Viễn cảnh Polexit và ám ảnh tan rã của EU

Trong khi “cuộc ly hôn” giữa Anh và Liên minh châu Âu (EU) gọi là Brexit vẫn chưa đi đến hồi kết thì mới đây Chủ tịch EU Donald Tusk đã lên tiếng cảnh báo về nguy cơ Ba Lan sẽ nối gót nước Anh rời EU.

Theo đó, EU cho rằng những hành động của đảng cầm quyền Pháp luật và Công lý (PiS) đang khiến Ba Lan đi ngược lại những giá trị cốt lõi của Liên minh, đẩy quốc gia này xa rời khỏi EU.

Giới quan sát nhận định, châu Âu ở thời điểm hiện tại có thể không mặn mà giữ chân Ba Lan như đối với Anh. Thế nhưng, viễn cảnh Ba Lan rời bỏ EU, hay Polexit, khiến tổ chức này đứng trước nguy cơ sụp đổ, thậm chí có thể vỡ vụn thành từng mảnh.

Warsaw không nhượng bộ

Ngày càng xuất hiện nhiều dấu hiệu cho thấy khả năng Ba Lan rời khỏi EU là rất lớn. EU dường như đã không thể chịu nổi một quốc gia thành viên như Ba Lan vẫn nhận tiền từ Liên minh như một thành viên “gương mẫu” nhưng lại không giúp người dân và nền kinh tế - xã hội thay đổi theo chiều hướng tích cực.

Chủ tịch Donald Tusk nhận định chính quyền Ba Lan đã và đang âm thầm tìm mọi cách để thuyết phục người Ba Lan rằng với tư cách thành viên EU thì cả hai đã đến lúc phải nói lời tạm biệt. Hiện nay, các chính sách mà Ba Lan đang thực hiện, đặc biệt là cải cách pháp lý, đi ngược với các quy định chặt chẽ của Liên minh châu Âu.

Bản thân Thủ tướng Ba Lan Mateus Moravetsky đã tuyên bố không cần đến sự đồng ý của Liên minh châu Âu để cải cách pháp luật trong nước.

Lực lượng chính trị đương quyền tại Ba Lan không cho thấy có sự nhượng bộ nào đối với EU, coi EU đang quyết làm giảm tính độc lập của chính quyền Ba Lan trong điều hành và quản lý đất nước. Quốc hội Ba Lan đã thông qua một đạo luật gây tranh cãi nhằm giảm độ tuổi về hưu của các thẩm phán Tòa án Tối cao từ 70 tuổi xuống còn 65 tuổi, khiến 27 trong số 72 thẩm phán phải nghỉ việc sớm.

Chưa hết, Ba Lan chính thức áp dụng Luật Cải cách tư pháp, cắt giảm 1/3 số thẩm phán của Tòa án Tối cao và thay thế bằng các ứng viên do Hội đồng Tư pháp quốc gia - hiện do đảng PiS chi phối - đề xuất. Số lượng thẩm phán cũng được tăng từ 81 lên 120 người nhằm đảm bảo các ứng viên của đảng PiS sẽ chiếm đa số.

Kể từ khi đảng PiS lên cầm quyền từ năm 2015, Chính phủ Ba Lan đã thực hiện nhiều thay đổi táo bạo đối với hệ thống tư pháp nước này. Đảng PiS cũng đã tiến hành giải tán hoặc nắm quyền chi phối các cơ quan tư pháp khác như Tòa án Hiến pháp, Hội đồng Tư pháp quốc gia và các tòa án cấp dưới. Tòa án Tối cao là trụ cột cuối cùng nhằm đảo bảo tính độc lập của hệ thống tư pháp ở Ba Lan.

Nếu sự độc lập của Tòa án Tối cao Ba Lan bị chấm dứt, sẽ không còn cơ chế để kiểm soát việc sử dụng quyền lực cũng như ngăn chặn nguy cơ lạm dụng quyền lực của đảng cầm quyền. Chính sách tập trung quyền lực và chính trị hóa hệ thống tòa án của chính quyền Ba Lan có thể trở thành một trong những vụ vi phạm quy nghiêm trọng nhất trong lịch sử EU.

Các động thái chính trị hóa hệ thống tòa án của giới cầm quyền Ba Lan là diễn biến mới nhất trong tiến trình cải cách theo hướng phi dân chủ ở Ba Lan. Theo EU, điều này làm suy yếu tính độc lập của hoạt động tư pháp và tính thượng tôn pháp luật - hai nguyên tắc nền tảng của EU.

Thế nhưng, Ba Lan luôn bảo vệ quan điểm rằng việc thay đổi bộ máy tư pháp là thuộc về trách nhiệm của mỗi quốc gia và EU không có quyền can thiệp.

Kể từ khi đảng PiS lên cầm quyền từ năm 2015, chính phủ Ba Lan đã thực hiện nhiều thay đổi táo bạo nhằm gia tăng quyền lực.
Kể từ khi đảng PiS lên cầm quyền từ năm 2015, chính phủ Ba Lan đã thực hiện nhiều thay đổi táo bạo nhằm gia tăng quyền lực.

EU ở thế khó

Mâu thuẫn giữa Warsaw và Brussels đang tạo ra vết nứt nguy hiểm ngay trong lòng EU. Trên thực tế, EU từng tiến hành điều tra về tính thượng tôn pháp luật tại Ba Lan liên quan tới những cải cách tư pháp gây tranh cãi, và Brussels coi Warsaw là “mối đe dọa” tới nguyên tắc pháp quyền.

Ngay lập tức, Warsaw đã có phản ứng cứng rắn, cảnh báo các biện pháp trừng phạt của EU có thể tạo ra “tiền lệ nguy hiểm” dẫn tới sự phá hoại chủ quyền quốc gia của quốc gia thành viên, cổ vũ cho các lực lượng chính trị theo đường lối dân túy.

Ngoài ra, việc bị “dồn vào chân tường” cũng có nguy cơ khiến giới cầm quyền ở Ba Lan trở nên cực đoan hơn. EU hiện đang cân nhắc việc kích hoạt Điều 7 Hiệp ước Lisbon đối với Warsaw, cho phép EU hủy bỏ quyền bỏ phiếu của một thành viên khi thực thể đó bị nhận diện gây tổn hại cho các trụ cột của Liên minh.

Đây được coi như một trận đánh lớn giữa Brussels và Warsaw, mà sẽ có thể kết thúc bằng Polexit. Nếu Ba Lan phải chọn rời hoặc phải rời EU thì hậu quả mà liên minh kinh tế hùng mạnh này phải gánh chịu là vô cùng lớn.

Trước hết, căng thẳng với Ba Lan sẽ tác động tiêu cực đến việc hoạch định chính sách chung của EU nhằm đối phó với các thách thức nội khối cũng như toàn cầu ngày càng gia tăng. Việc xem nhẹ vấn đề bất đồng với Ba Lan tác động tiêu cực đến hiệu lực của các chính sách của EU, nhất là đối với chính sách mở rộng Liên minh.

Khó có thể buộc các nước ứng viên gia nhập tiến hành các cải cách dân chủ một các nghiêm túc nếu các quy định này của EU bị chính các nước thành viên hiện tại xem thường.

Tiếp đó, một khi Warsaw ra đi thì mâu thuẫn đông - tây sẽ được mở rộng và khoét sâu, sự lệch pha giữa EU truyền thống và EU mở rộng sẽ nhanh chóng gia tăng độ vênh, phá vỡ thị trường chung - vốn là lợi ích lớn nhất của các thành viên “EU Đông Âu”. Vì Ba Lan là quốc gia có tiếng nói lớn nhất trong số các thành viên “EU Đông Âu” nên thất bại của EU sẽ “bật đèn xanh” cho một số nước thành viên khác tiếp tục có các động thái thách thức các quy định nền tảng của Liên minh.

Điển hình như Hungary, quốc gia tuyên bố sẽ phủ quyết mọi hành động của EU nhằm tước quyền bỏ phiếu của Ba Lan, đồng thời cũng đang chuẩn bị tiến hành các chương trình cải cách tương tự Ba Lan.

Rõ ràng, mọi động thái của Warsaw đã đưa Brussels vào thế khó. Không trừng phạt Ba Lan thì nội bộ EU sẽ gia tăng mâu thuẫn. Còn nếu “xuống tay” với Ba Lan thì EU ngày càng trở nên lỏng lẻo và thiếu gắn kết, chưa kể đến mâu thuẫn đông - tây ngày càng gia tăng.

Giới quan sát nhận định, sau Brexit, EU có thể sớm trải qua thảm kịch lớn tiếp theo khi người Ba Lan quyết định theo chân người Anh - một Polexit có thể xảy ra và hậu quả cuối cùng là nguy cơ tan rã của liên minh kinh tế - chính trị hùng mạnh này.

Anh Lâm

Các tin khác

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Ứng viên cực hữu giành chiến thắng

Vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống Colombia diễn ra vào ngày 21/6 cho kết quả ứng viên cực hữu Abelardo de la Espriella đã giành chiến thắng sít sao trước ứng viên cánh tả, tiếp nối làn sóng cực hữu thân Mỹ, ủng hộ Tổng thống Donald Trump giành quyền lãnh đạo tại khu vực được cho là “sân sau” của Mỹ.

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

“Nút thắt” Lebanon trong đàm phán Mỹ-Iran

Cuộc đàm phán tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Mỹ và Iran đang diễn ra trong thời hạn 60 ngày do hai bên ấn định tại bản ghi nhớ ngừng bắn ký kết hồi tuần trước. Tuy nhiên, việc Israel tiếp tục tấn công các mục tiêu ở Lebanon và không chịu rút quân đang gây khó khăn rất lớn cho đàm phán.

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Từ năm 2018, quan hệ đối thoại Nga - ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) đã đạt đến tầm chiến lược. Đối với Nga, phát triển hợp tác với ASEAN vẫn là trọng điểm trong việc mở rộng sang các thị trường đang phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. ASEAN bao gồm 11 quốc gia với dân số hơn 680 triệu và tổng GDP vượt quá 4 nghìn tỷ USD, đang là một trong những hiệp hội lớn nhất thế giới.

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Vì sao doanh nghiệp “ma” bán được “giấc mơ nghỉ dưỡng”?

Những cuộc điện thoại mời nhận quà tri ân, cơ hội đầu tư sinh lời, chương trình nâng cấp quyền lợi nghỉ dưỡng hay hỗ trợ chuyển nhượng hợp đồng tưởng chừng vô hại đã trở thành chiếc bẫy mất tiền. Đằng sau những văn phòng sang trọng, những bản hợp đồng được in ấn chuyên nghiệp và những lời hứa hẹn đầy hấp dẫn là cả một hệ thống doanh nghiệp được tổ chức bài bản nhằm dẫn dụ, thao túng tâm lý khách hàng để chiếm đoạt tài sản.

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Bạo lực bủa vây phụ nữ Afghanistan

Theo lời kể của những phụ nữ Afghanistan với nhật báo Shargh của Iran, Taliban đã siết chặt các quy định về trang phục đối với phụ nữ. Loại hijab thông thường che kín cơ thể và tóc hiện đã bị cấm; thay vào đó, phụ nữ chỉ được phép mặc trang phục burqa trùm kín cơ thể từ đầu đến chân, che cả khuôn mặt và chỉ để lại một lớp lưới nhỏ trước mắt để nhìn ra bên ngoài.

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Andy Burnham, lời giải mới của Công đảng Anh?

Chỉ vài ngày sau chiến thắng áp đảo tại Makerfield, ông Andy Burnham đang trở thành tâm điểm của chính trường Anh. Trong bối cảnh Thủ tướng Keir Starmer vừa tuyên bố từ chức sau nhiều tuần chịu sức ép từ nội bộ Công đảng, ngày càng nhiều tiếng nói xem ông Burnham là nhân vật có thể giúp đảng cầm quyền khôi phục niềm tin của cử tri và mở ra một giai đoạn ổn định mới cho nước Anh.

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Mỹ - Iran ngừng bắn, Trung Đông đã thực sự yên ổn?

Ngày 18/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đặt bút ký vào bản thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ với Iran sau hơn 100 ngày chiến tranh làm hàng nghìn người thiệt mạng và khiến nền kinh tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng. Sau thỏa thuận, những gì sẽ triển khai thực hiện cũng quan trọng không kém, trong đó có việc Mỹ phải làm thế nào để kiềm chế được Israel.

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Điều chỉnh những hợp tác chiến lược

Hội nghị cấp cao ASEAN - Nga từ ngày 17 đến 19/6/2026 tại Kazan, Nga diễn ra vào thời điểm quan trọng đối với cả cấu trúc khu vực lẫn ngoại giao toàn cầu. Đánh dấu kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ đối thoại và 8 năm quan hệ đối tác chiến lược, Hội nghị cấp cao lần này mang đến cơ hội có một không hai để điều chỉnh lại hợp tác giữa hai bên.

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Vấn đề nhập cư vẫn là gánh nặng chính trị của châu Âu

Những vụ bạo loạn liên quan đến người nhập cư tại Anh và Bắc Ireland một lần nữa cho thấy đây vẫn là chủ đề gây chia rẽ nhất tại châu Âu, bất chấp việc EU vừa triển khai Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới nhằm tìm lời giải triệt để cho bài toán gai góc này.

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Hòa đàm Mỹ - Iran: Áp lực từ những bể dầu cạn đáy

Sau hơn 100 ngày xung đột với những đợt leo thang rồi xuống thang liên tiếp, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình, mở đường cho việc nối lại lưu thông qua eo biển Hormuz. Phía sau các diễn biến ngoại giao dẫn đến kết quả đó, có một thực tế ít được nhắc đến nhưng là động lực quan trọng: kho dự trữ dầu của thế giới đang cạn với tốc độ chưa từng thấy.

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Phần Lan kích hoạt hệ thống bảo vệ cáp ngầm Baltic

Trong bối cảnh liên tiếp xảy ra sự cố hạ tầng dưới biển tại Baltic, Phần Lan thử nghiệm hệ thống cảm biến âm học nhằm phát hiện sớm nguy cơ đối với cáp ngầm, cho thấy xu hướng chuyển sang phòng ngừa chủ động trong bảo vệ hạ tầng số then chốt.

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Trung Đông: Không thể vừa đánh vừa đàm

Hơn 2 tháng sau khi Mỹ và Iran chính thức bước vào đàm phán tìm kiếm giải pháp hòa bình lâu dài cho cuộc chiến, cho đến nay, hầu như mọi nỗ lực chưa mang lại kết quả khả quan nào, và các bên tiếp tục “vừa đánh vừa đàm” trên khắp các mặt trận.

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Châu Âu và vai trò hòa giải xung đột Nga - Ukraine

Bên trung gian hòa giải châu Âu có thể tháo gỡ bế tắc trong đàm phán giữa Nga và Ukraine, theo một số nhà phân tích, tuy nhiên thỏa thuận hòa bình bền vững khó có thể đạt được trừ khi 2 nước này cùng đi đến kết luận rằng chiến tranh tiếp diễn sẽ tốn kém hơn về mặt chiến lược và chính trị so với thỏa hiệp.

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Gáo nước lạnh với tham vọng của nước Đức

Thất bại chưa từng có của Berlin trong cuộc đua giành ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới đây không phải một cú sẩy chân đơn thuần mà phản ánh uy tín đi xuống của Đức sau một giai đoạn theo đuổi chính sách đối ngoại cứng nhắc và cả sự phản kháng ngày càng mạnh mẽ từ phương Nam đối với trật tự thế giới do phương Tây định hình.

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Bóc gỡ đường dây tàn sát voọc bạc ở Phú Quốc

Một đường dây săn bắt, giết mổ, mua bán voọc bạc ở Phú Quốc vừa bị Phòng CSĐT tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường Công an tỉnh An Giang chủ công, phối hợp cùng các đơn vị đấu tranh, triệt phá. Nhiều đối tượng bị bắt giữ và những lời khai ban đầu đã hé lộ quy mô, tính chất của nạn mua bán động vật hoang dã, quý hiếm trên mạng xã hội...

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động

Với tinh thần quyết liệt và quyết tâm chính trị cao, tập thể lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ Phòng An ninh điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã biến phong trào thi đua “Ba nhất” thành động lực hành động. Qua đó, gặt hái những kết quả đặc biệt xuất sắc trên mặt trận đấu tranh phòng, chống tội phạm, bóc gỡ hàng loạt chuyên án lớn, giữ vững bình yên nơi địa đầu Tổ quốc.

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

NATO điều chỉnh thế trận răn đe hướng Đông

Trong bối cảnh an ninh châu Âu tiếp tục biến động, các tín hiệu chính sách gần đây từ Mỹ về khả năng mở rộng triển khai vũ khí hạt nhân tới một số quốc gia thành viên đang đưa Đông Âu trở thành trọng tâm trong cấu trúc răn đe của NATO.

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Cuộc khủng hoảng “tuổi xế chiều” ở đất nước Mặt trời mọc

Nhật Bản vừa công bố kết quả điều tra cho thấy dân số nước này đã giảm hơn 3 triệu người chỉ trong vòng 5 năm - mức sụt giảm lớn nhất kể từ khi bắt đầu thống kê cách đây hơn một thế kỷ. Những con số mới nhất cho thấy cuộc khủng hoảng nhân khẩu học được cảnh báo trong nhiều thập niên qua không còn là nguy cơ, mà đã trở thành hiện thực với xứ sở Mặt trời mọc.

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Triệt phá nhiều đường dây hàng lậu qua biên giới

Với đường biên giới dài, tiếp giáp nước bạn Campuchia, kết nối với mạng lưới giao thông thông suốt đến trung tâm kinh tế lớn của phía Nam là TP Hồ Chí Minh, nên Tây Ninh luôn được cánh đầu nậu chọn lựa làm địa bàn tuồn hàng lậu qua biên giới trước khi trung chuyển đến các địa phương khác tiêu thụ.

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?