Phát biểu với báo giới trong chuyến thăm Vilnius, thủ đô Lithuania, Tổng thống Zelensky nhấn mạnh các bảo đảm an ninh từ Mỹ có ý nghĩa then chốt đối với Ukraine. “Đối với chúng tôi, bảo đảm an ninh trước hết là bảo đảm từ Mỹ. Văn kiện đã sẵn sàng 100% và chúng tôi đang chờ các đối tác xác nhận thời gian, địa điểm để ký kết”, ông nói.
Theo Tổng thống Ukraine, sau khi được ký kết, thỏa thuận sẽ được trình lên Quốc hội Mỹ và Quốc hội Ukraine để phê chuẩn, qua đó tạo cơ sở pháp lý cho các cam kết an ninh song phương trong giai đoạn tiếp theo. Ông Zelensky đồng thời kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) sớm chấp thuận cho Ukraine trở thành thành viên vào năm 2027, coi đây là một “bảo đảm an ninh về kinh tế” đối với tương lai lâu dài của đất nước.
Tuy nhiên, chi tiết của văn kiện hiện vẫn chưa được công bố, làm dấy lên những hoài nghi về cơ chế thực thi các điều khoản. Kênh Al Jazeera dẫn lời ông Volodymyr Omelyan, cựu Bộ trưởng Cơ sở hạ tầng Ukraine, cho rằng nếu thỏa thuận chỉ dừng ở mức tuyên bố mang tính hình thức, thiếu các công cụ thực tiễn, thì việc thúc đẩy thảo luận là không cần thiết. Theo ông, các bảo đảm an ninh chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm những cam kết cụ thể về tài chính, hỗ trợ chính trị, quân sự và công nghệ.
Các chuyên gia Ukraine cũng nhận định rằng, nếu thiếu những bảo đảm an ninh đủ mạnh, Nga có thể viện dẫn các cáo buộc vi phạm lệnh ngừng bắn để tiếp tục các hành động quân sự. Bà Olesia Horiainova, Phó Giám đốc Trung tâm An ninh và Hợp tác Ukraine tại Kiev, nhấn mạnh Ukraine không thể chỉ dựa hoàn toàn vào việc các đồng minh thực hiện cam kết.
Theo bà Horiainova, chỉ khi Ukraine đạt được ưu thế, hoặc ít nhất là sự cân bằng về quân sự và kinh tế với Nga, một thỏa thuận ngừng bắn mới có thể duy trì ổn định. Để đạt được điều này, Ukraine cần đẩy nhanh tiếp nhận vũ khí và thu hút đầu tư quốc tế vào ngành công nghiệp quốc phòng. Bà cho biết năng lực sản xuất quốc phòng của Ukraine năm 2025 ước đạt 35 tỷ euro, song hiện mới được khai thác khoảng 50% do thiếu nguồn lực tài chính.
Trong khi đó, ông Oleksandr Khara, Giám đốc Trung tâm Chiến lược Quốc phòng tại Kiev, cho rằng việc phát triển năng lực sản xuất quốc phòng độc lập sẽ giúp Ukraine giảm sự phụ thuộc vào các chính quyền Mỹ kế tiếp nhau. Theo ông, các bảo đảm an ninh hiện nay mang tính “cam kết” nhiều hơn là những bảo đảm thực chất.
Những tuyên bố trên được Tổng thống Zelensky đưa ra sau vòng đàm phán ba bên đầu tiên giữa Ukraine, Nga và Mỹ, diễn ra trong hai ngày 23–24/1 tại Abu Dhabi (Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất). Các cuộc tiếp xúc tập trung thảo luận khuôn khổ do Washington đề xuất nhằm hướng tới việc kết thúc cuộc xung đột đã kéo dài gần bốn năm kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Ukraine.
Theo các nguồn tin, cuộc gặp tại Abu Dhabi không chỉ có sự tham gia của các nhà ngoại giao mà còn có đại diện quân sự của cả ba bên. Dù chưa đạt được thỏa thuận hòa bình, Tổng thống Zelensky đánh giá các cuộc thảo luận mang tính xây dựng và cho biết các bên đã nhất trí tiếp tục đối thoại. Nguồn tin ngoại giao Mỹ tiết lộ vòng đàm phán tiếp theo dự kiến sẽ diễn ra tại Abu Dhabi vào ngày 1/2 tới.
Tuy nhiên, Tổng thống Zelensky thừa nhận các bên vẫn tồn tại những khác biệt mang tính căn bản, đặc biệt liên quan đến vấn đề lãnh thổ. Ông khẳng định lập trường nhất quán của Ukraine là bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và nguyên tắc này phải được tôn trọng trong bất kỳ thỏa thuận nào.
Nhà lãnh đạo Ukraine cho biết, Moscow tiếp tục yêu cầu Kiev rút lực lượng khỏi một số khu vực ở miền Đông Ukraine mà Nga tuyên bố sáp nhập, dù trên thực tế các lực lượng Nga vẫn chưa kiểm soát hoàn toàn những khu vực này. “Đây là hai lập trường hoàn toàn khác nhau – của Ukraine và của Nga. Mỹ đang tìm cách dung hòa các quan điểm”, ông Zelensky nói, đồng thời cho rằng tất cả các bên tham gia tiến trình hòa đàm cần sẵn sàng cho những điều chỉnh nhất định.
Trong khi các cuộc đàm phán ngoại giao tiếp diễn, tình hình an ninh trên thực địa vẫn căng thẳng. Trước bối cảnh này, Tổng thống Ukraine kêu gọi các đối tác phương Tây tăng cường hỗ trợ hệ thống phòng không nhằm bảo vệ không phận nước này. Ukraine cho biết mùa đông năm nay là một trong những mùa đông khắc nghiệt nhất kể từ khi xung đột bùng phát, với nhiệt độ thường xuyên xuống dưới 0°C. Các cuộc tấn công lặp đi lặp lại nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng đã gây khó khăn lớn cho công tác sửa chữa, khôi phục hệ thống sưởi ấm, điện và nước tại nhiều khu vực, làm gia tăng thách thức đối với đời sống người dân.
Trong bối cảnh đó, EU thông báo sẽ gửi thêm hàng trăm máy phát điện tới Ukraine nhằm hỗ trợ nước này vượt qua mùa đông và bảo đảm nguồn cung năng lượng thiết yếu. Cùng ngày, Giáo hoàng Leo kêu gọi cộng đồng quốc tế tăng cường nỗ lực nhằm chấm dứt xung đột tại Ukraine, cảnh báo rằng các hành động thù địch kéo dài đang gây ra những hệ lụy ngày càng nghiêm trọng đối với dân thường.
Ở diễn biến khác có liên quan, Nga tuyên bố sẽ không tiến hành các cuộc thảo luận với các quan chức EU về việc chấm dứt xung đột tại Ukraine. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov chỉ trích giới lãnh đạo EU, đồng thời bày tỏ quan điểm cứng rắn đối với Đại diện cấp cao EU về chính sách đối ngoại và an ninh Kaja Kallas.
Các chuyên gia đánh giá việc Ukraine khẳng định thỏa thuận bảo đảm an ninh với Mỹ đã sẵn sàng ký kết được xem là một bước tiến về mặt ngoại giao. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán với Moscow vẫn đang ở giai đoạn thăm dò, trong khi diễn biến trên thực địa cho thấy tiến trình hướng tới một giải pháp lâu dài cho xung đột Ukraine còn đối mặt nhiều thách thức.
Ukraine đối mặt mùa đông lạnh cóng 
