Nhiều năm "đắp chiếu" chờ tháo gỡ
UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết, đang tiến hành kiểm điểm các tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc tham mưu cấp phép sai quy định đẩy 2 dự án thủy điện La Ngâu và hồ La Ngà 3 với tổng mức đầu tư hàng ngàn tỷ đồng vào vòng luẩn quẩn suốt gần hai thập niên qua.
Dự án thủy điện La Ngâu được định hướng xây dựng tại khu vực xã Đồng Kho và xã La Dạ, tỉnh Lâm Đồng với tổng mức đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng, trên diện tích 334 ha, từng mang kỳ vọng lớn khi dự kiến khởi công năm 2008 và phát điện vào cuối năm 2009.
Tuy nhiên, một nghịch lý quy hoạch nghiêm trọng đã tồn tại ngay từ khi bắt đầu là toàn bộ công trình thủy điện La Ngâu nằm lọt thỏm trong phạm vi lòng hồ của dự án hồ thủy lợi La Ngà 3.
Dự án hồ thủy lợi La Ngà 3 được Thủ tướng phê duyệt trong chiến lược thủy lợi quốc gia với dung tích 470 triệu m3 có nhiệm vụ cấp hơn 1 tỷ m3 nước tưới cho gần 80.000 ha đất nông nghiệp tại Lâm Đồng và Đồng Nai. Đồng thời, với công suất cấp nước sinh hoạt lên tới 600.000 m3/ngày cho cả Lâm Đồng và Bà Rịa - Vũng Tàu (nay là TP Hồ Chí Minh) đi kèm công suất phát điện 34 MW. Dự án có tổng mức đầu tư ban đầu hơn 10.000 tỷ đồng.
Ngay từ ban đầu, Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn (NN&PTNT nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã kiên quyết không thống nhất việc xây dựng La Ngâu, bởi khi hồ thủy lợi La Ngà 3, mực nước dâng bình thường 165m, được triển khai sau năm 2010 theo quy hoạch thì toàn bộ nhà máy thủy điện La Ngâu sẽ bị ngập hoàn toàn. Quan điểm xuyên suốt của Bộ NN&PTNT từ năm 2003 đến năm 2007 đều không thống nhất việc xây dựng thủy điện La Ngâu.
Bất chấp cảnh báo này, ngày 28/8/2007, Thủy điện La Ngâu vẫn có công văn gửi UBND tỉnh Bình Thuận khẳng định: “Công ty tiếp tục thực hiện đầu tư dự án thủy điện La Ngâu cũng như sẽ chịu trách nhiệm và chấp nhận rủi ro khi Công trình La Ngà 3 được đầu tư, xây dựng".
Từ cơ sở này, Sở Kế hoạch và Đầu tư (KH & ĐT) tỉnh Bình Thuận thời điểm đó lại tham mưu UBND tỉnh cấp Giấy Chứng nhận đầu tư vào tháng 1/2008 chỉ dựa trên một cam kết đầy rủi ro nói trên từ phía nhà đầu tư.
Theo kết luận của Thanh tra tỉnh Lâm Đồng việc xem cam kết này như một điều kiện ràng buộc để cấp phép là trái với quan điểm của Bộ NN&PTNT và vi phạm các quy định về thẩm tra sự phù hợp quy hoạch tại Luật Đầu tư 2005.
Từ năm 2010 đến nay, Thủy điện La Ngâu buộc phải tạm dừng mọi hoạt động thi công do phía ngân hàng từ chối giải ngân vốn vì lý do chồng lấn quy hoạch.
Đến nay, dù đã được cấp 45 Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 100% diện tích, hoàn thành rà phá bom mìn và xây dựng hàng loạt hạng mục phụ trợ (nhà ban quản lý, trạm biến áp, hố móng giai đoạn 1, đường vận hành...), khối tài sản khổng lồ này vẫn đang phơi sương.
Suốt 16 năm qua, việc dự án "đắp chiếu" không chỉ gây thiệt hại nặng nề cho nhà đầu tư mà còn cản trở sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Đặc biệt, tại xã Đồng Kho, nhiều công trình thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia bị đình trệ do nằm trong vùng quy hoạch treo của cả hai dự án.
Nguyên nhân chính khiến bế tắc kéo dài là sự thiếu quyết liệt của các cơ quan tham mưu, dù Chính phủ đã nhiều lần chỉ đạo, nhưng việc xử lý vẫn giậm chân tại chỗ do chủ đầu tư thủy điện La Ngâu từ chối dừng dự án và yêu cầu tìm giải pháp giải quyết theo Luật Quy hoạch.
Cuối tháng 1/2026, Sở Công Thương có thông báo đề nghị Thủy điện La Ngâu nghiên cứu các phương án: Phương án 1 - tồn tại hài hòa 2 dự án theo đề xuất của Công ty. Phương án 2 - nghiên cứu đầu tư nhà máy thủy điện sau đập thủy lợi La Ngà 3. Trường hợp không có phương án giải quyết dứt điểm, địa phương xem xét việc dừng thực hiện dự án thủy điện La Ngâu theo quy định, báo cáo cấp thẩm quyền để triển khai thực hiện dự án hồ La Ngà 3 theo mục tiêu đã đặt ra.
Lối thoát nào cho bài toán La Ngâu - La Ngà ?
Đến tháng 3/2026, Công ty La Ngâu đã đề xuất kịch bản "cùng tồn tại": Dịch chuyển đập tích nước La Ngâu về phía thượng nguồn để giảm công suất, đồng thời hạ thấp mực nước và giảm công suất hồ La Ngà 3 tương ứng.
Tuy nhiên, Sở Công Thương Lâm Đồng nhận định phương án này cần được đánh giá kỹ lưỡng về hiệu quả và tác động tiêu cực khi thu hẹp quy mô một hồ thủy lợi trọng điểm quốc gia. Sở Công Thương cũng đang yêu cầu nhà đầu tư tiếp tục nghiên cứu sâu Phương án 2: Đầu tư nhà máy thủy điện nằm ngay sau đập thủy lợi La Ngà 3.
Theo Thanh tra nguyên nhân chủ quan là do Sở KH&ĐT tỉnh Bình Thuận (cũ) tham mưu, cấp Giấy chứng nhận đầu tư đối với dự án thủy điện La Ngâu không đúng với yêu cầu về thẩm tra dự án theo quy định.
Dự án đến nay kéo dài 16 năm chưa hoàn thành do vướng mắc chồng lấn giữa Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia và Quy hoạch thủy lợi đối với công trình hồ La Ngà 3 do Bộ, ngành Trung ương phê duyệt. Do đó, dự án này không thuộc trường hợp áp dụng cơ chế đặc thù để tháo gỡ theo Nghị quyết số 29/2026/QH16 ngày 24/4/2026.
Thanh tra tỉnh Lâm Đồng kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo Sở Công Thương tiếp tục đôn đốc Công ty Cổ phần Thủy điện La Ngâu nghiên cứu, đề xuất phương án; tổng hợp, báo cáo UBND tỉnh xem xét, chỉ đạo.
Trong trường hợp Công ty La Ngâu không đưa ra được giải pháp khả thi, đề nghị UBND tỉnh kiến nghị Bộ Công Thương, Bộ NN&MT trình Thủ tướng Chính phủ định đoạt số phận quy hoạch của hai dự án.
