Tưởng gần… nhưng còn rất xa

“Lưỡng hổ” vờn nhau

Trong bài phát biểu tại S&ED năm nay, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cho rằng, sự đối đầu Mỹ - Trung sẽ là một thảm họa và cả 2 bên cần phải tôn trọng lẫn nhau và đối xử một cách công bằng. Ông Tập Cận Bình cũng nêu rõ, cả hai nước cần tăng cường hợp tác chống khủng bố và thúc đẩy đàm phán về hiệp định đầu tư song phương nhằm sớm đạt được thỏa thuận.

Về phần mình, Ngoại trưởng Mỹ John Kerry khẳng định, Mỹ không có ý định kiềm chế Trung Quốc và kêu gọi Bắc Kinh không “giải thích nó như một chiến lược tổng thể” khi Mỹ khác biệt với Trung Quốc về một số vấn đề nhất định. Ông J. Kerry tuyên bố: “Chúng tôi hoan nghênh một nước Trung Quốc trỗi dậy hòa bình và đóng góp vào việc gìn giữ ổn định và phát triển trong khu vực cũng như đóng vai trò có trách nhiệm hơn đối với các vấn đề quốc tế”, đồng thời khẳng định: “Chúng ta sẽ được lợi rất nhiều trong thành công của nước còn lại. Tôi có thể nói với các bạn rằng chúng tôi quyết chọn con đường vì hòa bình, thịnh vượng và hợp tác, có thể Mỹ và Trung Quốc sẽ cạnh tranh với nhau nhưng sẽ không gây xung đột”.

Đồng quan điểm, trong một tuyên bố trước đó, Tổng thống Mỹ Barack Obama cho biết, Mỹ “hoan nghênh sự xuất hiện của một Trung Quốc ổn định, hòa bình và thịnh vượng”, tuy nhiên, các nhà lãnh đạo Mỹ cũng kêu gọi Trung Quốc có trách nhiệm trong việc duy trì ổn định ở châu Á.

Ngoài ra, về lĩnh vực kinh tế, Mỹ cũng sẽ gây sức ép buộc Trung Quốc phải chuyển sang một chích sách tiền tệ mới theo hướng thị trường hơn. Bộ trưởng Tài chính Jack Lew cho biết ông sẽ thúc giục Trung Quốc đẩy nhanh tiến trình cải cách kinh tế và làm nhiều hơn nữa để đồng Nhân dân tệ tăng giá so với đồng USD.

Tuyên bố chủ quyền “có vấn đề”

Ngày 8/7, phát biểu trước thềm S&ED và CPE, một quan chức cấp cao giấu tên trong phái đoàn tháp tùng Ngoại trưởng J. Kerry tới Bắc Kinh cho biết, yêu sách của Trung Quốc về chủ quyền đối với gần như toàn bộ Biển Đông là “mơ hồ”, và những hành động của Trung Quốc đã làm gia tăng căng thẳng trong khu vực. Bên cạnh đó, Trung Quốc còn có tranh chấp biển đảo với Nhật Bản, một đồng minh có hiệp ước với Washington .

Các quan chức trong phái đoàn Mỹ cho biết họ  “hết sức quan ngại” về “việc các bên tuyên bố chủ quyền sẵn sàng sử dụng các lực lượng quân sự, bán quân sự và tuần duyên trong việc thúc đẩy những tuyên bố của họ”. Nhận định về tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc trên Biển Đông, vị quan chức cho biết: “Sự mập mờ xung quanh yêu sách đường 9 đoạn là có vấn đề".

Vị quan chức đưa ra bình luận trên trong bối cảnh Trung Quốc vừa phát hành bản đồ dọc bao gồm tuyên bố chủ quyền phi lý “đường lưỡi bò” (trước đây là đường 9 đoạn nay là đường 10 đoạn) nuốt trọn gần hết Biển Đông. Bên cạnh đó, Trung Quốc còn ngang ngược hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 sâu trong thềm lục địa và Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Việt Nam, cho tàu đâm chìm tàu Việt Nam và bắt giữ trái phép ngư dân Việt Nam.

Dù Mỹ không đứng về bên nào trong những căng thẳng trên Biển Đông, Mỹ cũng đã lên án những hành vi có nguy cơ gây bất ổn của Trung Quốc. Theo các chuyên gia, mặc dù Mỹ không có một hiệp ước quốc phòng với Việt Nam như Nhật Bản và Philippines, nhưng Mỹ cũng không thể làm ngơ trước hành động của Trung Quốc.

Theo nhận định của Giáo sư khoa học chính trị Robert Ross tại Đại học Boston , quan hệ Mỹ-Trung đang ở trong giai đoạn tồi tệ nhất kể từ khi hai nước bình thường hóa. Trong khi Mỹ nỗ lực để thúc đẩy quan hệ với các quốc gia trong khu vực như Việt Nam và trấn an các đồng minh thân cận như Nhật Bản và Philippines bằng tuyên bố sẵn sàng can thiệp quân sự trong trường hợp đồng minh bị tấn công thì Bắc Kinh cáo buộc rằng, bằng động thái này, Washington đã khuyến khích các nước láng giềng của Trung Quốc quyết liệt hơn trong tranh chấp lãnh thổ với họ. Trong một cuộc phỏng vấn, Phó Trưởng ban Tham mưu của Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, Đô đốc Sun Jianguo cho biết: “Rõ ràng các tranh chấp là chuyện giữa hai bên, nhưng Mỹ lại nhúng tay vào. Điều này cho thấy họ không hề vô tư khi tham gia vào các vấn đề”. Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 7-7 cũng ra lời kêu gọi Mỹ tránh xa các vấn đề tranh chấp lãnh thổ trước thềm những cuộc đối thoại cấp cao giữa 2 nước.

Trung Quốc phớt lờ DOC

Đó là nhận định của chuyên gia phân tích Mark Valencia của Viện Nghiên cứu các vấn đề nghiên cứu Biển Đông Philippines được đăng tải trên tờ báo hàng đầu của Philippines - Bản tin Manila ngày 8-7. Theo vị chuyên gia này, trong 12 năm qua kể từ khi Tuyên bố về ứng xử của các bên tại Biển Đông (DOC) được kí giữa Trung Quốc và các nước thành viên ASEAN, các bên đến thời điểm hiện nay chỉ thảo luận về những nguyên tắc chung “cơ bản”.

Những nguyên tắc cơ bản này bao gồm tăng cường sự tin tưởng chính trị, tuân theo Hiến chương Liên hợp quốc, Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS)… Mặc dù vậy, những nguyên tắc cơ bản này thậm chí cũng đã bị vi phạm và “lờ đi” nhiều lần. Ông Valencia cũng bày tỏ không mấy lạc quan về việc đạt được một thỏa thuận COC, do những tuyên bố chồng lấn, lập trường chính trị khác biệt và cách hiểu khác của Trung Quốc so với ASEAN trong cách tiếp cận về Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC).

Trong khi đó, cộng đồng quốc tế vẫn tiếp tục phản đối và lên án những hành động sai trái của Trung Quốc tại Biển Đông, làm gia tăng căng thẳng trong khu vực. Theo tờ Bloomberg của Mỹ, với mong muốn mở rộng ảnh hưởng của mình, Trung Quốc đang đưa ra hành động đối đầu nguy hiểm với các nước láng giềng Đông Nam Á và Mỹ.

Còn ông Rivislei Gonzalez Saez, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu chính sách quốc tế của Cuba thì đưa ra nhận định, Trung Quốc đã hàng động sai lầm tại Biển Đông. Theo ông Saez, việc Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương-981 trong EEZ và thềm lục địa của Việt Nam đã làm gia tăng căng thẳng trong khu vực.

Đây không còn là vấn đề của Việt Nam hoặc của Đông Nam Á mà là vấn đề cả thế giới phải quan tâm và lên tiếng bởi lẽ nó đã vượt quá phạm vi của sự ổn định khu vực. Chuyên gia Saez nhấn mạnh Trung Quốc đề nghị giải quyết mọi vấn đề bằng biện pháp hòa bình, nhưng lại có những hành động đi ngược lại lời nói của chính mình