Thượng úy trẻ với sáng kiến “Trợ lý pháp luật AI” rút ngắn thời gian tra cứu chỉ còn 15 giây

Xuất phát từ một yêu cầu rất thực tế

Trong công tác Công an, nghiên cứu, tra cứu và áp dụng các quy định pháp luật là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với hầu hết các lĩnh vực công tác. Cùng với sự phát triển của hệ thống pháp luật, số lượng văn bản ngày càng lớn, nhiều quy định được sửa đổi, bổ sung, thay thế, đòi hỏi cán bộ chiến sĩ phải thường xuyên cập nhật và đối chiếu.

Sáng kiến được nghiên cứu từ tháng 11/2025 đến tháng 6/2026, triển khai thử nghiệm tại Phòng Công tác Chính trị, Công an tỉnh Sơn La trên hệ thống mạng nội bộ và môi trường số phục vụ công tác. Theo định hướng của công trình, sau khi hoàn thiện, giải pháp có thể áp dụng tại các phòng nghiệp vụ, Công an cấp xã thuộc Công an tỉnh Sơn La và có khả năng nghiên cứu nhân rộng trong toàn lực lượng Công an nhân dân.

Thay vì phải tìm kiếm thủ công qua nhiều văn bản, người sử dụng có thể đặt câu hỏi bằng ngôn ngữ tự nhiên. Hệ thống sẽ phân tích nội dung câu hỏi, xác định lĩnh vực pháp luật, truy xuất các quy định liên quan và tổng hợp thành câu trả lời ngắn gọn, dễ hiểu. Điểm đáng chú ý là câu trả lời được gắn với căn cứ pháp lý cụ thể, gồm số hiệu, tên văn bản, Điều, Khoản, Điểm, nguồn tham chiếu và trạng thái hiệu lực. Qua đó, cán bộ chiến sĩ có thể nhanh chóng tiếp cận thông tin và tiếp tục kiểm tra, đối chiếu với văn bản gốc khi cần thiết.

AI nhưng phải “đúng nguồn, có căn cứ”

Theo Thượng úy Lê Cao Thiên, để một công cụ AI có thể hỗ trợ công tác pháp luật, vấn đề quan trọng không chỉ là tốc độ mà còn là độ chính xác và khả năng kiểm chứng thông tin. Trợ lý pháp luật được thiết kế với hệ thống kho dữ liệu pháp luật tập trung, bộ xử lý AI, công cụ tìm kiếm ngữ nghĩa, giao diện hỏi đáp và các chức năng quản trị dữ liệu. Nguyên tắc được đặt ra là “đúng nguồn, đúng nội dung, có căn cứ, dễ sử dụng, dễ mở rộng và bảo đảm an toàn thông tin”.

Hệ thống sử dụng AI tạo sinh kết hợp công nghệ truy xuất tăng cường bằng dữ liệu (RAG). Theo thiết kế, AI không tự đưa ra câu trả lời dựa trên suy đoán mà chỉ tổng hợp trên cơ sở những nội dung pháp luật đã được truy xuất từ kho dữ liệu. Cơ chế này nhằm hạn chế sai lệch, đồng thời giúp câu trả lời có nguồn pháp lý rõ ràng để kiểm chứng.

Bên cạnh tìm kiếm theo từ khóa, hệ thống còn sử dụng tìm kiếm ngữ nghĩa, cho phép nhận diện ý nghĩa của câu hỏi ngay cả khi người dùng diễn đạt theo cách thông thường. Đây là điểm giúp quá trình tra cứu trở nên trực quan hơn đối với người sử dụng.

Thượng úy Lê Cao Thiên cho biết: “Trong quá trình công tác, tôi nhận thấy việc tra cứu, nghiên cứu văn bản pháp luật là công việc thường xuyên của CBCS. Trong khi đó, số lượng văn bản lớn, nhiều quy định thường xuyên được sửa đổi, bổ sung, thay thế. Vì vậy, tôi nghĩ đến việc ứng dụng AI để hỗ trợ cán bộ rút ngắn thời gian tra cứu, nhưng yêu cầu quan trọng nhất vẫn là phải có căn cứ pháp lý để kiểm chứng. Tôi xác định đây là công cụ hỗ trợ cán bộ chứ không thay thế cán bộ. AI có thể giúp tìm kiếm và tổng hợp nhanh hơn, nhưng cán bộ vẫn phải kiểm tra văn bản gốc, đánh giá và chịu trách nhiệm đối với việc áp dụng quy định pháp luật vào thực tiễn.”

Đánh giá về công trình sáng kiến, Đại tá Sa Trọng Văn, Trưởng phòng Công tác Chính trị, Công an tỉnh Sơn La cho rằng việc nghiên cứu, ứng dụng AI vào hỗ trợ tra cứu pháp luật phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và nhu cầu thực tế của CBCS.

“Điều chúng tôi đánh giá cao ở sáng kiến là sản phẩm xuất phát từ chính yêu cầu thực tiễn công tác. Đây cũng là tinh thần cần phát huy ở tuổi trẻ Công an trong thời kỳ chuyển đổi số: chủ động nghiên cứu, mạnh dạn ứng dụng công nghệ để giải quyết những vấn đề cụ thể trong công việc, qua đó nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.” – Đại tá Sa Trọng Văn đánh giá.

Theo thiết kế, hệ thống có thể tập hợp, chuẩn hóa kho dữ liệu pháp luật trên nhiều lĩnh vực như hình sự, dân sự, hành chính, giao thông, cư trú, an ninh mạng, lao động, tố tụng và các lĩnh vực liên quan; đồng thời cho phép cập nhật, bổ sung văn bản mới theo quy trình quản trị, phân quyền.

Đây cũng là cơ sở để sáng kiến hướng tới hình thành một kho tri thức pháp luật số, có khả năng cập nhật thường xuyên, phục vụ công tác đào tạo, bồi dưỡng, nghiên cứu và thực tiễn công tác lâu dài.

Nếu ở góc độ nghiên cứu, Trợ lý pháp luật đặt mục tiêu rút ngắn thời gian tra cứu thì ở các đơn vị nghiệp vụ, giá trị của công cụ được thể hiện qua khả năng hỗ trợ cán bộ tiếp cận nhanh các quy định phục vụ công việc. Đối với lực lượng Cảnh sát hình sự, cán bộ thường xuyên phải nghiên cứu, đối chiếu các quy định của pháp luật hình sự, tố tụng và nhiều văn bản có liên quan trong quá trình giải quyết vụ việc, vụ án.

Thiếu tá Lê Trần Hoàng, Phó Đội trưởng, Phòng Cảnh sát Hình sự, Công an tỉnh Sơn La đánh giá: “Trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, cán bộ thường xuyên phải tra cứu, đối chiếu các quy định pháp luật. Có những vấn đề cần xác định nhanh căn cứ pháp lý để phục vụ công tác tham mưu, giải quyết vụ việc. Nếu thực hiện theo cách truyền thống, cán bộ phải tìm kiếm qua nhiều nguồn, sau đó tiếp tục đối chiếu điều, khoản và tình trạng hiệu lực. Qua thực tiễn áp dụng, Trợ lý pháp luật tạo thêm một phương thức tra cứu nhanh. Cán bộ có thể đặt câu hỏi bằng ngôn ngữ tự nhiên, hệ thống hỗ trợ tìm kiếm nội dung liên quan và cung cấp căn cứ để cán bộ tiếp tục kiểm tra, đối chiếu. Công cụ này giúp giảm thời gian tìm kiếm tài liệu, nhất là trong những trường hợp cần xác định nhanh quy định liên quan đến công việc.”

Rút thời gian tra cứu từ 20 phút xuống khoảng 15 giây

Một trong những kết quả đáng chú ý được nêu trong tài liệu của sáng kiến là thời gian tra cứu một câu hỏi phổ biến có thể giảm từ khoảng 20 phút xuống trung bình 15 giây; độ chính xác trong trích dẫn điều khoản pháp lý đạt trên 98,5% trong phạm vi dữ liệu đã được chuẩn hóa và kiểm thử. Nếu được hoàn thiện và triển khai phù hợp, công cụ có thể hỗ trợ các đơn vị thường xuyên phải tra cứu, đối chiếu và áp dụng quy định pháp luật như pháp chế, tham mưu, quản lý hành chính về trật tự xã hội, giao thông, an ninh mạng, điều tra, quản lý cư trú và Công an cấp cơ sở.

Không chỉ tiết kiệm thời gian, việc khai thác chung một kho dữ liệu được chuẩn hóa còn hướng tới tăng tính thống nhất trong tiếp cận và sử dụng thông tin pháp luật, giảm sự phụ thuộc vào phương thức tra cứu và kinh nghiệm riêng của từng cá nhân.

Với vai trò là Phó Đội trưởng Phòng Công tác Chính trị, đồng thời là Bí thư Chi đoàn Khối Xây dựng lực lượng Công an tỉnh Sơn La, Thượng úy Lê Cao Thiên cho rằng nghiên cứu, ứng dụng công nghệ không nhất thiết phải bắt đầu từ những vấn đề lớn, mà có thể xuất phát từ chính những khó khăn trong công việc hằng ngày. Theo anh, điều quan trọng nhất đối với đoàn viên, thanh niên là phải chủ động tìm tòi và mạnh dạn đổi mới. Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi giải quyết được một vấn đề cụ thể trong công việc.

“Tôi mong rằng mỗi đoàn viên, thanh niên Công an có thể phát huy lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ, tìm ra những cách làm mới để hỗ trợ nhiệm vụ chuyên môn. Có thể bắt đầu từ một việc rất nhỏ, nhưng nếu giúp công việc nhanh hơn, chính xác hơn và hiệu quả hơn thì đó đã là một sự đổi mới có ý nghĩa”. – Thượng úy Lê Cao Thiên chia sẻ.