Bất cập, lãng phí trong thực hiện sách giáo khoa, chương trình mới
Mỗi năm các nhà xuất bản (NXB) cho ra lò hàng trăm ngàn bộ sách giáo khoa (SGK) cho các cấp học. Vấn đề là việc các bộ SGK liên tục được thay thế, bổ sung để theo kịp chương trình mới và đặc biệt là có những cuốn thuộc dạng… không cần thiết (!?) đã gây lãng phí lớn nguồn lực của xã hội...
1. Cứ đầu năm học mới, chị Hoàng Dung (một viên chức công tác tại tỉnh Hưng Yên) lại cảm thấy nỗi bức xúc thêm một lần bị đẩy lên. 2 lần sinh nở, chị Dung có 4 đứa con (một lần chị sinh 3) nên mỗi khi chuẩn bị vào năm học, chị phải mua liền một lúc 4 bộ SGK. Năm nay số tiền chị phải bỏ ra để mua 1 bộ SGK lớp 4 là hơn 450 ngàn đồng, 3 bộ SGK lớp 2 là hơn 270 ngàn đồng/bộ. Tổng cộng, chị phải chi ra hơn 1,2 triệu đồng chỉ riêng cho SGK.
Điều đáng nói ở đây là trong số 24 cuốn SGK lớp 4, thì có tới một nửa là sách bài tập. Mà, những cuốn này học sinh chỉ dùng một lần là bỏ, vì các con sẽ điền vào những chỗ trống có sẵn. Do đó, chị Dung muốn “tiết kiệm” 1 bộ SGK cũng không được.
Cuốn "Giáo dục thể chất" được nhiều phụ huynh cho rằng không cần thiết, lãng phí.
"Tôi nhớ, mấy năm trước có mua SGK cho cháu đi học, mỗi bộ giá chỉ tầm 50 ngàn đến 100 ngàn đồng. Thế mà chỉ sau chừng 3-5 năm khi con tôi đi học đã phải mua SGK đắt gấp đôi, gấp ba lần" - chị Dung tỏ ra bức xúc.
Anh Đoàn Thảo, viên chức của một bộ tại Hà Nội cũng không kém phần bức xúc thì được hỏi về chuyện SGK của các con. Gia đình anh có 2 cháu, mỗi năm học mới, số tiền phải chi cho 2 bộ sách giáo khoa hết tầm 800 ngàn đồng đến 1 triệu đồng. “Đối với gia đình công chức, viên chức thì số tiền này không phải là quá sức, song với con em công nhân, đặc biệt là học sinh dân tộc miền núi thì cũng không phải là số tiền nhỏ. Thêm nữa, khi “soi” kỹ, trong bộ sách Cánh diều mà các cháu đang học có những cuốn như “Giáo dục thể chất" hay “Hoạt động trải nghiệm" là môn cháu rất ít dùng. Hỏi con, các cháu cho biết những cuốn sách trên có mang đến lớp thì cũng hiếm khi được giở ra. Do vậy, cá nhân tôi cho rằng, 2 cuốn sách trên chỉ cần phát hành cho giáo viên là được rồi" - anh cho biết.
“Thử làm một phép tính nhỏ giá bìa của 2 cuốn sách trên tổng là 33 ngàn đồng. Thoạt nghe thì có vẻ... không đáng bao nhiêu, song nếu nhân với số lượng in lần lượt là 170 ngàn cuốn và 200 ngàn cuốn thì tổng cộng số tiền phụ huynh học sinh phải bỏ ra lên tới hơn 12 tỷ đồng - quả là một số tiền không hề nhỏ" - anh Thảo bức xúc nói.
Đề cập đến câu chuyện lãng phí SGK, bà Lê Thị Nga, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội từng phải thốt lên: “Tại sao bây giờ khác thế hệ trước, 1 bộ sách không dùng được 2-3 thế hệ? Tại sao lại phải ghi bài tập vào sách giáo khoa? Tại sao lại để phí mỗi năm chúng ta xuất bản hơn 1 triệu cuốn SGK, xã hội mất hàng ngàn tỉ đồng, nhưng đến năm sau không dùng được nữa?”.
2. Ngoài bức xúc về những bất cập, lãng phí trong phát hành SGK các cấp thì các bậc phụ huynh và giáo viên còn bày tỏ băn khoăn khi các con liên tục bị "xoay như chong chóng" khi Bộ Giáo dục Đào tạo thực hiện đổi mới chương trình, SGK mới.
Chị Nguyễn Hải Yến, giáo viên một trường THPT thuộc tỉnh Hải Dương chia sẻ. Gần đây, cơ quan quản lý đưa ra "Một chương trình - nhiều bộ sách". Mục đích của việc ban hành nhiều bộ sách là tạo ra sự đa thanh, đa sắc, đa cực, cho người dạy và người học được phát huy hết quyền và khả năng của mình. Nhưng, đáng tiếc, không hiểu do nguyên nhân gì mà đằng sau mục tiêu tốt đẹp ấy, một cái "chợ" trong ngành giáo dục hình thành, sách thành miếng mồi béo bở cho cả một hệ thống ăn theo. Cuộc chiến thương mại bắt đầu từ khâu viết sách, thẩm định, duyệt sách, chọn sách... Trên lý thuyết là giáo viên được quyền chọn sách giáo khoa để dạy, nhưng sách gửi về cho giáo viên đọc chỉ là các file hình ảnh kèm lời gợi ý của cấp trên là chọn bộ nào... Và, thực tế, nếu giáo viên có chọn bộ khác thì dạy bộ sách nào lại do cấp có thẩm quyền nào đó duyệt (!?).
"Có những bộ sách giáo khoa chỉ qua vài năm mà giá đã tăng 2-3 lần", một số phụ huynh bày tỏ.
Không những thế, các bộ sách không triển khai chương trình đồng nhất, thậm chí có nhiều sự khác biệt về nội dung, cấu trúc. Có bộ môn, như Toán lớp 7, cùng một nội dung nhưng sách Cánh diều dạy ở kì I mà sách Kết nối tri thức lại thiết kế ở kì II. Kiểu "loạn sách giáo khoa" này làm khó, thậm chí là "đánh đố" những em học sinh không may phải chuyển trường khi vừa phải mua cả bộ sách mới, vừa phải học lại từ đầu.
Cũng không rõ ai có "sáng kiến" tích hợp đem ghép 3 môn Vật lý, Hóa học, Sinh học vào chung 1 cuốn sách. Nội dung của từng môn được sắp xếp theo cấu trúc vài chương một phân môn. Theo cấu trúc ấy, những tuần đầu học sinh lớp 6, 7 sẽ học "cuốn chiếu" phân môn Hóa học, thời lượng 4 tiết/tuần. Các tuần tiếp theo sẽ học Vật lý, kết thúc môn Vật lý thì chuyển sang học môn Sinh học. Cách thiết kế máy móc, kém khoa học này dẫn đến sự quá tải với cả học sinh và giáo viên. Trong khi giáo viên người thì "chạy sô" kín tuần không tiết nghỉ, người thì ngồi chơi để chờ đến lượt môn mình thì học sinh học cuốn chiếu hết một môn học, sách vở cất một xó, sang năm học sau mới mở lại môn ấy, kiến thức khó mà ở lại lâu trong đầu học sinh...
“Nếu có toan tính sai lầm thì nên dừng lại"
Để có những ý kiến khách quan, trung thực về vấn đề thực hiện đổi mới chương trình, SGK mới, phóng viên ANTG đã có cuộc trao đổi hết sức thẳng thắn với bà Nguyễn Thị Kim Thúy - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội.
- Theo đánh giá của bà, việc chuẩn bị điều kiện để đáp ứng yêu cầu của chương trình, SGK mới như thế nào? Trách nhiệm ở đâu?
+ Nhờ lộ trình đổi mới đề ra trong Nghị quyết 51/2017 của Quốc hội phù hợp và nhờ nỗ lực của toàn ngành Giáo dục nên nhìn chung việc thực hiện đổi mới chương trình, SGK cho đến nay khá suôn sẻ. Tuy vậy, ở một số địa phương, số học sinh trong lớp vẫn quá đông, khó tổ chức hoạt động theo yêu cầu của chương trình mới.
Bà Nguyễn Thị Kim Thúy - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội của Quốc hội.
Ở một số địa phương, các trường tiểu học vẫn gặp khó khăn trong việc bố trí cho học sinh học 2 buổi/ngày và trong việc tìm giáo viên dạy các môn Ngoại ngữ, Tin học. Cán bộ quản lý và giáo viên nhiều trường THCS vẫn lúng túng trong việc dạy các môn học tích hợp (Khoa học tự nhiên, Lịch sử, Địa lý). Hầu hết các trường THPT không có giáo viên dạy các môn Nghệ thuật. Nội dung chương trình đã giảm tải nhưng một số SGK vẫn quá tải, các trường tiểu học vẫn bố trí thời gian trống để dạy “văn hóa”, chứ không dành thời gian cho học sinh vui chơi, giải trí. Trong những hạn chế trên, có hạn chế thuộc trách nhiệm của Bộ Giáo dục và Đào tạo như: Chưa tập huấn kĩ để giáo viên, nhất là giáo viên các môn học tích hợp, dạy đúng chương trình; chưa kịp thời có các văn bản chỉ đạo việc dạy các môn thiếu giáo viên (như Ngoại ngữ, Tin học, Nghệ thuật); chưa xây dựng được phương án thi tốt nghiệp THPT phù hợp với yêu cầu của chương trình mới; chưa tổ chức biên soạn được SGK cho học sinh khiếm thị và một số đối tượng đặc biệt khác,...
Bộ cũng có trách nhiệm trong việc thiếu kiểm tra, đôn đốc quyết liệt để các địa phương thực hiện đúng yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị 16/2018 về đẩy mạnh thực hiện đổi mới chương trình, SGK Giáo dục phổ thông. Nhưng, ai cũng biết ngành Giáo dục không thể quyết định được 2 yếu tố quan trọng trong hoạt động của mình là nhân lực và tài lực (kinh phí, cơ sở vật chất), nếu không có sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy và chính quyền. Vì vậy, trách nhiệm về việc thiếu giáo viên, thiếu trường lớp thuộc về cấp ủy và chính quyền địa phương.
- Một số giáo viên phản ánh, việc bỏ phiếu lựa chọn các bộ SGK trong nhiều trường đang trở nên hình thức, “lý thuyết suông”, thậm chí SGK đã thành “miếng mồi béo bở” cho cả một hệ thống ăn theo. Theo bà, làm thế nào để ngăn chặn “lợi ích nhóm” trong biên soạn, thẩm định, phê duyệt SGK?
+ Tôi nhận được khá nhiều thông tin về việc ý kiến của giáo viên, của cơ sở giáo dục trong lựa chọn SGK không được tôn trọng. Thậm chí, nhiều trường phải làm lại biên bản chọn SGK theo chỉ đạo của cấp trên. Chính vì vậy, 1-2 năm đầu, giáo viên còn dành thời gian nghiên cứu các bộ SGK và thảo luận nghiêm túc để chọn được SGK phù hợp nhưng đến nay, gần như không mấy giáo viên còn dành nhiều tâm huyết cho công việc này nữa. Nguyên nhân nào khiến cho việc lựa chọn SGK bị lệch lạc như vậy thì chỉ những người có quyền quyết định và bộ máy tham mưu của họ mới biết. Nhưng, nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng tiêu cực này là ở những “lỗ hổng” về pháp lý của Thông tư 25/2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo khi giao toàn quyền quyết định việc lựa chọn SGK cho một hội đồng chọn sách gồm tối đa 15 người ở mỗi môn học bằng biện pháp bỏ phiếu kín (nghĩa là không ai phải công khai trách nhiệm của mình) mà không có bất cứ ràng buộc nào về căn cứ lựa chọn (ví dụ, khi một quyển SGK được bao nhiêu phần trăm các trường lựa chọn thì hội đồng buộc phải lựa chọn). Thông tư cũng cần bổ sung những biện pháp ngăn chặn, xử lý hiện tượng chỉ đạo miệng các trường làm lại biên bản lựa chọn SGK cho hợp ý cấp trên và các hiện tượng tiêu cực khác.
Tôi cũng được phản ánh một số hiện tượng đáng buồn trong các khâu thẩm định, phát hành, tập huấn giáo viên sử dụng SGK. Nếu Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng lãnh đạo các địa phương không chấn chỉnh những hiện tượng “ăn theo SGK” này thì khó lòng hạ được giá SGK, trong khi nhà đầu tư cũng "kêu trời" vì mệt mỏi.
- Có nên tiếp tục xã hội hóa việc biên soạn SGK không? Hay là giao cho Bộ Giáo dục và Đào tạo biên soạn một bộ SGK “chuẩn”, thưa bà?
+ Theo Nghị quyết 88 thì không có bộ SGK nào được coi là “bộ sách chuẩn”, mặc dù tất cả SGK phải đáp ứng được “chuẩn” của chương trình. Quan niệm phải có một bộ sách chuẩn không chỉ trái với chủ trương “một chương trình, nhiều SGK” của Nghị quyết 88 mà còn không phù hợp với thời đại. Dĩ nhiên, công việc đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông còn không ít hạn chế, như tôi đã nêu. Nhưng, đó là những hạn chế về quản lý, điều hành, chứ không phải hạn chế của chủ trương xã hội hóa. Việc “ban hành” một bộ SGK “của Bộ Giáo dục và Đào tạo” lúc này không chỉ lãng phí tiền của mà còn dẫn đến đẩy lùi xã hội hóa. Có người đã đặt câu hỏi cho tôi: Liệu có ai đó “cài” lợi ích nhóm vào việc này để độc chiếm thị trường không? Tôi chưa tin có chuyện khuất tất ở đây nhưng tin rằng những diễn biến trên thực tế sẽ cho chúng ta câu trả lời. Chỉ có điều, nếu có toan tính sai lầm thì nên dừng lại.
Quyết định từ Ban Tổ chức SEA Games 34 tại Malaysia về việc chốt 43 môn với 473 nội dung tranh huy chương đang tạo ra xáo trộn lớn với thể thao khu vực. Việc hàng loạt môn chủ lực như vật, đua thuyền, kickboxing, jujitsu và futsal nữ bị gạch tên khiến Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đứng trước nguy cơ mất hơn 20 HCV từ trước giờ xuất phát. Động thái này không chỉ đặt ra bài toán tái cơ cấu lực lượng khốc liệt mà còn buộc các nhà quản lý thể thao nước nhà phải tính toán lại chiến lược đầu tư cho chu kỳ mới.
Lượng hóa dầu dư thừa từng giúp Trung Quốc giảm tác động từ cú sốc nguồn cung nay đang gần cạn, kéo theo sức ép tăng giá đối với nhựa, cao su, sơn và nhiều sản phẩm khác. Tuy nhiên, tình trạng dư thừa công suất khiến giới phân tích cho rằng áp lực này chỉ mang tính tạm thời.
Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là “vùng trung gian” còn khá mờ nhạt nhưng có thể là “miền đất hứa” nhiều kỳ vọng của điện ảnh Việt. Không chỉ mang đến những bộ phim gần gũi, phù hợp với nhiều đối tượng khán giả, “vùng trung gian” còn ít được chú ý này đóng vai trò quan trọng đối với việc thúc đẩy tính đa dạng và sáng tạo của điện ảnh Việt Nam.
Giá vàng thế giới khép tuần dưới mốc 4.000 USD/ounce, trong khi giới chuyên gia còn thận trọng về khả năng phục hồi. Ở góc độ dự trữ, số liệu những tháng trước cho thấy nhiều ngân hàng trung ương tăng tích lũy và điều chỉnh nơi cất giữ vàng.
Từ phim ảnh, bảo tàng đến các hoạt động trải nghiệm lịch sử, quân tư trang góp phần tạo nên hình hài cụ thể của một giai đoạn lịch sử. Tuy nhiên, theo một số nhóm sưu tầm, từ những năm 1980-2000, nhiều kỷ vật chiến tranh của Việt Nam được người nước ngoài mua lại, khiến việc tìm kiếm hiện vật gốc không hề dễ dàng. Với mong muốn tái hiện lịch sử, cộng đồng phục dựng quân phục đang dần hình thành, đặt ra vấn đề về sự kết nối với các thiết chế văn hóa chính thống để phát triển bền vững.
Xe điện vốn thông dụng và thuận lợi trong tầng lớp học sinh, sinh viên thời gian gần đây trở thành trào lưu chế, độ cho những cuộc tranh hùng từ mạng xã hội ra xa lộ. Những quái xế tuổi teen với các vụ “bão đêm” trở thành “quả bom nổ chậm” hãi hùng ngoài đường phố…
Nắm được phí phải trả khá cao khi mua hóa đơn giá trị gia tăng (VAT) để phù phép cho hoạt động kinh doanh vật tư trôi nổi nên Lê Văn Hiền, sinh năm 1984, ngụ phường Tân Sơn Nhì, TP Hồ Chí Minh đã biến mình thành kẻ đi bán hóa đơn để thu lợi. Với mối quan hệ từ nhiều năm lăn lộn ngoài thương trường, Hiền nhanh chóng móc nối với nhiều đối tượng nhờ đứng tên thành lập, thuê và mua nhiều công ty để xuất bán khống hàng trăm ngàn hóa đơn với tổng lượng tiền được ghi lên đến gần 20 ngàn tỷ đồng, thu lợi bất chính số tiền lớn. Mặc dù che đậy rất kỹ, nhưng tất cả hoạt động phạm tội của đối tượng đã bị cơ quan Công an phát hiện và xử lý trước pháp luật.
Phải đến sát thời điểm trái bóng lăn trong trận mở màn của đội tuyển Việt Nam vào ngày 26/9/2026, câu chuyện bản quyền truyền hình FIFA ASEAN Cup 2026 mới chính thức ngã ngũ sau những cuộc đấu trí nghẹt thở. Mức giá chào bán ban đầu lên tới 3 triệu USD đã vấp phải cái lắc đầu kiên quyết từ các nhà đài trong nước, buộc đối tác phân phối phải nhượng bộ hạ giá. Không còn cảnh mua bằng mọi giá hay nhờ cậy dòng tiền giải cứu, thị trường truyền hình Việt Nam đang xác lập một bước ngoặt tư duy: liên minh chia sẻ chi phí để hướng tới sự bền vững.
Một tập phim ngắn AI chỉ dài vài phút, nhưng tình tiết liên tục bị bỏ lửng có thể giữ người xem từ tối đến gần sáng. Từ đoạn xem miễn phí trên mạng xã hội, họ được dẫn sang ứng dụng và trả tiền để biết kết cục. Khi phim được sản xuất hàng loạt và xuất hiện dày đặc trên dòng đề xuất, trách nhiệm bảo vệ khán giả phải được đặt ra với cả người làm phim, đơn vị phát hành và nền tảng phân phối.
Tại cảng Nagoya những ngày trung tuần tháng 9/2026, Asiad 20 phô diễn diện mạo chưa từng có: không xây làng VĐV triệu đô, không để lại những khối bê tông bỏ hoang. Bằng tư duy tối ưu chi phí và tính toán thực dụng điển hình, người Nhật biến siêu du thuyền cùng tổ hợp nhà gỗ lắp ghép ven biển thành nơi lưu trú cho hàng ngàn VĐV châu Á.
Từ những chiếc đèn lồng, con giống ngựa, voi từng hiện diện trong ký ức nhiều thế hệ, những người trẻ hôm nay đang tìm cách phục dựng, làm mới và đưa đồ chơi Trung thu truyền thống trở lại đời sống. Họ không chỉ giữ lại một món đồ chơi, mà đang tìm cách nối lại một mạch văn hóa giữa quá khứ và hiện tại.
Gián đoạn vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz đã đẩy giá khí đốt lên cao, khiến nhiều nền kinh tế chuyển một phần sản lượng điện từ khí sang than. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nhu cầu than toàn cầu có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung khí chưa sớm phục hồi.
Tranh cãi quanh những tác phẩm khai thác chất liệu lịch sử đặt ra câu hỏi về chủ thể quyền đối với tài sản trí tuệ. Khi dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa lần đầu gọi tên tài sản trí tuệ gốc, việc xác định rõ các lớp quyền và chủ thể sở hữu càng trở nên cấp thiết.
Trong những năm qua, xu hướng dùng chất liệu truyền thống trong những sáng tạo đương đại đang trở nên phổ biến. Những vở ballet “Dó”, “Đông Hồ”, xiếc “Làng tôi” hay mới đây là “Những lớp phù sa” đang cho thấy nỗ lực của các nghệ sĩ tìm về những chất liệu văn hóa truyền thống để kể những câu chuyện hôm nay. Nhưng giữa việc “đưa văn hóa lên sân khấu” và sự “sáng tạo từ văn hóa” vẫn là một khoảng cách. Bởi nếu truyền thống chỉ dừng lại ở những chiếc nón, cái nơm, tấm chiếu, câu hát dân gian hay bộ trang phục đẹp mắt, văn hóa rất dễ trở thành một thứ đạo cụ trang trí.
Với mạng lưới giao thông thuận lợi di chuyển đến các trung tâm kinh tế lớn ở khu vực phía Nam, biên giới tỉnh Tây Ninh luôn là địa bàn mà các loại hình tội phạm thường nhắm đến để hoạt động, trong đó có vấn đề xuất, nhập cảnh trái phép. Nhằm đảm bảo an ninh trật tự trên toàn tuyến, đồng thời phát hiện, ngăn chặn sớm các đối tượng vi phạm, Phòng Quản lý xuất nhập cảnh đã phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ, Công an các xã, Bộ đội Biên phòng, triển khai cao điểm phòng, chống tội phạm…
Các thầy bà tự xưng là “người bề trên”, có khả năng biết trước kết quả xổ số, lô đề, đánh vào niềm tin tâm linh, ham trúng số, muốn làm giàu của nhiều người. Bằng chiêu thức gửi “lộc” chỉ vài chục ngàn đến vài trăm ngàn, khi tâm lý người tham gia không muốn đòi lại hoặc không dám đòi nên các nhóm đối tượng này mặc sức hưởng lợi từ hàng ngàn nạn nhân…
Bước vào những ngày đầu tháng 9/2026, chiến dịch chuẩn bị cho Asiad 20 tại Aichi - Nagoya (Nhật Bản) của Đoàn Thể thao Việt Nam (TTVN) đã chính thức bước sang giai đoạn hoàn tất các khâu then chốt cuối cùng. Với quyết định thành lập quy tụ 498 thành viên tranh tài ở 29 môn thi đấu, thể thao nước nhà đang thể hiện quyết tâm cao độ nhằm hiện thực hóa mục tiêu đoạt từ 4 đến 6 HCV. Từ các chuyến tập huấn nước ngoài của những đội tuyển mũi nhọn, các gói thưởng kỷ lục được kích hoạt, cho đến công tác hậu cần và y tế, tất cả đã sẵn sàng trước giờ xuất trận.
Giữa hàng loạt ứng dụng mời trải nghiệm miễn phí, người dùng có thể kích hoạt một ứng dụng chỉ sau vài thao tác. Tuy nhiên, khi thời hạn dùng thử kết thúc, hệ thống tự động chuyển sang trả phí, thậm chí thu tiền cả năm nếu khách hàng không kịp hủy.