Vì sao thí sinh tự do đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2026 tăng kỷ lục?

Thí sinh tự do đăng ký thi tốt nghiệp THPT đông nhất trong 6 năm qua

Theo số liệu thống kê của Bộ GD&ĐT, tính đến 17h ngày 5/5, thời điểm chốt đăng ký thi tốt nghiệp THPT, hệ thống ghi nhận hơn 1,22 triệu thí sinh. Trong đó, học sinh lớp 12 là gần 1,16 triệu, chiếm tỷ lệ 94,78%, còn lại là thí sinh tự do, gần 64.000 em, chiếm tỷ lệ 5,22%. Nếu tính từ năm 2020 đến nay thì số thí sinh tự do năm nay đăng ký đông nhất.

Theo các chuyên gia, có nhiều nguyên nhân dẫn đến xu hướng này. Trong đó, đáng chú ý là việc một bộ phận thí sinh chưa đạt được kết quả như mong muốn ở năm trước, hoặc thay đổi định hướng nghề nghiệp nên quyết định thi lại. Bên cạnh đó, việc các trường đại học ngày càng siết chặt điều kiện xét tuyển, đặc biệt là yêu cầu điểm thi tốt nghiệp THPT như trong quy chế tuyển sinh năm 2026 cũng khiến nhiều thí sinh buộc phải quay lại “đường đua” để đảm bảo điều kiện tham gia xét tuyển đại học. Cụ thể, quy chế tuyển sinh đại học năm 2026 quy định, thí sinh dù xét tuyển theo phương thức nào cũng phải đạt tổng điểm ba môn trong tổ hợp (Toán, Văn và một môn khác) từ 15 điểm trở lên...

Chia sẻ với PV Báo CAND, TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GD&ĐT cho rằng, năm 2025 lần đầu tiên kỳ thi tốt nghiệp THPT theo chương trình phổ thông mới ban hành năm 2018, đề thi được đánh giá khó, nhiều em chưa có kinh nghiệm thi cử hay chiến lược đặt nguyện vọng xét tuyển nên chưa đạt được kết quả như mong muốn. 

"Nghịch lý điểm chuẩn đại học cao vượt xa điểm thi năm ngoái cũng có thể là nguyên nhân khiến nhiều thí sinh lựa chọn thi lại để đạt kết quả cao hơn. Chẳng hạn, điểm thi năm 2025 theo tổ hợp phổ biến trong khoảng 21-23, nhưng với mức điểm cộng, quy đổi IELTS khác nhau giữa các trường, nhiều em có thể đạt 25-26 điểm và trúng tuyển. Trong khi đó, những thí sinh không có điểm cộng khả năng trượt hoặc đỗ không đúng nguyện vọng nên thi lại. Ngoài ra, có nhóm đã trúng tuyển đại học như mong muốn nhưng nay có thể không muốn theo đuổi nữa. Điều này bắt nguồn từ việc hướng nghiệp chưa tốt, dẫn tới chọn sai ngành. Đây là vấn đề tồn tại nhiều năm. Do đó, thí sinh thi lại xem xét năng lực, sở thích để chọn ngành, trường, thay vì chỉ cố gắng để đỗ một trường danh tiếng hơn. Các em cũng có thể xem xét các con đường khác như cao đẳng, học nghề, nếu thấy không phù hợp với đại học", TS Hoàng Ngọc Vinh cho hay.

PGS.TS Phạm Mạnh Hà, chuyên gia tư vấn tuyển sinh hướng nghiệp cũng nhìn nhận, từ con số gần 64.000 thí sinh tự do đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2026 bước đầu có thể dự đoán ba xu hướng cơ bản. Thứ nhất, đây là "chuyến tàu vét" đảm bảo an toàn của các thí sinh học và thi theo chương trình cũ trước khi chuyển hoàn toàn sang thi theo chương trình giáo dục phổ thông mới 2018. Thứ hai, trong số gần 64.000 thí sinh này có khả năng có một số sinh viên có nguyện vọng chuyển ngành, nghề, chuyển trường do lựa chọn sai. Và cuối cùng là xu hướng thí sinh dành thêm thời gian để ôn luyện đạt mục tiêu cao hơn.

Nghiêm túc, chọn đúng để tận dụng tốt "cơ hội thứ hai"

Sự gia tăng của thí sinh tự do trong ỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay là một tín hiệu cho thấy nhu cầu học tập và cơ hội thi lại để đạt kết quả cao hơn nhằm tăng cơ hội vào đại học luôn rộng mở đối với thí sinh. Mặc dù vậy, nhiều giáo viên cho rằng “cơ hội thứ hai” chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với sự chuẩn bị nghiêm túc và quyết tâm cao độ, nếu không, đó có thể trở thành vòng lặp áp lực mà thí sinh khó thoát ra.

Thầy Vũ Khắc Ngọc, giáo viên THPT tại Hà Nội nhìn nhận, trong số gần 64.000 thí sinh tự do đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT 2026, nhiều khả năng là các em thi lại để lấy kết quả xét tuyển lại đại học. Con số này khá lớn và đáng suy ngẫm. Trong bối cảnh chi phí cho việc ăn và học đại học khá đắt đỏ như hiện nay, cộng thêm việc guồng quay của xã hội ngày càng nhanh thì việc nhiều em bỏ lỡ một năm học đại học là rất lãng phí, cả về thời gian, công sức, cơ hội lẫn tài chính. Thực tế trên đòi hỏi công tác hướng nghiệp cho học sinh cần phải làm tốt hơn nữa; đồng thời đòi hỏi bản thân thí sinh cũng cần phải có trách nhiệm hơn với sự lựa chọn của mình. 

Cô Nguyễn Thị Minh Thư, giáo viên Trường THPT Trương Định (Hà Nội) cũng nêu quan điểm, việc số lượng thí sinh tự do tăng cao phản ánh một thực tế, nhiều em chưa có định hướng rõ ràng ngay từ đầu, dẫn đến việc lựa chọn lại con đường sau khi đã tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, thi lại không phải khi nào cũng là "cơ hội dễ dàng" như một số em nghĩ, nhất là trong bối cảnh đề thi tốt nghiệp THPT những năm gần đây có xu hướng tăng cường tính phân hóa và gắn với thực tiễn, đòi hỏi học sinh phải có nền tảng kiến thức chắc và kỹ năng vận dụng tốt. Nếu không có kế hoạch ôn tập bài bản, việc thi lại nhiều lần không những không hiệu quả mà còn gây áp lực tâm lý lớn bởi thí sinh tự do thường gặp bất lợi vì thiếu môi trường học tập kỷ luật như ở trường.

Cô Thư cũng khuyến nghị thí sinh cần chủ động xây dựng kế hoạch ôn tập khoa học, phân bổ thời gian hợp lý giữa các môn thi. Đặc biệt, việc lựa chọn tổ hợp xét tuyển cần dựa trên năng lực thực tế và định hướng nghề nghiệp rõ ràng, thay vì chạy theo trào lưu.