Trong đó đáng quan tâm nhất là việc tìm kiếm giải pháp cho tranh chấp chủ quyền đối với quần đảo Kuril/lãnh thổ phương Bắc. Bởi Tokyo không muốn cùng một lúc phải đối mặt với nhiều quốc gia trong lĩnh vực tranh chấp biển đảo, nhất là trong bối cảnh tình hình kinh tế không mấy sáng sủa.
Từ hội đàm Nga - Nhật
Tuy có hơn 120 giám đốc điều hành của gần 50 tập đoàn lớn Nhật Bản tháp tùng, nhưng vì đây là lần đầu tiên một nguyên thủ quốc gia Nhật Bản thăm chính thức Nga trong vòng 10 năm qua nên dư luận đặc biệt quan tâm tới chuyến công du tới Nga (từ ngày 28 đến 30/4) của ông Shinzo Abe.
Được biết, trong cuộc gặp ngày 29/4 với Tổng thống Vladimir Putin, Thủ tướng Shinzo Abe tập trung vào 2 chủ đề chính: năng lượng và tranh chấp lãnh thổ còn tồn đọng từ thời Thế chiến II.
Trước thềm chuyến công du tới Nga, ông Shinzo Abe nhấn mạnh: muốn xây dựng "quan hệ cá nhân đáng tin cậy" với Tổng thống Vladimir Putin, muốn nối lại thảo luận về một hiệp ước hòa bình thời hậu chiến với Nga từng bị gián đoạn vì bất đồng xung quanh chủ quyền đối với quần đảo Kuril/lãnh thổ phương Bắc.
Moskva và Tokyo hiện vẫn đang có tranh chấp đối với 4 hòn đảo (Kunashir, Iturup, Shikotan và Habomai – theo cách gọi của Nga, hoặc Kunashiri, Etorofu, Shikotan và Habomai – theo cách gọi của Nhật Bản) phía Bắc đảo Hokkaido mà Nga gọi là quần đảo Kuril, còn Nhật Bản gọi là lãnh thổ phương Bắc. Tuy Nga kiểm soát 4 đảo này kể từ sau Chiến tranh thế giới lần thứ 2, nhưng người dân Nhật Bản luôn tỏ ra tức giận sau khi Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev tới thăm khu vực này hai lần trong mấy năm qua.
Cách đây 2 tháng (tháng 2/2013), Nhật Bản từng cáo buộc chiến đấu cơ Nga xâm phạm không phận nước này tại quần đảo Kuril/lãnh thổ phương Bắc. Cũng trong tháng 2, Thủ tướng Shinzo Abe từng tuyên bố: muốn tìm một “giải pháp có thể chấp nhận cho cả 2 bên” xung quanh vấn đề tranh chấp lãnh thổ Nga - Nhật.
Thủ tướng Shinzo Abe và Tổng thống Vladimir Putin.
Ngoài vấn đề tranh chấp lãnh thổ, Moskva và Tokyo còn tranh cãi về năng lượng. Được biết, Tokyo đang chủ trương đa dạng hóa nguồn cung cấp năng lượng do phần lớn nhà máy điện hạt nhân ngừng hoạt động sau khủng hoảng kép hồi tháng 3-2011 và hiện Nhật Bản đã mua khí đốt hóa lỏng từ Nga và nhiều nước khác.
Tờ Japan Times dẫn lời Giáo sư Shigeki Hakamada thuộc trường Đại học Niigata nhận định, trọng tâm hợp tác Nhật - Nga là năng lượng. Bởi trước phản ứng của dư luận Nhật Bản đối với năng lượng hạt nhân sau tai nạn tại Nhà máy Fukushima Daiichi năm 2011, Tokyo muốn xuất khẩu công nghệ hạt nhân ra nước ngoài để bù đắp thiệt hại. Nhật Bản muốn tham gia xây dựng đường ống kết nối với các mỏ dầu ở Đông Siberia và đầu tư vào một dự án sản xuất khí đốt tự nhiên hóa lỏng ở thành phố Vladivostok thuộc Nga trị giá 38 tỷ USD của Tập đoàn Gazprom (Nga).
Tờ Wall Street Journal đưa tin, tập đoàn Gazprom sẽ xây một nhà máy khí đốt với hai đối tác Nhật Bản là Itochu và Tập đoàn Khai thác dầu khí Nhật Bản (JPE). Theo thống kê, hiện Tokyo đang mua 9,5% sản lượng khí đốt từ Moskva.
Giới truyền thông cho biết, trong chuyến thăm Nga của Thủ tướng Shinzo Abe, Moskva và Tokyo sẽ ký kết khoảng 20 thỏa thuận, khởi động một quỹ đầu tư và mở lại các cuộc đàm phán về tranh chấp lãnh thổ. Nga - Nhật dự kiến ra tuyên bố chung về việc tăng cường hợp tác an ninh, thiết lập cơ chế làm việc giữa Ngoại trưởng và Bộ trưởng Quốc phòng 2 nước, đàm phán về tranh chấp lãnh thổ, hợp tác kinh tế và vấn đề CHDCND Triều Tiên.
Tới những vấn đề hữu quan
Chuyến thăm Nga của Thủ tướng Shinzo Abe diễn ra sau khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình kết thúc chuyến công du tới Moskva (từ ngày 22/3). Khi đó, lãnh đạo Nga - Trung đều bày tỏ ý định không nhượng bộ với Nhật Bản và Mỹ trong vấn đề lãnh thổ.
Cũng nhân chuyến thăm Nga, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình đã gặp Bộ trưởng Quốc phòng Nga Sergei Shoigu và đây là lần đầu tiên người đứng đầu Trung Quốc ghé thăm trụ sở Bộ Quốc phòng Nga…
Chính vì thế nên trong thời gian ông Shinzo Abe thăm Nga, tờ Thời báo Hoàn Cầu và một số tờ báo lớn tại Trung Quốc đưa tin, chuyến công du Moskva của Thủ tướng Nhật Bản là nhằm "thiết lập liên minh chống Trung Quốc". Giới quan sát cho rằng, Nhật - Nga muốn tăng cường hợp tác vì cả hai đều lo ngại trước sức mạnh quân sự và kinh tế của Trung Quốc.
Ngoài ra, trong chuyến thăm Nga lần này, Thủ tướng Shinzo Abe cũng muốn ngăn chặn nguy cơ Nga - Trung hình thành “chiến tuyến” chống Nhật Bản, muốn hâm nóng mối quan hệ Tokyo-Moskva để làm đối trọng với Bắc Kinh
