Bài học từ những sai phạm trong quản lý đất đai và sự trì trệ cơ chế
Theo Thông báo Kết luận thanh tra, qua công tác rà soát toàn diện các dự án “đóng băng” hoặc chậm tiến độ nhiều năm, Cơ quan Thanh tra đã chỉ rõ hàng loạt bất cập, sai phạm mang tính hệ thống từ khâu quản lý, tham mưu đến ý thức chấp hành pháp luật của các chủ đầu tư.
Điển hình là sai phạm nghiêm trọng tại Khu đất số 23 - 25 đường Thùy Vân (phường Vũng Tàu). Khu đất có diện tích 3.848,5m² này do UBND Đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo giao cho Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao, sau đó chuyển nhượng qua hình thức bán đấu giá tài sản công. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng gồm UBND phường 2, Chi nhánh Văn phòng Đăng ký đất đai Vũng Tàu và Phòng Tài nguyên và Môi trường thời điểm đó đã tham mưu sai lệch, dẫn đến việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) cho cá nhân trúng đấu giá sai cả về diện tích lẫn mục đích sử dụng đất (cấp đất chuyên dùng nhưng lại ghi thời hạn lâu dài).
Đáng nói hơn, sau khi phát hiện sai phạm và tiến hành thu hồi, hủy bỏ sổ cũ, từ tháng 11/2025 đến nay, UBND phường Vũng Tàu lại có dấu hiệu chậm trễ trong việc xem xét cấp lại giấy chứng nhận hợp pháp cho công dân theo quy định của Luật Đất đai năm 2024.
Tại Dự án Khu đất xây dựng Văn phòng và biệt thự của Công ty TNHH Quyết Thắng (Côn Đảo), sự không nhất quán trong chính sách tham mưu của Sở Tài nguyên và Môi trường (từ việc giao đất không qua đấu giá năm 2001 sang việc buộc đấu giá năm 2019) đã đẩy chính quyền vào vòng xoáy khiếu kiện hành chính kéo dài từ năm 2009 đến nay. Thậm chí, khi Bản án hành chính phúc thẩm số 355/2021/HC-PT của Tòa án nhân dân cấp cao tại TP Hồ Chí Minh đã có hiệu lực pháp luật, buộc cơ quan chức năng thực hiện thủ tục cho thuê đất theo đúng quy định, các đơn vị liên quan vẫn chưa chấp hành nghiêm túc…
Một sai phạm khác xảy ra tại Dự án Khu cao ốc Hòa Bình (số 346 Bến Vân Đồn, quận 4; nay là phường Vĩnh Hội) do Công ty CP May - Diêm Sài Gòn làm chủ đầu tư. Sở Tài chính đã tham mưu cho UBND Thành phố chấp thuận chuyển đổi phương án từ xây dựng nhà ở phục vụ tái định cư sang khu phức hợp thương mại - căn hộ cao cấp mà không thông qua hình thức đấu giá quyền sử dụng đất.
Việc này vi phạm nghiêm trọng Luật Đất đai năm 2003 và Quyết định số 09/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về sắp xếp, xử lý nhà đất thuộc sở hữu nhà nước. Bản thân chủ đầu tư cũng vi phạm khi triển khai thi công Giai đoạn 1 khi chưa hoàn thành giải phóng mặt bằng phần diện tích Giai đoạn 2…
Các kiểu “ngâm” dự án làm lãng phí nguồn lực
Kết luận thanh tra cũng chỉ ra thực trạng hàng loạt dự án được phê duyệt nhằm mục đích an sinh xã hội hoặc phát triển kinh tế địa phương nhưng bị "bỏ hoang" do sự thiếu năng lực, kém trách nhiệm của cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp:
Dự án Sân golf và Dịch vụ Hương Sen (xã Phước Hải): Kéo dài đằng đẵng từ năm 2019 do sự chậm trễ tham mưu của Sở Kế hoạch và Đầu tư bất chấp việc Bộ Tài nguyên và Môi trường đã 3 lần có văn bản hướng dẫn và UBND tỉnh đã có chỉ đạo quyết liệt.
Vấn nạn đầu tư chậm trễ từ phía doanh nghiệp: Tại dự án Khu nhà ở công nhân Phú Mỹ, Công ty CP Hàng hải Phú Hải đã bỏ mặc dự án kể từ khi được chấp thuận chủ trương đầu tư vào năm 2018, làm thất lạc hồ sơ và đến nay xin... chấm dứt dự án. Tương tự, tại Dự án Khu nhà ở Việt Trung, chủ đầu tư "ngâm" công trình nhà ở suốt 15 năm qua, dù hạ tầng kỹ thuật đã hoàn thiện.
Điểm nghẽn giải phóng mặt bằng và quy hoạch chồng lấn: Nhiều dự án lâm vào thế tiến thoái lưỡng nan như Dự án Chung cư nhà ở xã hội công nhân thép Tung Ho (vướng 4 hộ dân do khâu xác nhận đền bù không chính xác của UBND huyện Tân Thành – nay là phường Phú Mỹ), Dự án Khu nhà ở Đức Nhân (chủ đầu tư chậm lập dự án khiến công trình bị chồng lấn vào quy hoạch tuyến đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, nay là đường đô thị 992C).
Tháo gỡ khó khăn, gắn trách nhiệm và xử lý nghiêm sai phạm
Với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, không né tránh, Thanh tra TP Hồ Chí Minh đã đưa ra nhóm giải pháp đồng bộ mang tính bước ngoặt nhằm khơi thông các "điểm nghẽn", cụ thể:
Đối với nhóm dự án phục vụ hạ tầng và dân sinh cấp bách: Ghi nhận sự nỗ lực tại Dự án nút giao thông Mỹ Thủy (Giai đoạn 1). Những vướng mắc mang tính lịch sử về thẩm quyền phê duyệt chi phí di dời lưới điện cao thế giữa các quyết định cũ và mới đã chính thức được tháo gỡ khi UBND phường Cát Lái ban hành Quyết định phê duyệt dự toán số 1094/QĐ-UBND dựa trên Quyết định số 11/2026/QĐ-UBND của UBND Thành phố. Đây là hình mẫu của việc linh hoạt vận dụng quy định pháp luật mới để xử lý dứt điểm tồn đọng.
Kiên quyết thu hồi, chấm dứt các dự án không còn khả năng triển khai: Giao Sở Tài chính khẩn trương phối hợp cùng các sở ngành tham mưu UBND Thành phố ban hành quyết định chấm dứt hoạt động và thu hồi dự án đối với dự án Nhà ở xã hội công nhân thép Tung Ho và dự án Khu nhà ở công nhân Phú Mỹ (Công ty Phú Hải) theo đúng nguyện vọng và thực tế năng lực của nhà đầu tư, tránh tình trạng giữ đất để đầu cơ, gây lãng phí tài nguyên quốc gia.
Áp dụng nghiêm túc Luật Đất đai năm 2024 để giải quyết quyền lợi chính đáng cho người dân: Yêu cầu Chủ tịch UBND phường Vũng Tàu chấm dứt tình trạng trì trệ, khẩn trương rà soát hồ sơ và thực hiện quy trình cấp lại GCNQSDĐ hợp pháp cho bà Thái Thị Kiều Trang theo đúng tinh thần khoản 2 Điều 256 Luật Đất đai năm 2024, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người trúng đấu giá tài sản công.
Thanh tra Thành phố kiến nghị UBND Thành phố giao thủ trưởng các đơn vị: Sở Tài chính, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Xây dựng, Sở Kế hoạch và Đầu tư, cùng UBND các địa phương liên quan tổ chức kiểm điểm nghiêm túc, làm rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân thuộc quyền quản lý qua các thời kỳ do tham mưu sai, chậm trễ thực thi công vụ, thiếu kiểm tra giám sát để xảy ra sai phạm...
