Được thành lập vào năm 2001, SCO hiện có 9 quốc gia thành viên, 3 quốc gia quan sát viên và 14 đối tác đối thoại. Mặc dù chỉ có 9 thành viên là Kazakhstan, Ấn Độ, Trung Quốc, Kyrgyzstan, Pakistan, Nga, Tajikistan, Uzbekistan và Iran, song tổ chức này bao phủ một vùng lãnh thổ rộng lớn với gần một nửa dân số thế giới và khoảng 1/4 tổng lượng kinh tế toàn cầu. Trải qua 23 năm hình thành và phát triển, SCO tham vọng trở thành một cơ chế hợp tác đa phương hiệu quả và là một chủ thể quan trọng ở khu vực Á-Âu.
Hội nghị thượng đỉnh lần này là một bước đà quan trọng để khẳng định vai trò của SCO, thúc đẩy các chiến lược kinh tế, an ninh cũng như kết nạp thêm thành viên mới. Được tổ chức tại thủ đô Astana của Kazakhstan, hội nghị có sự tham gia của Tổng thống Belarus Aleksander Lukashenko, cùng lãnh đạo các nước Mông Cổ, Azerbaijan, Qatar, UAE và Turkmenistan với tư cách quan sát viên và đối tác đối thoại.
Các tổ chức quốc tế như Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Hội nghị về các biện pháp hợp tác và xây dựng lòng tin ở châu Á, Tổ chức An ninh lương thực Hồi giáo, Cộng đồng các quốc gia độc lập (CIS), Tổ chức Hiệp ước An ninh tập thể (CSTO), Ủy ban Kinh tế Á-Âu đều cử đại diện cấp cao tham dự.
Chương trình nghị sự chính của hội nghị thượng đỉnh tại Astana năm nay là "Tăng cường đối thoại đa phương: Theo đuổi hòa bình và phát triển bền vững," qua đó tăng cường vai trò của SCO trong việc giải quyết các vấn đề quốc tế và khu vực hiện nay. Các nhà lãnh đạo dự kiến tập trung chủ yếu vào thương mại quốc tế và kinh tế để đảm bảo sự ổn định, an ninh khu vực, cơ sở hạ tầng, năng lượng, môi trường, y tế, du lịch, giáo dục, số hóa.
Theo kế hoạch, hội nghị sẽ thông qua hơn 20 văn kiện thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, phản ánh quan điểm của SCO về các vấn đề quốc tế và khu vực hiện nay cũng như các nghiên cứu triển vọng, trong đó bao gồm "Chiến lược phát triển SCO đến năm 2035" và "Chương trình hợp tác chống khủng bố, chủ nghĩa ly khai và cực đoan giai đoạn 2025-2027".
Trước thềm hội nghị, Hãng thông tấn TASS trích dẫn thông báo từ Bộ Ngoại giao Kazakhstan cho biết, các nhà lãnh đạo dự kiến sẽ thông qua một số sáng kiến, trong đó bao gồm sáng kiến thống nhất thế giới vì hòa bình và hòa hợp công bằng - Tuyên bố Astana. Quyết định mang tính "lịch sử" trong việc chấp nhận Belarus là thành viên SCO cũng được dự kiến thông qua trong khuôn khổ hội nghị thượng đỉnh.
Được biết, đây là lần đầu tiên Hội nghị thượng đỉnh SCO nhóm họp theo hình thức "SCO+", với sự tham gia của các quốc gia thành viên, quan sát viên, đối tác đối thoại và Tổng thư ký Liên hợp quốc (LHQ). Không hề ngẫu nhiên khi Tổng Thư ký LHQ Antonio Guterres thăm chính thức Kazakhstan đồng thời phát biểu tại phiên họp SCO Plus ngày 4/7. Trên thực tế, Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) năm nay đánh dấu một bước ngoặt quan trọng, hướng đến việc củng cố hợp tác kinh tế, chiến lược an ninh và kết nạp thành viên mới cho nhóm. Truyền thông quốc tế dự đoán rằng sự kiện này sẽ mở ra một chương mới trong hợp tác của SCO.
Trong một cuộc phỏng vấn mới đây, Tổng thống nước chủ nhà Kassym-Jomart Tokayev cũng cho biết đất nước ông tuân thủ nguyên tắc an ninh Á-Âu là không thể chia cắt và cách tiếp cận này sẽ trở thành nền tảng trong nhiệm vụ chiến lược là hình thành vành đai an ninh dọc theo chu vi của SCO. Theo Tổng thống Tokayev, các quyết định cuối cùng của hội nghị thượng đỉnh sẽ thể hiện đầy đủ những nguyên tắc cơ bản của "tinh thần Thượng Hải", đó là hữu nghị, tin cậy lẫn nhau, cùng có lợi và quan tâm đến lợi ích của nhau.
Ông nói thêm: "Hội nghị thượng đỉnh Astana sẽ kêu gọi cộng đồng quốc tế bắt đầu một cuộc đối thoại toàn cầu trung thực và cởi mở, chấp nhận mô hình an ninh mới, tạo ra một môi trường kinh tế công bằng và thực hiện những nỗ lực cần thiết để bảo vệ sự trong sạch của hành tinh".
Theo chuyên gia Maxim Kramarenko, người đứng đầu Trung tâm thông tin và phân tích của "Viện Chính sách Á-Âu" (Kazakhstan), Thượng đỉnh SCO năm nay có thể là khởi đầu cho một cấu trúc an ninh tập thể mới tại khu vực Á-Âu. Cụ thể, ngoài việc kết nạp Belarus, Thượng đỉnh SCO tại Astana cũng có thể là thời điểm công bố việc thành lập một trung tâm nhằm ứng phó với các thách thức và mối đe dọa an ninh mới.
Giới quan sát nhận định, Kazhakstan đang nỗ lực thể hiện cam kết của nước chủ nhà trong việc nâng cao hiệu quả của SCO như một cơ chế hợp tác đa phương, tăng cường khả năng đối phó với các thách thức và mối đe dọa chung, tập trung vào cuộc chiến chống khủng bố, chủ nghĩa ly khai và bạo lực cực đoan. Đây cũng là một phần của nỗ lực chung mà SCO hướng tới nhằm tăng cường sự ổn định và an ninh khu vực, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế và hợp tác văn hóa.
Iran gia nhập Tổ chức Hợp tác Thượng Hải: “Nhất tiễn hạ song điêu” 
