai chiếc thuyền cổ nằm song song với nhau, được đấu nối thành thuyền song thân.

Nhiều điều độc đáo về kết cấu của hai chiếc thuyền này mang tới cho giới khảo cổ góc nhìn mới về kỹ thuật đóng tàu thời xa xưa, đồng thời hé mở cơ hội giải mã hoạt động giao thương trên dòng sông Dâu và thành cổ Luy Lâu, trung tâm chính trị-văn hóa một thời xa xưa của người Việt.

Báu vật dưới đáy ao

Trước Tết Âm lịch Ất Tỵ (2025), gia đình ông Nguyễn Văn Chiến (50 tuổi), chủ trang trại chăn nuôi ở khu phố Công Hà, phường Hà Mãn, thị xã Thuận Thành thuê máy xúc nạo vét lòng ao để nuôi cá. Nước cạn, máy múc vét bùn cát sâu chừng 3m (từ bờ) thì va phải vật thể cứng. Tính cẩn trọng, ông Chiến dừng máy chờ khô đáy để tìm hiểu.

img_9251.jpeg -2
Chiếc thuyền cổ có thể đã nằm trong lòng sông Dâu từ ngàn năm qua.

Sau 1-2 ngày, dưới đáy ao cá của ông Chiến dần lộ ra hình thù giống như mép thuyền gỗ. Lập tức, ông báo tin tới chính quyền địa phương để khảo sát và có phương án xử lý. “Tôi xem nó như cái duyên của mình. Nhìn là mình đoán ngay đây có thể là thuyền cổ. Nếu ngần ngại, mình lấp đi luôn cũng chẳng ai biết để còn làm ăn. Nhưng, đây là di sản văn hóa nên ai cũng cần có trách nhiệm bảo vệ”, ông Chiến chia sẻ với PV Báo CAND.

Từ thông tin ông Chiến cung cấp, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh đã phối hợp Viện Khảo cổ học thuộc Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam tổ chức khảo sát hiện trường và xác nhận đây là dấu tích của hai chiếc thuyền cổ. Một tổ công tác do TS Phạm Văn Triệu, Phó trưởng Phòng Khảo cổ học lịch sử (Viện Khảo cổ học) chủ trì đã được thành lập để tiến hành khai quật. “Chúng tôi dành một tháng để khảo sát, lên kế hoạch làm sao khai quật đảm bảo nguyên trạng cổ vật nhất”, TS Triệu thông tin.

Vị trí phát lộ dấu tích thuyền cổ nằm trong lòng sông Dâu xưa, một nhánh của sông Thiên Đức (sông Đuống), chảy sát với bờ phía Tây của thành Luy Lâu cổ, nơi được coi là kinh đô thứ hai của nước ta sau thành Cổ Loa, là trung tâm văn hóa, giáo dục của đất nước trong một quãng dài lịch sử. Vị trí phát hiện hai thuyền cách di tích thành Luy Lâu khoảng 800m, cách chùa Dâu - trung tâm Phật giáo cổ xưa nhất Việt Nam, khoảng 600m và nằm trong khu vực dày đặc những dấu tích lịch sử quan trọng từng được phát hiện.

Dù có lẽ đã trải qua cả ngàn năm trong lòng sông Dâu, nay là đáy ao cá nhà ông Chiến, khung thân hai chiếc thuyền đến nay còn tương đối nguyên vẹn, nằm song song nhau, chiều dài từ mũi đến đuôi thuyền là 16,2m, rộng 1,9-2m và được ghép nối với nhau bằng một tấm ván gỗ rất cứng, dài khoảng 6,4m ở đầu thuyền.

Ngoài một số tấm ván thành thuyền đã mục hoặc bị máy xúc va trúng, các tấm còn lại đen nhánh, cứng cáp. Riêng đáy thuyền được đục từ thân gỗ nguyên khối, rộng 95 cm. Thuyền chia thành 6 khoang, vách ngăn bằng gỗ, khoang sâu nhất là 2m. TS Triệu cho biết, toàn bộ đinh đóng tàu đều làm bằng gỗ, không có dấu vết kim loại nào. “Đây là một phát hiện độc đáo, các thuyền có cấu trúc lạ với kết cấu kiên cố, chịu lực, chịu nước tốt”, TS Triệu chia sẻ.

image003.jpg -0
Phần gỗ đáy thuyền vẫn còn nguyên khối, đen nhánh.

Để tìm hiểu, các nhà khảo cổ tách hết đất cát trong lòng hai chiếc thuyền, nhưng giữ nguyên hiện trạng phía ngoài vỏ thuyền để bảo vệ cấu trúc gỗ. Mọi vật thể lấy ra từ lòng thuyền đều được ghi chép, rửa và sàng lọc để thu thập các mẫu vật có giá trị nghiên cứu. Ngày hai lần, các nhà khảo cổ phủ bạt vải lên thành thuyền và tưới nước cấp ẩm nhằm tránh sự co ngót của gỗ gây ra hiện tượng cong vênh...

Dựa trên kết cấu và các dấu vết trên thành thuyền, các nhà khảo cổ học tin rằng, hai con thuyền gần như chắc chắn được đấu nối sàn liền mạch, nói cách khác, chúng tạo thành một chiếc thuyền song thân (song đáy, song lòng) với diện tích mặt sàn bên trên rộng tới 100 m2.

PGS Bùi Minh Trí (Viện Khảo cổ học thuộc Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam) đánh giá chiếc thuyền “song lòng” này hoạt động bằng buồm và đã bị tháo dỡ hết những thiết bị bên trên sàn tàu, sau đó bỏ hoang trên sông trước khi tự chìm và bị quên lãng đến tận ngày nay.

Giá trị khảo cổ ở tầm thế giới

Hiện chưa có kết luận cuối cùng về niên đại và chủng loại của hai chiếc thuyền, nhưng các nhà khảo cổ học có chung nhận định đây là con thuyền cổ có thiết kế đặc biệt nhất từng được phát hiện, chứa đựng nhiều thông tin quý giá về kỹ thuật đóng thuyền thời cổ xưa.

img_9254.jpeg -3
TS Phạm Văn Triệu giới thiệu hai con thuyền tới các đại biểu, ngày 26/3.

Các mẫu vật thu được từ hiện trường đang được phân tích niên đại bằng phương pháp đồng vị phóng xạ Carbon-14 (C14) và sẽ cho kết quả sau vài tuần nữa. Tạm thời, các nhà khảo cổ đánh giá thuyền được chế tạo bằng gỗ táu kèm gỗ lim. Riêng gỗ táu có đặc điểm tự nhiên là nở ra khi gặp nước, vì vậy mà nó sẽ khiến đinh gỗ bắt chặt hơn, tránh rò nước.

Tại Hội nghị đầu bờ về kết quả khai quật hai chiếc thuyền diễn ra ngày 26/3, PGS.TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam khẳng định, để đánh giá về giá trị khảo cổ của hai chiếc thuyền thì xác định niên đại là điều quan trọng nhất. Dựa trên những dữ liệu lịch sử, các nhà khoa học cho rằng, thuyền khả năng cao được đóng trong khoảng từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 14.

Về chức năng của thuyền, có một số ý kiến đồ đoán hai chiếc thuyền là thuyền chiến. Tuy nhiên, PGS.TS Tín nhận định, qua nghiên cứu cấu trúc và so sánh với thiết kế thuyền bè trong lịch sử, có thể thấy đây không phải thuyền phục vụ quân sự mà là thuyền chở hàng. Với kết cấu lòng sâu, ghép sàn phẳng bên trên và hoạt động bằng buồm, nó có thể là phương tiện chở hàng, buôn bán trực tiếp, thậm chí là nơi sinh sống hằng ngày của người xưa.

PGS.TS Tín cho rằng, việc nghiên cứu hai chiếc thuyền cũng nên làm rõ được nguồn gốc liệu chúng được đóng ở Việt Nam hay nước ngoài. Theo ông, các đơn vị nên công bố rộng rãi kết quả và liên hệ với các nhà khảo cổ quốc tế để mời họ cùng tham gia nghiên cứu. Ông nêu quan điểm, với thiết kế, kỹ thuật, vật liệu và cấu trúc độc đáo, hai chiếc thuyền có giá trị với không chỉ với ngành khảo cổ học Việt Nam mà còn là ở tầm thế giới.

image005.jpg -1
Một số mẫu vật thu thập được trong lòng thuyền cổ.

PGS.TS Bùi Minh Trí, Phòng Khảo cổ học dưới nước (Viện Khảo cổ học) đồng tình với cách nhìn này. Ông cho rằng, cần so sánh hai chiếc thuyền vừa khai quật với các mẫu thuyền từng được tìm thấy ở khu vực, thậm chí mở rộng ra toàn vùng châu Á-Thái Bình Dương để có thể nhận định chính xác về nguồn gốc, chủng loại và mục đích sử dụng.

Ông cũng nhấn mạnh, việc phát hiện hai chiếc thuyền sẽ gợi mở nhiều thông tin mới, mang ý nghĩa quan trọng về kết nối sông Dâu với biển và kinh thành Thăng Long trong hệ thống dòng chảy của các con sông cổ của nước Việt thời xa xưa.

Về vấn đề bảo tồn, PGS.TS Bùi Minh Trí cho rằng, bảo tồn gỗ khó hơn nhiều so với những loại vật liệu khác. Ông đề xuất hai phương án: Thứ nhất, lấp lại khu vực khảo cổ, đóng lại di tích để bảo tồn nguyên trạng dưới lòng đất, khoanh lại khu vực này và tái hiện hình ảnh 3D về di tích để phục vụ công chúng và giới khoa học. Thứ hai, bảo tồn tại chỗ bằng cách xây dựng thành bể và có nước để giữ thuyền, du khách có thể đến xem trực tiếp. Giải pháp này sẽ tốn kinh phí nhưng mang lại hiệu quả bền vững và lâu dài.

PGS.TS Tống Trung Tín thì cho biết, hai con tàu có kích thước lớn, trọng tải nặng nên việc di dời không khả thi và tốn nhiều chi phí. Khi mùa khô nắng đến gần, hai chiếc thuyền có nguy cơ bị hư hại nếu không bảo quản đúng cách. Ông cũng đưa ra phương án bảo tồn tại chỗ bằng cách xây bể chứa hai chiếc thuyền, xây dựng đường đi khang trang. Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam tin tưởng di tích sẽ phát huy giá trị, thu hút sự quan tâm của công chúng nếu được bảo tồn đúng cách.

image007.jpg -0
Ông Nguyễn Văn Chiến (bìa phải) trò chuyện cùng PV tại khu vực phát hiện hai chiếc thuyền cổ.

Từ khi phát hiện hai chiếc thuyền cổ dưới ao cá trong trang trại của gia đình, ông Nguyễn Văn Chiến không chỉ tạo mọi điều kiện để nhóm khảo cổ tới làm việc, người dân tới tham quan mà còn cải tạo chòi lợp tôn canh ao cá thành nơi làm việc cho nhóm khảo cổ. Ông cũng dành phần lớn thời gian hỗ trợ nhóm chuyên gia, công nhân khai quật hiện vật.

Trò chuyện với PV Báo CAND, ông Chiến bày tỏ tự hào vì đã góp phần phát hiện một di tích cổ mới cho quê hương Thuận Thành. Ông khẳng định sẽ ủng hộ hết mình nếu các cơ quan chức năng tính đến phương án bảo tồn hai chiếc thuyền tại chỗ.

Duy Hiển - Nguyễn Phùng

Các tin khác

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Thách thức lớn của thể thao Việt Nam trước thềm SEA Games 34

Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Trung Quốc thiếu hụt hóa dầu, tăng áp lực giá

Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Phim tầm trung - “miền đất hứa” của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Khi người trẻ muốn kể đúng câu chuyện lịch sử

Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Trào lưu độ xe điện, hiểm họa khôn lường

Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Lập hàng trăm công ty “ma” mua bán trái phép hóa đơn

Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Bước ngoặt từ những cái lắc đầu

Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Phim ngắn AI bủa vây, cuốn người xem vào vòng xoáy không hồi kết

Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Bên trong du thuyền 5 sao thành… làng vận động viên

Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Người trẻ muốn đánh thức mùa trăng

Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Khí đốt đắt đỏ, nhu cầu than toàn cầu có thể lập kỷ lục mới

Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Từ “Hoàng hậu cuối cùng” đến bài toán quyền tài sản trí tuệ

Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Văn hóa truyền thống không chỉ là đạo cụ sân khấu

Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Chuyển hóa địa bàn phức tạp về xuất, nhập cảnh trái phép ở Tây Ninh

Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Tái diễn chiêu lừa “buôn thần bán lộc”

Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Đoàn Thể thao Việt Nam dồn lực cho Asiad 20: Sẵn sàng xung trận

Bước vào những ngày đầu tháng 9/2026, chiến dịch chuẩn bị cho Asiad 20 tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản) của Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đã chính thức bước sang giai đoạn hoàn tất các khâu then chốt cuối cùng. Với quyết định thành lập quy tụ 498 thành viên tranh tài ở 29 môn thi đấu, thể thao nước nhà đang thể hiện quyết tâm cao độ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đoạt từ 4 đến 6 HCV. Từ các chuyến tập huấn nước ngoài của những đội tuyển mũi nhọn, các gói thưởng kỷ lục được kích hoạt, cho đến công tác hậu cần và y tế, tất cả đã sẵn sàng trước giờ xuất trận.

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Mất tiền oan với ứng dụng “dùng thử miễn phí”

Giữa hàng loạt ứng dụng mời trải nghiệm miễn phí, người dùng có thể kích hoạt một ứng dụng chỉ sau vài thao tác. Tuy nhiên, khi thời hạn dùng thử kết thúc, hệ thống tự động chuyển sang trả phí, thậm chí thu tiền cả năm nếu khách hàng không kịp hủy.