7 tháng chiến sự đã đảo lộn vùng Vịnh như thế nào?

Khi chặng đua Bahrain Grand Prix phải tổ chức ở Malaysia
Một trong những hình ảnh dễ nhận thấy nhất về cái giá kinh tế mà chiến sự Mỹ - Iran đang gây ra cho Vùng Vịnh lại đến từ một sự kiện tưởng như rất xa lĩnh vực dầu khí: Đua xe Công thức 1.

Chặng đua Bahrain Grand Prix dự kiến diễn ra vào tháng 4 đã bị hủy do xung đột trong khu vực. Sau nhiều phương án thay thế, Formula One Group quyết định đưa chặng đua trở lại lịch thi đấu vào tháng 10, nhưng không phải tại Bahrain. Sepang của Malaysia sẽ đăng cai cuộc đua ngày 4/10, trong khi tên chính thức vẫn là Gulf Air Bahrain Grand Prix.

Đây là lần đầu tiên kể từ khi Bahrain gia nhập lịch F1 năm 2004, một chặng đua mang tên quốc gia này được tổ chức bên ngoài biên giới. Chặng đua Bahrain Grand Prix vẫn tồn tại, nhưng Bahrain không thể tổ chức nó. Ảnh hưởng của chiến sự Mỹ - Iran đã lan tới cả những lĩnh vực tưởng chừng “vô can” như thể thao và âm nhạc.

Hồi tháng 4, Formula 1 cũng đã hủy chặng Saudi Arabia. Saudi Arabia còn phải chuyển World Cup thể thao điện tử từ Riyadh sang Paris, trong khi một lễ hội âm nhạc lớn tại Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), với sự tham gia biểu diễn của Shakira, cũng bị hủy. Chặng Abu Dhabi dự kiến diễn ra vào tháng 12 vẫn nằm trong lịch, nhưng Formula 1 thừa nhận lịch trình có thể thay đổi tùy diễn biến tình hình.

Với các nền kinh tế Vùng Vịnh, những sự kiện quốc tế quy mô lớn đã trở thành một phần trong chiến lược thu hút du khách, nhà đầu tư và dòng tiền quốc tế. Khi một cuộc đua F1 không thể diễn ra tại nơi đăng cai, vấn đề không chỉ là một cuối tuần vắng bóng xe đua. Đó là hàng nghìn phòng khách sạn, chuyến bay, nhà hàng, dịch vụ vận tải và các hoạt động thương mại xung quanh sự kiện cùng mất đi một lượng khách đáng kể.

Bahrain vốn đặc biệt phụ thuộc vào những sự kiện như vậy để tạo ra hoạt động kinh tế ngoài dầu khí. Theo tờ The National, lãnh đạo trường đua Bahrain International Circuit từng cho biết riêng cuối tuần F1 có thể tạo ra khoảng 100 triệu USD giá trị hoạt động kinh tế thông qua khách sạn, hàng không và dịch vụ lưu trú, giải trí.

Vì vậy, việc chặng đua vẫn diễn ra nhưng phải chuyển sang Malaysia có thể được xem như một phép thử rất cụ thể đối với khả năng chống chịu của kinh tế Vùng Vịnh: dòng tiền và các sự kiện vẫn tồn tại, nhưng chúng có thể phải tìm một địa điểm an toàn khác để vận hành.

Hiệu ứng vết dầu loang

Nếu Bahrain Grand Prix là biểu tượng, những con số tại Dubai cho thấy quy mô thực tế của tác động.

Dubai International Airport, một trong những sân bay nhộn nhịp nhất thế giới, ghi nhận lượng hành khách giảm 31% trong nửa đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm trước. Lượng hàng hóa qua sân bay của UAE này cũng giảm 29%. Trong khi đó, tỷ lệ lấp đầy khách sạn tại Dubai giảm từ khoảng 80% năm 2025 xuống còn 56% trong nửa đầu năm nay, với các khách sạn cao cấp chịu ảnh hưởng nặng nhất.

Mô hình kinh tế dịch vụ của Vùng Vịnh dựa trên chuỗi domino đơn giản: du lịch cần du khách cảm thấy an toàn. Khách sạn cần tỷ lệ lấp đầy cao. Hội nghị, triển lãm và các sự kiện thể thao quốc tế cần hàng nghìn người có thể di chuyển xuyên biên giới. Bất động sản cao cấp cần nhà đầu tư tin rằng họ có thể đưa vốn vào một nơi ổn định trong nhiều năm.

Nhưng, khi chiến sự ở Trung Đông kéo dài, tất cả những kịch bản đó đều bị đặt lại. Nhiều hãng hàng không châu Âu và Bắc Mỹ như Air Canada, KLM và Lufthansa đã kéo dài thời gian đình chỉ các chuyến bay đến Dubai, trong một số trường hợp tới tận năm sau. Các hãng hàng không Vùng Vịnh vẫn duy trì hoạt động với mức chấp nhận rủi ro cao hơn, nhưng việc máy bay phải hoạt động trong môi trường thường xuyên có cảnh báo về tên lửa và nguy cơ từ máy bay không người lái khiến áp lực trở nên hết sức nặng nề.

Như một vết dầu loang, tác động cũng lan sang vận tải biển. Doanh nghiệp phải đối mặt đồng thời với nhu cầu suy yếu và những điểm nghẽn logistics khiến hàng hóa giao chậm hơn. Các container bị chuyển hướng, làm tăng chi phí nhập khẩu, trong khi một số mặt hàng từ máy móc hạng nặng đến các sản phẩm phục vụ khách sạn đều chịu ảnh hưởng.

Một lãnh đạo doanh nghiệp xây dựng tại UAE được tờ Wall Street Journal dẫn lời cho rằng, ngay cả khi chiến sự kết thúc, có thể vẫn phải mất khoảng 6 tháng để hoạt động trở lại bình thường do các đơn hàng bị chậm và container bị dồn ứ.

Điều đó cho thấy, thiệt hại kinh tế không nhất thiết kết thúc cùng tiếng súng. Khi các tuyến vận tải bị thay đổi, doanh nghiệp phải tìm nhà cung cấp mới, điều chỉnh lịch giao hàng và chịu chi phí bảo hiểm, vận chuyển cao hơn, những tác động ấy có thể kéo dài sau khi rủi ro quân sự giảm xuống.

Cú đánh vào những tham vọng hậu dầu mỏ

Một trong những hệ quả đáng chú ý nhất của cuộc chiến nằm ở chỗ nó diễn ra đúng lúc các quốc gia Vùng Vịnh đang cố giảm sự phụ thuộc vào dầu khí.

Saudi Arabia là trường hợp điển hình với Vision 2030, trong đó du lịch, giải trí, thể thao, bất động sản và các ngành dịch vụ được kỳ vọng trở thành những động lực tăng trưởng mới. Nhưng, khi khách quốc tế ngại đến khu vực, các sự kiện lớn phải hủy hoặc chuyển địa điểm và doanh nghiệp quốc tế trì hoãn đầu tư, một số mục tiêu đa dạng hóa sẽ trở nên khó khăn hơn.

Neil Quilliam, chuyên gia của Chatham House, nhận định khủng hoảng đang khiến du lịch trở nên kém hấp dẫn hơn, với vai trò là một động lực tăng trưởng thay thế dầu mỏ; đồng thời, Saudi Arabia có xu hướng chuyển trọng tâm từ những lĩnh vực mang tính dịch vụ và giải trí sang công nghiệp hóa.

Bất động sản Dubai cũng phản ánh sự thay đổi này. Chỉ số cổ phiếu bất động sản của các nhà phát triển niêm yết đã mất khoảng 1/3 giá trị so với trước chiến tranh. Doanh số nhà ở giảm 31% trong mùa xuân, còn phân khúc bất động sản trị giá trên 4 triệu USD giảm tới 59%.

Tuy nhiên, thị trường chưa rơi vào trạng thái sụp đổ hoàn toàn. Giá bán nhà ở trung bình trong quý II vẫn tăng 3% so với cùng kỳ năm trước. Giá phòng khách sạn trong nửa đầu năm chỉ giảm 7% dù công suất sử dụng phòng giảm mạnh. Điều này cho thấy, dòng tiền và tài sản tại Dubai vẫn có sức chống chịu đáng kể, nhưng độ trễ giữa sự suy giảm nhu cầu và sự điều chỉnh giá có thể khiến tác động rõ hơn vào cuối năm.

Chính quyền UAE cũng đã đưa ra các biện pháp hỗ trợ. Dubai phê duyệt các gói kích thích khoảng 680 triệu USD, trong đó có giãn hoặc miễn một số loại phí, hỗ trợ khách sạn và đơn giản hóa thủ tục cư trú. Thành phố đồng thời tung các ưu đãi du lịch nhằm kéo khách trở lại.

Nhưng, Vùng Vịnh không phải bên duy nhất tìm cách thích nghi. Singapore và Thổ Nhĩ Kỳ đã đưa ra các ưu đãi thuế để thu hút doanh nghiệp và dòng vốn có thể rời khỏi khu vực. Điều này tạo ra một cuộc cạnh tranh mới: khi các công ty từng tìm đến Vùng Vịnh vì sự giàu có, hạ tầng và vị trí chiến lược, họ bắt đầu phải cân nhắc thêm một yếu tố khác là khả năng chống chịu trước bất ổn địa chính trị.

Bởi vậy, hình ảnh chiếc xe F1 mang tên Bahrain nhưng chạy trên đường đua Sepang có sức gợi lớn hơn bản thân một sự kiện thể thao. Nó cho thấy chiến sự đã buộc nền kinh tế Vùng Vịnh phải thích nghi theo cách cụ thể và tốn kém: sự kiện phải di chuyển, các chuyến bay phải đổi đường bay, hàng hóa phải đổi tuyến, doanh nghiệp phải tính lại rủi ro và chính phủ phải dùng các gói hỗ trợ để giữ niềm tin.

Vùng Vịnh vẫn sở hữu những lợi thế mà chiến tranh không thể xóa bỏ trong một sớm một chiều: nguồn lực tài chính lớn, vị trí địa lý quan trọng và khả năng đầu tư quy mô lớn. Nhưng, 7 tháng chiến sự đã cho thấy sự giàu có không đồng nghĩa với khả năng miễn nhiễm trước một cuộc khủng hoảng kéo dài.

Nếu trước đây Bahrain có thể tổ chức Grand Prix trên sân nhà và Saudi Arabia có thể đưa những sự kiện thể thao lớn về Riyadh, thì nay một phần những hoạt động ấy phải tìm nơi khác để diễn ra. Và, việc một chặng F1 - dù cố giữ nguyên tên gọi của nước đăng cai - phải đi xa đến hàng nghìn km để tổ chức, là minh họa sống động nhất về việc chiến sự Mỹ - Iran đã làm đảo lộn đời sống kinh tế Vùng Vịnh tới mức nào.